Theo số liệu từ Viện Nghiên cứu đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam (VARS IRE), nguồn cung nhà ở mới trong năm nay ghi nhận tăng khoảng 50% so với 2024. Loạt dự án được tháo gỡ vướng mắc pháp lý, tái khởi động hoặc phê duyệt mới tại các đô thị lớn như Hà Nội, TP HCM, Đà Nẵng, Khánh Hòa, Tây Ninh. Riêng 5 địa phương này đã có tới 1.759 dự án được “cởi trói”.

Báo cáo của Bộ Xây dựng cũng cho thấy trên cả nước hiện có 3.297 dự án nhà ở với quy mô khoảng 5,9 triệu căn, tổng vốn đầu tư hơn 7,42 triệu tỷ đồng. Trong đó, nhà ở thương mại và khu đô thị chiếm tỷ trọng áp đảo với hơn 5,2 triệu căn. Phân khúc nhà ở xã hội cũng ghi nhận những con số tích cực, với 698 dự án hơn 657.000 căn, tăng 13% so với cuối năm ngoái. Riêng năm nay, số lượng nhà ở xã hội hoàn thành vượt kế hoạch hơn 102%.

Cung tăng nhưng giá nhà vẫn không có xu hướng hạ nhiệt. Theo thống kê của VARS IRE, năm nay, giá căn hộ tại Hà Nội tăng tới 96%, TP HCM tăng gần 57%, Đà Nẵng tăng hơn 72% so với năm 2019. Các phân khúc nhà ở khác như đất nền, biệt thự, liền kề, nhà ở riêng lẻ,… cũng ghi nhận mức giá tăng cao, tới 30% trong năm. Quý IV, giá nhà có dấu hiệu chững lại và đi ngang tại một số thị trường nhưng thực tế chưa ghi nhận dấu hiệu giảm.

Còn theo CBRE Việt Nam, năm nay giá chung cư Hà Nội và TP HCM ghi nhận mức trung bình 91-95 triệu đồng mỗi m2, tăng 21-23% so với cùng kỳ năm ngoái. Các địa phương lân cận hai thành phố lớn cũng ghi nhận mức giá nhà tăng 15-30% so với năm ngoái dù nguồn cung nhà ở cải thiện rõ rệt.

Lý giải việc nguồn cung cải thiện nhưng giá nhà chưa hạ nhiệt, giới chuyên môn cho rằng nguyên nhân chủ yếu đến từ sự mất cân đối cơ cấu sản phẩm và chi phí phát triển dự án ngày càng tăng.

Bà Dương Thùy Dung, Giám đốc điều hành CBRE Việt Nam, cho biết năm nay TP HCM và các tỉnh vệ tinh có gần 30.000 sản phẩm nhà ở được triển khai. Tuy nhiên, tại TP HCM, phân khúc cao cấp chiếm tới 90% rổ hàng, còn với Bình Dương cũ và Tây Ninh là gần một nửa. Trong khi đó, nguồn cung nhà ở vừa túi tiền cho nhóm thu nhập trung bình tiếp tục thiếu hụt, khiến nguồn cung tăng nhưng không giải quyết được áp lực giá.

Cùng quan điểm, ông Trần Minh Tiến, Giám đốc One Mount Group, cho rằng tình trạng lệch pha cung – cầu đã kéo dài nhiều năm và ngày càng nghiêm trọng khi phần lớn dự án mở bán mới năm nay thuộc phân khúc hạng sang, siêu sang và cao cấp. Các dự án giá trị vừa phải gần như vắng bóng, khiến thị trường thiếu nền tảng cầu ở thực.

Nhà ở xã hội, phân khúc được kỳ vọng đóng vai trò “van xả áp” cũng chưa phát triển đúng kỳ vọng. VARS IRE cho biết loại hình này hiện chỉ chiếm khoảng 5-6% tổng số dự án. Dù cả nước đang triển khai khoảng 657.000 căn, con số này vẫn quá nhỏ so với nhu cầu nhà ở của hàng triệu lao động đô thị.

Theo chuyên gia, sự lệch pha nguồn cung không chỉ do chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp mà còn xuất phát từ cấu trúc chi phí. Tiền sử dụng đất, chi phí vật liệu, chi phí tài chính và pháp lý đều tăng mạnh, khiến giá thành dự án bị đội lên và làm thu hẹp dư địa phát triển nhà giá thấp.

Một chủ đầu tư tại khu Đông TP HCM cho biết doanh nghiệp đang triển khai dự án trên tuyến quốc lộ 13, với tiền sử dụng đất khoảng 68 triệu đồng mỗi m2, trong khi chi phí giải phóng mặt bằng theo cơ chế thị trường đã lên gần 100 triệu đồng mỗi m2. Cùng với đó, họ phải vay vốn ngân hàng trong suốt quá trình triển khai, còn chi phí vật liệu xây dựng tăng mạnh. Riêng giá cát xây dựng đã tăng từ mức 300.000-400.000 đồng mỗi khối lên gần 1 triệu đồng. “Chi phí cao khiến giá nhà khó có khả năng giảm”, ông này nói.

Bà Nguyễn Thị Thanh Thảo, Phó tổng giám đốc Phú Đông Group, cho rằng việc phát triển nhà ở “giá mềm” không hề dễ. Tiền đất thường chiếm khoảng 40% tổng giá thành dự án, thậm chí cao hơn nếu mua lại quỹ đất từ thị trường thứ cấp. Khoản chi này phải thanh toán ngay từ đầu bằng vốn tự có và vốn vay, khiến doanh nghiệp chịu áp lực lãi suất ngay cả khi dự án chưa khởi động. Ngoài ra, chi phí xây dựng và hạ tầng chiếm khoảng 25-30%, phần còn lại là marketing, bán hàng, pháp lý và quản lý dự án.

Đáng chú ý, theo bà Thảo tiến độ triển khai đóng vai trò quyết định hiệu quả kinh doanh: nếu dự án hoàn thành đúng hạn, chi phí được kiểm soát; nhưng chỉ cần chậm một vài năm, lãi vay, marketing hay quản lý xây dựng có thể phát sinh thêm hàng chục tỷ đồng, khiến lợi nhuận bị bào mòn.

Trước thực tế nguồn cung cải thiện nhưng giá bán chưa có dấu hiệu giảm, Bộ Xây dựng đã đề xuất nhiều nhóm giải pháp như hoàn thiện thể chế, đơn giản hóa thủ tục hành chính, nghiên cứu thành lập trung tâm giao dịch bất động sản và quyền sử dụng đất do Nhà nước quản lý, đồng thời tăng cường kiểm soát tín dụng và thị trường trái phiếu.

Ở góc độ thị trường, TS Nguyễn Văn Đính, Chủ tịch Hội Môi giới bất động sản Việt Nam, kiến nghị chính phủ cần tạo điều kiện để đẩy mạnh phát triển các dự án có giá phù hợp với khả năng chi trả của người dân, đồng thời tháo gỡ các “nút thắt” pháp lý và tiền sử dụng đất. Chỉ khi chi phí đầu vào được kiểm soát và thời gian triển khai dự án rút ngắn, thị trường mới có dư địa điều chỉnh giá theo hướng bền vững hơn.

Phương Uyên

Một khu căn hộ mới hơn 300 căn tại khu đô thị ở Hà Đông vừa ra hàng cuối tháng 12 đã nhanh chóng được thông báo “cháy hàng”. Anh Tuấn, một nhà đầu tư ngụ ở phường Dương Nội, cho hay dù “chầu chực đêm hôm” cũng không lấy được suất mua nên chuyển sang thị trường thứ cấp.

Hỏi quỹ căn hai phòng ngủ, anh được môi giới chào giá 13-15 tỷ đồng cho căn hộ diện tích 111-135 m2, tùy vị trí. Một số căn diện tích 265 m2 có giá bán hơn 30 tỷ đồng, tương đương 114 triệu đồng mỗi m2. Dù được báo hết hàng ngay sau khi mở bán, anh Tuấn cho hay vẫn có thể lấy được suất mua nếu chấp nhận trả mức chênh 2-4 tỷ đồng tùy loại căn. Khoản này sẽ trả riêng cho chủ nhà mà không ghi trong hợp đồng.

Môi giới cho hay một số căn là “suất ngoại giao” từ cán bộ, nhân viên làm việc tại công ty chủ đầu tư. Ngoài khoản chênh, khách hàng sẽ phải chấp nhận giao dịch bằng giấy viết tay và lập vi bằng bởi chủ đầu tư giới hạn điều kiện chuyển nhượng của nhóm khách mua nội bộ. Khách mua cũng có thể chọn quỹ căn bán lại từ cư dân tại khu đô thị song mức chênh cũng dao động vài tỷ cho một căn.

“Dù đã xác định mất tiền chênh mới lấy được căn, tôi không nghĩ khoản này cao như vậy nên bỏ ý định đầu tư tại dự án này”, anh Tuấn nói và cho biết môi giới vẫn liên tục giục hàng không có nhiều, chậm chân sẽ mất cơ hội.

Tình trạng khan hiếm nguồn cung sơ cấp khiến người mua phải chấp nhận các khoản “phí chênh” không chính thức từ vài trăm đến cả tỷ đồng cho chủ suất mua, ngày càng trở nên phổ biến tại Hà Nội. Bởi thời gian qua, phần lớn dự án chung cư mới ra mắt đều được quảng cáo “cháy hàng” trong thời gian ngắn khiến người mua lo sợ bỏ lỡ cơ hội sở hữu một tài sản sinh lời cao.

Đầu tháng 12, hai tòa tháp căn hộ nằm ở Đan Phượng cũng được thông báo “cháy hàng” một tòa sau 60 phút ra mắt. Phân khu này có tổng cộng hơn 600 căn, được quảng cáo là khu cao tầng duy nhất trong dự án.

Thùy Trang, môi giới tại đại lý F1 của dự án, cho biết quỹ căn hai phòng ngủ tại đây dao động 6,4-6,6 tỷ đồng. Vì đã “cháy hàng”, người mua cần trả chênh 500-600 triệu đồng mua lại từ khách trước. Trang cho hay nhiều khách không mua được trực tiếp chủ đầu tư sẵn sàng trả chênh cao hơn để sở hữu căn có vị trí “hoa hậu”. “Càng chậm trễ khoản chênh sẽ càng cao hơn do sóng thị trường dâng cao”, môi giới này cho hay.

Tình trạng sàn giao dịch và môi giới ôm hàng đẩy giá đã được Bộ Xây dựng nêu ra trong báo cáo về giá bán bất động sản gửi Văn phòng Chính phủ. Bộ cho biết tại các dự án bất động sản, giá nhà ở một số sàn bị môi giới đẩy lên cao để thu “tiền chênh”. Chi phí hoa hồng các chủ đầu tư bỏ ra cho sàn giao dịch khoảng 2-3% giá bán. Tuy nhiên, bên sàn và môi giới thường “cộng thêm giá” khi giao dịch với khách hàng. Số tiền chênh này không cố định mà phụ thuộc sức nóng của thị trường, có thể 5-20% giá bán.

Theo khảo sát của VnExpress, tại nhiều dự án từng là “điểm nóng”, nhà đầu tư lướt sóng bắt đầu thoát hàng, chấp nhận giảm tiền chênh. Tại phân khu 4 tòa trong đại đô thị phía đông Hà Nội, nhiều căn hộ đã được thanh toán 15% bắt đầu giảm giá chênh từ 400-500 triệu còn 100-200 triệu. Một số căn diện tích lớn giá 8-10 tỷ đồng thậm chí được chủ bán bằng giá hợp đồng vì áp lực thanh toán theo tiến độ, họ không thể đóng tiền cho đợt tiếp theo.

Tương tự với dự án có ba tòa cao 45 tầng trong đại đô thị phía bắc, nhà đầu tư liên tiếp hạ giá bán từ vài trăm đến nửa tỷ đồng cho một căn hộ dù mới vào tiền được đợt đầu. Tình cảnh này khác biệt với vài tháng trước khi những khách mua này phải “giành giật” để có quyền chọn mua căn hộ, chấp nhận trả chênh hàng trăm triệu cho đại lý.

Theo một khảo sát môi giới gần đây của kênh Batdongsan, khoảng 17% đáp viên cho biết lượng giao dịch trong quý IV giảm mạnh hơn một nửa so với quý III. Với phân khúc chung cư, 19% môi giới chia sẻ lượng giao dịch có chiều hướng suy giảm.

Ghi nhận diễn biến trên, ông Nguyễn Chí Thanh, Tổng giám đốc Công ty Cao ốc quốc tế Hồ Tây, cho biết khoản chênh xuất hiện khi lượng booking cho một giỏ hàng sắp ra mắt quá nhiều, vượt qua lượng căn sẵn có. Trong khi một dự án có hàng chục đại lý, mỗi đợt ra hàng chỉ vài trăm căn, đẩy số căn về mỗi đơn vị càng ít. Thực tế này khiến khách mua qua sàn lúc nào cũng được quảng cáo “hàng khan hiếm, booking cao gấp nhiều lần”. Lúc này, khoản chênh được tung ra tạo tâm lý chênh càng lớn cho thấy hàng càng hiếm, nhà đầu tư “lướt sóng” có thể thu lợi nhuận cao trong thời gian ngắn.

Cùng quan điểm, ông Lê Quốc Kiên, chuyên gia tư vấn bất động sản, cho rằng lượng booking lớn, khoản chênh cao chưa chắc phản ánh nhu cầu thực sự của thị trường. Chiêu trò này được tung ra để tạo tâm lý FOMO (sợ bỏ lỡ) với giỏ hàng mới, thúc đẩy các giao dịch sang tay trong thời gian ngắn. Theo ông, tình trạng này ngày càng phổ biến và lan rộng từ thị trường phía bắc đến cả phía nam, tiềm ẩn nguy cơ gây méo mó thị trường. Trong khi rủi ro lớn nhất thuộc về người mua sau bởi tiền chênh phần lớn là “khoản trả ngoài, không được ràng buộc về pháp lý”.

Trong bối cảnh dự án mới liên tiếp ra mắt, các chuyên gia dự báo nhóm nhà đầu tư “lướt sóng” sẽ gặp áp lực thanh khoản lớn. Bởi khi thị trường có nhiều lựa chọn với đa dạng phân khúc sản phẩm, tâm lý FOMO vì cung khan hiếm không còn khiến nhóm này khó tìm được khách hàng mới để sang tay.

Hãng dịch vụ bất động sản CBRE cho biết Hà Nội có thể đón 11.100 căn hộ mới trong quý IV, nâng tổng số căn mở bán trong năm nay vượt 32.300 căn, cao hơn mức đỉnh năm ngoái. Trong giai đoạn 2026-2027, thị trường có thể tiếp tục đón hơn 33.000 căn hộ mới mỗi năm. Nguồn cung mới đa dạng hơn về vị trí giúp phân khúc giá 50-60 triệu đồng một m2 dần quay trở lại.

Tại hội nghị tổng kết công tác năm 2025 của Bộ Xây dựng mới đây, Thứ trưởng Xây dựng Nguyễn Việt Hùng cũng nhìn nhận giá nhà đất có xu hướng tăng dần theo năm nhưng “chưa phản ánh đúng giá trị thực” do còn hiện tượng găm hàng, nâng giá, đầu cơ, gây mất cân đối cung – cầu. Trong năm sau, cơ quan này sẽ nghiên cứu, kiến nghị sửa đổi Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản. Giải pháp này được kỳ vọng góp phần kéo giảm giá nhà trong bối cảnh thị trường nhà ở liên tục tăng nóng thời gian qua.

Ngọc Diễm