Theo báo cáo từ Công ty nghiên cứu thị trường Savills, thanh khoản và tiềm năng khai thác kinh tế của phân khúc nhà phố thương mại (shophouse) vẫn ở mức yếu. Trong quý I, TP HCM ghi nhận gần 700 căn nhà thấp tầng được mở bán, trong đó nhà phố thương mại chiếm khoảng 370 căn, chủ yếu đến từ một dự án tại Bình Chánh. Dù nguồn cung cải thiện, lượng tiêu thụ lại rất thấp, chỉ đạt khoảng 20 căn, tương đương 5% nguồn cung.

Tình hình tương tự được ghi nhận bởi Công ty tư vấn dịch vụ bất động sản DKRA Group. Đơn vị này cho biết trong quý I, TP HCM và các tỉnh giáp ranh có 86 dự án nhà phố mở bán sơ cấp (chủ đầu tư chào bán), cung ứng hơn 5.000 căn. Tuy nhiên, chỉ khoảng 370 căn được tiêu thụ, tương đương 7%. Riêng dòng nhà phố thương mại trong các dự án chỉ tiêu thụ được 11 căn trên tổng số 3.500 căn, đạt tỷ lệ hấp thụ 0,3%.

Không chỉ sức mua yếu, mức độ quan tâm tìm kiếm nhà phố thương mại cũng giảm sút. Theo dữ liệu từ trang mua bán nhà đất trực tuyến Nhà Tốt, nửa đầu năm 2025, lượng quan tâm đến loại hình này tại TP HCM giảm trung bình 9-11%. Chuyên trang Batdongsan cũng ghi nhận lượt tìm mua giảm gần 14% so với cùng kỳ năm ngoái.

Lý giải nguyên nhân khiến thanh khoản nhà phố thương mại TP HCM giảmsức hút, bà Cao Thị Thanh Hương, Trưởng bộ phận nghiên cứu thị trường Savills TP HCM, nhận định nhà phố thương mại đang đối mặt bài toán khó: giá bán cao nhưng lợi nhuận cho thuê lại thấp. Nhà đầu tư tại Việt Nam thường kỳ vọng tăng giá tài sản kết hợp khai thác cho thuê, song thực tế thời gian qua cho thấy vận hành shophouse không dễ dàng.

Theo dữ liệu từ Savills, ba năm qua, giá sơ cấp trung bình của nhà phố thương mại tại TP HCM đã tăng hơn 20%, trong khi biệt thự và nhà phố truyền thống gần như không biến động. Riêng 5 tháng đầu năm nay, theo Batdongsan và Nhà Tốt, giá bán shophouse tại các quận nội thành tăng bình quân 12-16%, khu Đông tăng hơn 20%.

Tuy nhiên, đà tăng giá khiến tỷ suất sinh lời từ khai thác cho thuê trở nên khiêm tốn, hiện chỉ dao động 1-2%. Nguyên nhân là thị trường bán lẻ gặp khó do thương mại điện tử phát triển nhanh và xu hướng tiêu dùng tiết kiệm trong bối cảnh lạm phát có nguy cơ tăng cao. Điều này khiến việc vận hành shophouse không còn hấp dẫn như kỳ vọng.

Bà Hương cho biết đà tăng giá này khiến nhà phố thương mại trở thành sản phẩm có giá trị cao, song lại đặt ra bài toán khó về tỷ suất sinh lời khi khai thác tài sản không còn hấp dẫn như kỳ vọng.

Còn theo chuyên gia Lê Quốc Kiên, hiện trạng bàn giao sản phẩm cũng là yếu tố ảnh hưởng đến khả năng cho thuê. Nhiều dự án chỉ hoàn thiện mặt ngoài, giao thô bên trong. Tại các khu vực chưa có cộng đồng dân cư đủ lớn, chủ nhà buộc phải đầu tư thêm để hoàn thiện nội thất, trong khi khoản chi này không nhỏ. Do đó, nhiều nhà đầu tư chọn “để đó” chờ tăng giá hơn là khai thác kinh doanh, khiến hiệu suất sử dụng tài sản thấp.

Ngoài ra, vấn đề pháp lý cũng là lực cản lớn. Nhiều dự án đã bàn giao nhưng chưa có sổ hồng, khiến chủ nhà gặp khó khi cho thuê, đặc biệt với khách thuê cần giấy tờ hợp pháp để đăng ký kinh doanh.

Theo ông Kiên, nhiều chủ đầu tư vẫn “thổi” tiềm năng để bán giá cao, nhưng thực tế nhu cầu thuê với mức giá đắt đỏ rất hạn chế. Muốn đảm bảo lợi nhuận hợp lý, giá thuê phải đạt 7-10% giá trị shophouse mỗi năm, trong khi hiện nay trừ một số khu vực trung tâm, tỷ lệ lợi nhuận trung bình đạt chưa tới 1-2%. Các dự án mới thường nằm ở khu vực vắng vẻ, thiếu khách vãng lai, yếu tố then chốt để vận hành hiệu quả mô hình shophouse.

Dự báo về diễn biến của phân khúc nhà phố thương mại thời gian tới, các chuyên gia cho rằng giá bán sẽ tiếp tục tăng do nguồn cung ngày càng hạn chế, khi quỹ đất dành cho nhà thấp tầng tại TP HCM khan hiếm. Bên cạnh đó, chi phí sử dụng đất nhiều khả năng sẽ tăng theo bảng giá đất mới dự kiến áp dụng từ năm 2026.

Tuy nhiên, cùng với đà tăng giá, bài toán tỷ suất lợi nhuận từ việc khai thác cho thuê shophouse sẽ khó có chuyển biến tích cực. Ngoại trừ một số khu vực có tiềm năng tăng trưởng nhờ hưởng lợi từ phát triển hạ tầng và quy hoạch đô thị, phần lớn các dự án nhà phố thương mại vẫn được dự báo tiếp tục gặp khó.

Theo các chuyên gia, muốn đầu tư shophouse hiệu quả, nhà đầu tư cần ưu tiên các dự án tại khu dân cư hiện hữu hoặc khu vực đang phát triển mạnh về hạ tầng, có mật độ dân số cao để đảm bảo khả năng khai thác. Với các shophouse còn đang hình thành, cần đánh giá triển vọng gia tăng giá trị từ các dự án hạ tầng đã, đang và sẽ triển khai. Đặc biệt, cần tính toán kỹ bài toán tài chính, bao gồm chi phí đầu tư ban đầu, chi phí hoàn thiện, vận hành, thuế và khả năng khấu hao. Người mua không nên quyết định vội vàng do hiệu ứng truyền thông hay FOMO (sợ bỏ lỡ), mà cần dựa vào phân tích dòng tiền thực tế.

Phương Uyên

Những năm gần đây, phân khúc nhà ở tầm trung tại TP HCM ngày càng khan hiếm, người có nhu cầu mua nhà để ở muốn tìm kiếm sản phẩm giá “mềm” rất khó.

Ghi nhận từ VnExpress cho thấy, trong rổ hàng căn hộ mở bán quý I và sắp chào bán quý II, số căn có giá quanh mức 40-60 triệu mỗi m2 chiếm chưa đến 15% nguồn cung.

Tại TP Thủ Đức hiện chỉ ghi nhận duy nhất một dự án sắp mở bán sơ cấp thuộc phân khúc tầm trung là CitiGrand của nhà phát triển Kiến Á. Dự án này triển khai tại “vùng trũng giá” của quận 2 cũ là phường Cát Lái nên còn duy trì mức giá thấp hơn 10-30% so với trung bình khu vực. Theo đơn vị phân phối, dự kiến đầu tháng 5, chủ đầu tư sẽ mở bán 200 căn cuối cùng với giá bình quân 2,9 tỷ đồng mỗi căn, tương đương 55 triệu đồng mỗi m2.

Khu Nam TP HCM có hai dự án giá sơ cấp dưới 60 triệu đồng mỗi m2 đang giao dịch là Lavida Plus (huyện Bình Chánh), từ 57-60 triệu mỗi m2 và Conic Boulevard, từ 40-42 triệu đồng mỗi m2. Tuy nhiên các căn hộ Conic Boulevard đều có diện tích lớn 84-114 m2, khiến giá mỗi căn lên đến 3,5-4,5 tỷ đồng.

Phần lớn nguồn cung dự kiến mở bán quý này đều đang có giá từ 70-120 triệu đồng mỗi m2. Điển hình như dự án The 9 Stellars bán phân khu cao tầng Alta Height (quận 2) với số lượng 200 căn giá từ 85 triệu mỗi m2; Privie (Gem Riverside quận 2) giá dự kiến gần 100 triệu đồng; King Grown Infinity (quận Thủ Đức) giá từ 110 triệu; Celadon City mở bán rổ hàng cuối hơn 200 căn, giá khởi điểm chưa bao gồm thuế phí là 69 triệu đồng mỗi m2;…

Báo cáo nghiên cứu thị trường từ Công ty tư vấn dịch vụ DKRA Group cũng cho hay quý I, TP HCM có khoảng 6.800 căn hộ mở bán sơ cấp (gồm sản phẩm mới và hàng tồn kho). Trong đó, số lượng sản phẩm cao cấp (giá bán trên 75 triệu đồng mỗi m2) chiếm đến 85%, còn lại là căn hộ tầm trung chỉ 15% (khoảng 1.300 căn); riêng phân khúc bình dân không còn xuất hiện.

Tương tự, Cushman & Wakefiled cho biết ba tháng đầu năm, TP HCM có khoảng 2.400 căn hộ mở bán mới (bán lần đầu), trong đó phân khúc có giá quanh 50 triệu đồng mỗi m2 chỉ chiếm 6% nguồn cung, còn lại rổ hàng chủ yếu tập trung tại các phân khúc cao cấp và hạng sang. Quý vừa qua, bình quân giá sơ cấp chung cư TP HCM chạm mức gần 120 triệu đồng mỗi m2, tăng 28% so với quý trước và 47% so với cùng kỳ 2024.

Còn theo hãng tư vấn CBRE Việt Nam, 3 tháng đầu năm, chung cư TP HCM có giá bán thấp nhất từ 60 triệu đồng mỗi m2 và cao nhất trên 500 triệu đồng (chưa VAT). Nguồn cung mới đã kéo mặt bằng giá bán bình quân căn hộ tăng 24% so với cùng kỳ năm ngoái. Rổ hàng cao cấp chiếm ưu thế với gần 80%, sản phẩm có giá dưới 60 triệu mỗi m2 chiếm khoảng 10-15% và phần lớn là “tồn kho” từ các quý trước.

Đánh giá về sự sụt giảm phân khúc tầm trung, ông Võ Hồng Thắng, Phó tổng giám đốc DKRA Group, cho rằng trong bối cảnh chi phí liên quan đến đất đai và phát triển dự án tăng cao và dự kiến tăng trong nhiều năm tới theo bảng giá đất mới, các dự án sẽ phải điều chỉnh tăng. Đặc biệt khi quỹ đất sạch đầy đủ pháp lý để có thể phát triển dự án nhà ở thương mại tại TP HCM ngày càng hạn chế, chủ đầu tư sẽ căn cứ vào chi phí đầu vào để đưa ra giá bán, diễn biến này khiến nhà vừa túi tiền giảm dần tại các đô thị lớn nói chung.

Đồng quan điểm, bà Trang Bùi, Tổng giám đốc Cushman& Wakefield, nói trong bối cảnh lượng cung trên thị trường ít, giá đất tăng cao, chủ đầu tư khi gỡ được pháp lý (thường phải trải qua khoảng thời gian rất lâu) sẽ ưu tiên triển khai sản phẩm thuộc phân khúc cao cấp vì lợi nhuận và thanh khoản vẫn tốt.

Nhận định về diễn biến nguồn cung năm nay, bà Cao Thị Thanh Hương, Quản lý cấp cao bộ phận nghiên cứu Savills, cho rằng phân khúc cao cấp sẽ tiếp tục chiếm thế độc quyền sân chơi bất động sản TP HCM. Năm nay, thành phố sẽ có khoảng 10.000 căn hộ mở bán hơn 80% tổng số này đang được định giá sơ cấp từ 75 triệu đồng mỗi m2, chưa gồm thuế phí. Phân khúc nhà vừa túi tiền chỉ có 2.000 căn, vị trí xa trung tâm giáp ranh Bình Dương và Đồng Nai hay Long An. Dù mang danh là vừa túi tiền, giá dự kiến các dự án này đều trên mức 55 triệu đồng mỗi m2.

Các chuyên gia có chung nhận định, nguồn cung phân khúc căn hộ bình dân của TP HCM sẽ chỉ được cải thiện nếu có sự tham gia nhiều hơn từ các dự án nhà ở xã hội. Chỉ khi nguồn cung nhà ở xã hội cải thiện, giá chung cư TP HCM mới có thể hạ nhiệt phần nào.

Phương Uyên

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo sửa đổi Nghị định 103/2024 về thu tiền sử dụng và thuê đất. Theo đó, Bộ này vẫn giữ quy định về khoản thu bổ sung với thời gian chưa tính tiền sử dụng, thuê đất của dự án đã có quyết định giao, cho thuê đất. Khoản này được tính với lãi suất 5,4% mỗi năm trên số tiền chậm nộp. Thực tế đây là vướng mắc lâu nay của các chủ đầu tư dự án bất động sản.

Lãnh đạo một doanh nghiệp địa ốc tại Bình Dương cho rằng chủ đầu tư chịu “thiệt đơn, thiệt kép” khi bị truy thu tiền sử dụng đất cho giai đoạn chậm xác định giá của cơ quan quản lý.

Ông cho biết doanh nghiệp có một dự án triển khai từ năm 2022, nhưng sau 3 năm mới được xác định tiền sử dụng đất. Ban đầu, họ dự kiến số tiền phải nộp khoảng 80 tỷ đồng, sau thẩm định mức nộp tăng lên hơn 200 tỷ. Ngoài ra, họ bị tính thêm khoản phạt chậm nộp, lên đến 30 tỷ đồng, tương đương 15% chi phí đầu tư dự án.

Theo ông, nhiều năm qua doanh nghiệp không thể nộp tiền sử dụng đất vì chưa được xác định giá, dẫn đến dự án đình trệ kéo dài do không được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng, bàn giao đất. “Chậm tính tiền sử dụng đất khiến chúng tôi không thể bán hàng, không có doanh thu, trong khi hàng năm vẫn phải trả lãi ngân hàng, chi phí hoạt động. Giờ còn chịu thêm khoản lãi phạt chậm nộp, mà lỗi không nằm ở phía doanh nghiệp”, ông nói.

Đại diện một doanh nghiệp đang triển khai dự án gần 2.000 căn hộ tại khu đông, TP HCM cũng cho biết phần lớn thời gian phát triển các dự án của họ trên 5 năm, thậm chí 7-10 năm. “Mệt mỏi nhất là việc chờ đợi xác định chính xác số tiền sử dụng đất phải nộp”, ông nêu.

Ông dẫn chứng một dự án triển khai từ năm 2017 được tạm tính tiền sử dụng đất hơn 1.200 tỷ đồng. Sau 8 năm, số này tăng gần gấp 3, lên 3.500 tỷ đồng, nhưng vẫn là tạm tính và có thể tăng tiếp theo bảng giá đất mới.

Thời gian chờ đợi kéo dài, cộng với khoản tiền lãi trả chậm hàng trăm tỷ đồng, tổng chi phí đầu tư của dự án bị đẩy lên cao, gây áp lực tài chính lớn cho doanh nghiệp. Do cần dòng tiền, chủ đầu tư này từng bán một số sản phẩm với giá dựa trên mức sử dụng đất tạm tính. Tuy nhiên, hiện khoản này tăng hơn 5 lần, khiến họ rơi vào tình thế khó xử “giữ giá cũ thì lỗ, điều chỉnh tăng lại khó bán vì không phù hợp sức mua của thị trường”.

“Chúng tôi chấp nhận mức tiền sử dụng đất cao, còn bị truy thu lãi phạt do chậm nộp trong khi không phải lỗi của mình là điều bất công”, đại diện doanh nghiệp nói.

Cách tính lãi chậm nộp hiện chưa hợp lý, nhất là thời điểm bắt đầu truy thu, theo ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA). Ông phân tích nghĩa vụ tài chính chỉ phát sinh sau khi có thông báo của cơ quan thuế, nên việc truy thu từ lúc giao đất nhưng chưa định giá là thiếu công bằng, đặc biệt khi nguyên nhân chậm trễ đến từ phía cơ quan quản lý.

Chủ tịch HoREA cho rằng, doanh nghiệp chỉ sai khi không thực hiện nghĩa vụ đúng thời hạn sau khi nhận thông báo từ cơ quan quản lý. “Việc áp lãi suất 5,4% cho toàn bộ thời gian chờ định giá, trong khi lỗi không thuộc về họ, sẽ gây thêm áp lực tài chính, cản trở nguồn cung trên thị trường”, ông Châu nói.

Chuyên gia bất động sản Trần Khánh Quang, Tổng giám đốc Công ty Việt An Hòa cũng cho rằng quy định truy thu tiền sử dụng đất tạm tính là nghịch lý khi doanh nghiệp phải “gánh” trách nhiệm thay cho cơ quan quản lý.

Theo ông, doanh nghiệp tuân thủ đúng quy trình, phải chờ do chưa được nhà chức trách xác định giá đất thì không nên xem là chậm nộp để tính lãi. “Chính sách đất đai cần công bằng hai chiều. Nếu cơ quan nhà nước chậm trễ, không thể bắt doanh nghiệp chịu toàn bộ hậu quả”, ông Quang nói.

Tiền sử dụng đất thực chất là khoản tạm ứng đầu tư được tính vào giá bán, nếu doanh nghiệp bị truy thu, chi phí đó nhiều khả năng sẽ chuyển sang người tiêu dùng.

Ông Châu nói thêm việc nhiều doanh nghiệp phải nộp bổ sung số tiền không nhỏ nằm ngoài tính toán khiến họ cạn kiệt tài chính, không thể triển khai dự án. Ngoài ra, chi phí đầu vào tăng cao do các khoản bổ sung và lãi suất, khả năng hấp thụ sản phẩm sẽ giảm, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất và dòng vốn đầu tư.

Trước bất cập này, HoREA kiến nghị Bộ Tài chính bỏ quy định truy thu tiền sử dụng đất cho giai đoạn chậm xác định trước ngày 1/8/2024 – thời điểm Luật Đất đai 2024 có hiệu lực. Hiệp hội cũng đề xuất trừ 180 ngày – tương ứng thời hạn tối đa để UBND tỉnh ban hành quyết định giá đất theo Luật Đất đai 2024 – khỏi thời gian tính nghĩa vụ tài chính, tránh gây thiệt hại cho doanh nghiệp.

Chuyên gia Trần Khánh Quang cho rằng cần có cơ chế giám sát và xác định rõ trách nhiệm của các bên liên quan trong quá trình định giá. Việc thiếu ràng buộc hai chiều khiến doanh nghiệp bị động, nhưng vẫn phải gánh toàn bộ rủi ro phát sinh từ sự chậm trễ của bộ máy hành chính. “Chính sách phải công bằng. Doanh nghiệp không nên chịu thiệt vì vướng mắc từ cơ quan quản lý, người mua nhà cũng không thể gánh hệ quả đó”, ông nói thêm.

Các chuyên gia cũng đề xuất, cần quy định rõ thời hạn và chế tài phù hợp trong khâu giải quyết hồ sơ xác định giá đất. Việc truy thu chỉ nên áp dụng với trường hợp chủ đầu tư cố tình chây ỳ, trì hoãn. Còn dự án tuân thủ quy trình cần được áp dụng cơ chế linh hoạt, miễn lãi hoặc phạt chậm nộp.

Phương Uyên