Theo Nghị quyết về một số cơ chế tháo gỡ khó khăn thực hiện Luật Đất đai được Quốc hội thông qua ngày 11/12, hộ gia đình, cá nhân sẽ được giảm tiền sử dụng đất khi chuyển đổi đất nông nghiệp sang thổ cư.

Cụ thể, người dân chuyển đất nông nghiệp sang đất ở trong hạn mức chỉ phải nộp 30% phần chênh lệch giữa giá đất ở và nông nghiệp. Với phần vượt nhưng không quá một lần hạn mức, người dân sẽ nộp 50% chênh lệch. Nếu phần vượt trên một lần hạn mức, khoản phải nộp là toàn bộ chênh lệch giữa giá đất nông nghiệp và đất ở như hiện hành.

Chính sách ưu đãi này chỉ áp dụng một lần cho hộ gia đình, cá nhân. Các lần chuyển đổi mục đích sau sẽ phải nộp toàn bộ chênh lệch.

Người dân đã chuyển mục đích sử dụng đất từ ngày 1/8/2024 (thời điểm Luật Đất đai 2024 có hiệu lực) đến trước ngày 1/1/2026 (Nghị quyết có hiệu lực) sẽ được cơ quan thuế tính lại tiền sử dụng đất. Số tiền tính lại thấp hơn khoản đã nộp được khấu trừ vào nghĩa vụ tài chính khác hoặc hoàn trả.

Quy định mới được kỳ vọng giúp giảm gánh nặng tài chính, đảm bảo an sinh xã hội và nhu cầu đất ở của người dân.

Theo quy định cũ, người dân khi chuyển đổi đất nông nghiệp sang thổ cư chỉ nộp tiền sử dụng đất tính theo tỷ lệ phần trăm chênh lệch giữa giá đất ở và đất nông nghiệp. Mức thu là 30% với diện tích trong hạn mức và 50% khi vượt. Nhờ đó, nhiều hộ dân, đặc biệt ở nông thôn hoặc ven đô, có thể dễ dàng chuyển đổi đất vườn, ao liền kề nhà ở sang đất thổ cư với chi phí hợp lý.

Từ khi áp dụng Luật Đất đai 2024, quy định này bị bãi bỏ. Người dân phải nộp toàn bộ phần chênh lệch giữa giá đất nông nghiệp và đất ở. Họ không còn được giảm theo tỷ lệ như trước, dù trên đất đã có nhà ở từ lâu.

Cũng theo nghị quyết, điều kiện tách, hợp thửa đất được nới lỏng hơn so với trước đây. Quy định mới yêu cầu thửa đất được tách phải có lối đi kết nối với đường giao thông công cộng, hoặc được chủ đất liền kề cho đi qua để nối với đường giao thông. Trước đó, Luật Đất đai 2024 chỉ yêu cầu chung phải có lối đi và kết nối với đường giao thông, không nêu khả năng sử dụng lối đi chung qua thửa liền kề.

Với hợp thửa đất, nghị quyết cho phép các thửa không cùng mục đích sử dụng, hình thức trả tiền thuê hay thời hạn sử dụng đất được hợp thửa. Quy định này đã linh hoạt hơn, giúp đơn giản hóa thủ tục hành chính, chi phí và phù hợp nhu cầu thực tiễn của người dân. Bởi trước đây, các thửa đất phải thống nhất ba tiêu chí trên mới được hợp nhất, trừ một số trường hợp ngoại lệ.

Ngọc Diễm

“Mọi người đi nước ngoài đều thấy quy hoạch của họ được xây dựng dài hạn chứ không phải 5-10 năm lại sửa. Trong khi ở nhiều địa phương, nhiệm kỳ lãnh đạo tỉnh xây dựng quy hoạch thế này, nhiệm kỳ sau lại thay đổi, bổ sung”, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nói khi thảo luận tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quy hoạch.

Theo ông Mẫn, khi xây dựng dự thảo luật cần quan tâm tính minh bạch và đồng bộ của quy hoạch. Thông tin quy hoạch phải được công khai thông tin, lấy ý kiến nhân dân, nhất là nhóm chịu tác động trực tiếp.

“Phải thiết lập cơ chế giám sát, đảm bảo quy hoạch không bị điều chỉnh tùy tiện”, ông Mẫn nói và lưu ý, những vấn đề nêu trên cần được tính toán kỹ trong dự thảo.

Luật Quy hoạch được ban hành năm 2017, sau đó Chính phủ và bộ ngành có văn bản hướng dẫn, nhưng theo ông, “đến giờ vẫn nhiều vấn đề ách tắc”.

Vì vậy, ông Mẫn đề nghị các cơ quan xây dựng dự thảo luật lần này hoàn thiện hệ thống quy hoạch tích hợp và đồng bộ, đảm bảo liên kết giữa quy hoạch quốc gia, vùng, tỉnh để tránh chồng chéo, mâu thuẫn.

Luật cần quy định rõ cơ chế phối hợp bộ ngành, địa phương trong lập, thẩm định, thực hiện quy hoạch. Đặc biệt, việc xây dựng quy hoạch cần ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).

Phân cấp, phân quyền cũng cần đẩy mạnh để tránh tình trạng Quốc hội, Chính phủ đã quyết rồi, nhưng địa phương vẫn phải lên làm việc với bộ ngành để chuyển quy hoạch, gây nhiều khó khăn.

“Trước đây, khi ban hành Luật Quy hoạch ai cũng phấn khởi, nhưng khi thực hiện thì vướng. Vậy vướng gì, ở đâu, thế nào? Chúng ta cần làm rõ để biết gỡ gì, ở đâu, gỡ thế nào. Những vấn đề này đều do con người”, ông nói.

Quy hoạch chồng chéo là thực tế lâu nay

Tham gia thảo luận tại tổ, Bộ trưởng Tài chính Nguyễn Văn Thắng cho biết, dự luật mới bổ sung quy định xử lý các vấn đề cấp bách cần tháo gỡ. Theo đó, việc sửa luật lần này nhằm đảm bảo điều chỉnh quy hoạch các cấp sau khi sắp xếp đơn vị hành chính có hiệu lực, các địa phương có thể điều chỉnh quy hoạch ngay.

“Khi thực hiện điều chỉnh địa giới hành chính, sáp nhập các địa phương với nhau, quy hoạch tỉnh cần được điều chỉnh, nếu không, địa phương không làm gì được. Do đó, Luật Quy hoạch phải sửa ngay mới đáp ứng được, nếu không tắc hết”, ông nói.

Liên quan tới phân cấp, phân quyền cho địa phương, Bộ trưởng Thắng cho hay, dự luật đưa ra quy định mạnh hơn, như đề xuất phân quyền quy hoạch không gian biển quốc gia, quy hoạch sử dụng đất quốc gia, vốn thuộc thẩm quyền của Quốc hội; phân cấp cho các bộ thẩm định quy hoạch chuyên ngành; UBND tỉnh thẩm định quy hoạch tỉnh…

Dự luật cũng bổ sung quy định quy hoạch chuyên ngành, vùng, tỉnh được phép lập đồng thời, nhằm xử lý vướng mắc lâu nay và đẩy nhanh tiến độ.

Về xử lý mâu thuẫn, chồng lấn giữa các quy hoạch, ông Thắng thừa nhận đây là vấn đề vướng mắc thực tế lâu nay. Đơn cử, một số địa phương có tuyến đường đã có quy hoạch giao thông, nhưng lại chồng lấn với quy hoạch khoáng sản. Giờ quy hoạch nào điều chỉnh theo quy hoạch nào, “rất khó phân định”. Thời gian qua, một số trường hợp cụ thể được đề xuất trình Thủ tướng quyết định để không chồng lấn, nhưng chưa giải quyết được triệt để.

Vì vậy, ông Thắng đề xuất dự luật bổ sung nguyên tắc khi có mâu thuẫn, chồng chéo giữa các quy hoạch chuyên ngành, kỹ thuật thì cấp có thẩm quyền cao hơn sẽ quyết định điều chỉnh quy hoạch nào.

Đại biểu Nguyễn Mạnh Hùng, chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính, nhận xét hệ thống quy hoạch của Việt Nam hiện quá nhiều và phức tạp.

Dự thảo luật lần này đề xuất bổ sung quy hoạch chuyên ngành vào hệ thống quy hoạch chung quốc gia, tăng phân cấp, phân quyền cho Chính phủ, bộ ngành, địa phương. Ông Hùng đồng tình việc này, nhưng lo ngại với hệ thống quy hoạch lên tới 117 loại khác nhau hiện nay, việc bổ sung thêm bất kỳ quy hoạch nào đều khó đảm bảo thống nhất, khó triển khai, xử lý mâu thuẫn khi thực hiện.

Theo ông, hiện các nước tập trung ba quy hoạch chính, gồm quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch đô thị (quy hoạch hình thành các đô thị, kết nối trung tâm và vệ tinh) và quy hoạch phân vùng nhằm đảm bảo kết nối đô thị, sử dụng đất. Việt Nam có thể tham khảo kinh nghiệm này.

Vũ Tuân – Anh Minh

Thông tin này được nêu trong Nghị định 90, hợp nhất các nghị định hướng dẫn thi hành Luật Đất đai vừa được Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành.

Theo nghị định này, hệ thống Văn phòng đăng ký đất đai và các chi nhánh (đặt tại địa bàn phường, xã) tiếp tục là đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc cơ quan có chức năng quản lý đất đai cấp tỉnh (Sở Nông nghiệp và Môi trường). Toàn bộ mạng lưới này do Cục Quản lý đất đai thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý (tức vẫn duy trì theo mô hình hoạt động hiện hành).

Văn phòng đăng ký đất đai sẽ đảm nhiệm vai trò là đầu mối thực hiện các thủ tục liên quan đến nhà, đất như đăng ký đất đai, cấp giấy chứng nhận, đo đạc và cập nhật bản đồ địa chính. Đồng thời, đơn vị này quản lý và vận hành hệ thống thông tin đất đai, cung cấp các dịch vụ công phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Ngoài việc giải quyết thủ tục hành chính, các đơn vị này còn thực hiện các công việc kỹ thuật như đo đạc, chỉnh lý, trích lục bản đồ địa chính, đính chính hoặc thu hồi giấy chứng nhận và đăng ký các biện pháp bảo đảm theo quy định.

Trước đó, theo tờ trình gửi Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Cục Quản lý đất đai đề xuất chỉ duy trì văn phòng đăng ký đất đai trực thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường, đồng thời chuyển hơn 700 chi nhánh văn phòng này về UBND cấp xã nhằm đảm bảo nguyên tắc “một cấp, một đầu mối” trong giải quyết hồ sơ đất đai.

Nhưng theo đánh giá của một số tổ chức nghiên cứu, trong đó có Viện Kinh tế tài nguyên và Môi trường TP HCM, việc thay đổi mô hình vào thời điểm này có thể phát sinh nhiều vướng mắc.

Viện này cho rằng chính quyền địa phương hai cấp hiện vẫn gặp khó khăn trong quá trình vận hành do cán bộ chưa kịp thích ứng với các quy định mới. Việc chuyển ngay nhiệm vụ đăng ký đất đai về cấp xã là chưa phù hợp, do quá trình số hóa và chuẩn hóa dữ liệu đất đai theo Luật Đất đai 2024 vẫn đang triển khai, hạ tầng công nghệ chưa hoàn thiện và chưa đồng bộ với hệ thống định danh quốc gia.

Trong khi đó, cấp xã còn hạn chế về nhân sự, tài chính và năng lực xử lý hồ sơ, dễ dẫn đến quá tải và ách tắc, đặc biệt tại các địa phương có khối lượng dữ liệu lớn như TP HCM, Hà Nội.

Nói về đề xuất này, đại diện Cục Quản lý đất đai cho biết Bộ Nông nghiệp và Môi trường vẫn đang trong quá trình xem xét, chưa có kết luận chính thức. Theo ông, Văn bản hợp nhất số 90 chỉ mang tính kỹ thuật, nhằm tổng hợp các quy định đã được sửa đổi, bổ sung trong thời gian qua để thuận tiện cho việc tra cứu và áp dụng, không đặt ra quy định hay chính sách mới về đất đai.

Phương Uyên