Giá nhà vượt xa thu nhập, lợi thế thuộc về người có tiền

Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS) cho biết khả năng tiếp cận nhà ở đang giảm mạnh, ngay cả khi giả định giá nhà và thu nhập của người dân không đổi.

Theo tính toán của VARS, với một căn hộ 2 phòng ngủ giá khoảng 5 tỷ đồng, ngay cả nhóm hộ gia đình thu nhập cao (50 triệu đồng/tháng) cũng cần tới 8 năm nếu dành toàn bộ thu nhập để mua, hoặc 25 năm nếu tuân thủ nguyên tắc chi phí nhà ở không vượt quá 1/3 thu nhập hàng tháng.

Ngay cả nhà ở xã hội, vốn được thiết kế cho nhóm thu nhập thấp, nay cũng không còn “rẻ”. Với giá khoảng 1,5 tỷ đồng cho căn hộ 60 m2, hộ gia đình có thu nhập tối đa 40 triệu đồng/tháng (theo tiêu chí xét duyệt) vẫn phải tiết kiệm liên tục khoảng 10 năm mới đủ khả năng mua nhà. Con số này còn lớn hơn nếu tính thêm chi phí lãi vay.

Kết quả là khoảng cách giàu – nghèo trong sở hữu tài sản ngày càng cố định. Giá bất động sản tăng cao chủ yếu làm lợi cho nhóm đã sở hữu tài sản từ trước, trong khi phần lớn người dân cảm nhận “nghèo đi” dù kinh tế tăng trưởng, bởi chi phí nhà ở tăng nhanh hơn thu nhập.

Người có lợi thế tài chính và tài sản ban đầu tiếp tục nắm giữ nhiều bất động sản như công cụ tích lũy và đầu tư, hưởng lợi từ tăng giá đất đai. Ngược lại, người chưa có nhà đối mặt với nguy cơ phải thuê dài hạn, dù nỗ lực cải thiện thu nhập.

Sớm kiểm soát tốc độ tăng giá nhà đất

VARS nhận định, để thị trường bất động sản phát triển bền vững, tránh rủi ro cho nền kinh tế, cần sớm kiểm soát tốc độ tăng giá. Giải pháp trọng tâm là khơi thông nguồn cung nhà ở giá phù hợp. Khi nguồn cung được bổ sung đủ lớn, thị trường sẽ tự điều tiết theo quy luật cung – cầu.

Trước hết, cơ quan này đề xuất đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện các văn bản hướng dẫn thi hành của hệ thống luật mới, đồng thời nâng cao năng lực thực thi tại các địa phương.

Bên cạnh đó, cần tăng cường phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương trong việc điều chỉnh chính sách, nhằm bảo đảm tính linh hoạt theo từng khu vực, từng thời điểm, phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội cũng như mức độ hoàn thiện hạ tầng, đô thị của mỗi vùng.

Một điểm nghẽn lớn khác là công tác giải phóng mặt bằng cũng cần được xử lý theo hướng minh bạch, hiệu quả, vừa rút ngắn thời gian triển khai cho doanh nghiệp, vừa đảm bảo quyền lợi của người dân.

Ngoài ra, VARS kiến nghị bãi bỏ quy định thu bổ sung 5,4%/năm trên tiền sử dụng đất chậm nộp đối với các dự án đã có quyết định giao hoặc cho thuê đất trước 1/8/2024 nhưng chưa xác định giá đất. Đồng thời, cần ban hành phương pháp tính tiền sử dụng đất rõ ràng, ổn định, giúp doanh nghiệp giảm chi phí, từ đó tạo dư địa giảm giá bán nhà.

Hội cũng cho rằng cần đa dạng hóa kênh huy động vốn để giảm phụ thuộc tín dụng ngân hàng, thông qua việc tái cấu trúc thị trường trái phiếu doanh nghiệp, phát triển Quỹ nhà ở quốc gia và các Quỹ đầu tư tín thác bất động sản (REITs) – tạo kênh dẫn vốn minh bạch và dài hạn.

VARS đồng thời đề xuất phát triển đô thị gắn với hạ tầng trọng điểm như đường vành đai, metro, cao tốc… nhằm mở rộng không gian đô thị, giảm áp lực giá đất trung tâm. Song song, cần phát triển thị trường cho thuê nhà chuyên nghiệp, thay đổi tâm lý “phải sở hữu nhà mới ổn định cuộc sống”.

Một giải pháp quan trọng khác là xây dựng hệ thống chỉ số cảnh báo sớm thị trường bất động sản, giúp cơ quan quản lý phát hiện sớm các dấu hiệu lệch chuẩn như đầu cơ, tăng giá bất thường hay mất cân đối cung – cầu.

Cuối cùng, VARS nhấn mạnh việc xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai, nhà ở và giao dịch thống nhất, liên thông trên toàn quốc, gồm thông tin về quy hoạch, giá, pháp lý và biến động sử dụng đất – để tăng tính minh bạch, hạn chế đầu cơ và thao túng giá.

Chính phủ ban hành Nghị định số 357/2025 quy định về xây dựng và quản lý hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về nhà ở và thị trường bất động sản.

Nghị định mới quy định hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về nhà ở và thị trường bất động sản được xây dựng, quản lý tập trung, thống nhất từ Trung ương đến địa phương, nhằm bảo đảm minh bạch, đồng bộ và hiệu quả trong quản lý nhà nước.

Bộ Xây dựng là cơ quan chủ trì xây dựng, quản lý, vận hành hệ thống dữ liệu trên phạm vi toàn quốc. UBND cấp tỉnh có trách nhiệm thu thập, cập nhật, quản lý và khai thác dữ liệu trong phạm vi địa phương. Các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan được cấp quyền truy cập theo phân quyền để khởi tạo, chia sẻ, cập nhật, tra cứu thông tin.

Hệ thống được xây dựng theo hướng mở, tuân thủ tiêu chuẩn, quy chuẩn về cơ sở dữ liệu, API, an ninh, bảo mật, bảo đảm kết nối, chia sẻ với Cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành, tránh trùng lặp thu thập thông tin.

Toàn bộ dữ liệu hình thành là tài sản Nhà nước do Bộ Xây dựng quản lý, được bảo đảm an toàn thông tin, bảo mật dữ liệu cá nhân và bí mật nhà nước; thông tin công bố công khai trên Cổng thông tin là dữ liệu tổng hợp.

Nghị định cũng quy định rõ nội dung cơ sở dữ liệu về nhà ở, bất động sản và tổ chức, cá nhân kinh doanh dịch vụ bất động sản, bao gồm cả thông tin về sàn giao dịch, tổ chức môi giới, cá nhân có chứng chỉ hành nghề.

Nghị định quy định 3 hình thức khai thác, sử dụng thông tin về nhà ở và thị trường bất động sản, gồm khai thác trực tiếp thông qua Cổng thông tin của hệ thống thông tin về nhà ở và thị trường bất động sản; khai thác thông qua kết nối, chia sẻ dữ liệu trực tuyến giữa các hệ thống thông tin và khai thác bằng hình thức gửi văn bản đến cơ quan có thẩm quyền.

Việc chia sẻ thông tin, dữ liệu giữa các cơ quan Nhà nước được thực hiện không thu phí, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Các tổ chức, cá nhân có nhu cầu khai thác thông tin, dữ liệu mang tính chất chuyên ngành, chi tiết theo quy định thì phải gửi phiếu yêu cầu đến Bộ Xây dựng thông qua Cổng dịch vụ công Quốc gia, nộp trực tiếp tại bộ phận một cửa, qua dịch vụ bưu chính hoặc qua hệ thống giải quyết thủ tục hành chính của Bộ Xây dựng, đồng thời thực hiện nghĩa vụ chi trả các chi phí liên quan theo quy định của pháp luật về giá.

Ngày 22/9, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà chủ trì cuộc họp nghe báo cáo dự thảo nghị định hướng dẫn chính sách đất đai và môi trường trong Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam.

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà đề nghị các bộ, ngành tập trung làm rõ 3 nội dung trọng tâm.

Thứ nhất, nghị định này đã thực sự giải quyết những vấn đề cốt lõi liên quan đến môi trường và chính sách đất đai phục vụ cho việc hình thành hai trung tâm tài chính hay chưa? Bên cạnh những chính sách, cơ chế đặc thù mà TP Đà Nẵng và TPHCM đã có, cần đánh giá nghị định lần này quy định đã đủ cụ thể, khả thi để triển khai hay chưa, hay lại cần một nghị định khác để bổ sung.

Thứ hai, nghị định phải bảo đảm nguyên tắc phân cấp, phân quyền rõ ràng cho địa phương, nếu không quy định rành mạch trách nhiệm và thẩm quyền thì khó đi vào thực tiễn.

Thứ ba, nghị định không được vượt nghị quyết, vượt luật, trong trường hợp nghị định không xử lý được vì vướng mắc ở luật hoặc nghị quyết, cần tính toán giải pháp, phương án vận dụng cơ chế.

Báo cáo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết dự thảo nghị định tập trung vào hai nhóm chính sách, gồm đất đai và môi trường.

Theo đó, dự thảo nghị định thống nhất giao chủ tịch UBND cấp tỉnh làm đầu mối quyết định: Giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng, gia hạn, điều chỉnh thời gian sử dụng đất.

Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư được coi là căn cứ pháp lý quan trọng khi đề nghị giao, cho thuê, chuyển mục đích sử dụng đất. Đây là điểm mới nhằm tạo thuận lợi tối đa cho nhà đầu tư.

Quy định thẩm quyền cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất lần đầu thuộc cơ quan quản lý đất đai cấp tỉnh, theo góp ý của TPHCM và TP Đà Nẵng.

Hướng dẫn thực hiện trình tự, thủ tục giao đất cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng, gia hạn, điều chỉnh thời gian sử dụng đất, đăng ký đất đai, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất lần đầu.

Ngoài ra, nhà đầu tư có thể lựa chọn đăng ký trực tiếp với cơ quan điều hành Trung tâm tài chính quốc tế. Đây là điểm mở rộng, tạo thuận lợi so với quy định hiện hành.

Đối với nội dung nhà ở và xây dựng, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết, Bộ đã có văn bản góp ý, chủ yếu đề nghị làm rõ thêm, không có đề xuất cụ thể để đưa vào nghị định.

Qua rà soát, Bộ Nông nghiệp và Môi trường thấy các quy định hiện hành đã đầy đủ, đặc biệt là về quyền sở hữu nhà ở của người nước ngoài trong dự án xây dựng tại trung tâm tài chính, do đó, không cần hướng dẫn thêm.

Đóng góp ý kiến cho dự thảo nghị định, lãnh đạo UBND TPHCM, TP Đà Nẵng mong muốn cơ quan soạn thảo tiếp tục chỉnh sửa về mặt kỹ thuật đối với một số quy định: Tổ chức đấu giá, đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư; đăng ký môi trường; làm rõ căn cứ pháp lý của quy định coi giấy chứng nhận đăng ký đầu tư là căn cứ để giao, cho thuê, chuyển mục đích sử dụng đất.

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà nhấn mạnh, đến thời điểm này, 2 địa phương thực thi là TPHCM và TP Đà Nẵng đều thống nhất, chỉ còn một số điểm kỹ thuật cần chỉnh sửa, như vậy, nghị định có thể ban hành sau khi tiếp thu, hoàn thiện.

Về phạm vi điều chỉnh, Phó Thủ tướng lưu ý một số nội dung mang tính thủ tục đầu tư liên quan đến Luật Đầu tư, cần đưa vào nội dung sửa đổi khi sửa luật, như quy trình đấu giá, đấu thầu, lựa chọn nhà đầu tư. Do đó, Phó Thủ tướng giao Bộ Tài chính tiếp thu, phối hợp với các bộ, ngành để đưa vào văn bản phù hợp. Những vấn đề thuộc lĩnh vực tài chính thì đưa vào nghị định của Bộ Tài chính chủ trì xây dựng.

Phó Thủ tướng cho rằng nếu chỉ tham chiếu pháp luật hiện hành thì sẽ mất đi tính đặc thù, vì vậy, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần nghiên cứu kỹ hơn để đề xuất cơ chế vượt trội.

Đối với chính sách quản lý xây dựng, Phó Thủ tướng giao Bộ Xây dựng trực tiếp xây dựng, đề xuất quy định cho phép chủ đầu tư được lập báo cáo kinh tế – kỹ thuật hoặc thiết kế – kỹ thuật – thi công thay vì phải qua nhiều tầng nấc như nghiên cứu tiền khả thi, khả thi, nhằm giảm thủ tục, phù hợp thông lệ quốc tế.

Liên quan đến quy định thế chấp quyền sử dụng đất tại ngân hàng nước ngoài, Phó Thủ tướng yêu cầu tuân thủ đúng luật hiện hành về quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất.