Hai tuần qua, chị Ngọc Huyền, ngụ ở xã Gia Lâm, liên tục rao bán căn hộ tại phân khu 4 tòa trong đại đô thị phía đông Hà Nội. Căn này rộng 59 m2 có giá 6,2 tỷ đồng (khoảng 105 triệu đồng một m2) đã được chị này thanh toán tiến độ được 15% (khoảng 900 triệu). Thời điểm mở bán, để lấy được suất mua nhà, chị cho hay đã phải chi thêm 500 triệu đồng tiền chênh cho đại lý.

Chị Huyền cho hay nếu gặp khách thiện chí, chị sẵn sàng giảm khoản chênh còn 200 triệu đồng, thu về 1,1 tỷ đồng. Tình cảnh này, theo chị, khác biệt với hơn hai tháng trước khi nhiều khách mua phải “giành giật” để có quyền chọn mua căn hộ. Với vị trí đối diện hồ, chị kỳ vọng “bán chênh ít nhất tiền tỷ vì đây là phân khu cuối ra hàng tại đại đô thị”.

“Rao bán mấy tuần qua vẫn chưa có khách hỏi, tôi gửi thêm nhiều môi giới bán hộ song họ báo đây là thời điểm chững của thị trường, nếu không giảm thêm sẽ khó thanh khoản”, chị than thở.

Trường hợp như chị Huyền không hiếm gặp. Anh Trung Hiếu, ngụ ở xã Đông Anh, cho biết đang chật vật sang nhượng căn hộ 94 m2 tại dự án gồm ba tòa cao 45 tầng trong đại đô thị phía bắc. Căn này anh mua với giá 10,2 tỷ đồng thanh toán theo tiến độ, kèm khoản chênh 800 triệu cho đại lý.

Để nhanh sang tay trước kỳ thanh toán mới, anh Hiếu cho biết giảm khoản chênh còn 300 triệu cho khách mua thiện chí song vẫn chưa có giao dịch trong tháng qua. Anh nói, trong nhóm nhà đầu tư tại dự án, thông tin rao bán liên tục được cập nhật với giá chênh ngày càng giảm, thậm chí có căn không chênh. “Tưởng mua từ đợt đầu có thể dễ dàng sang tay với lợi nhuận vài trăm triệu, không ngờ thực tế bán rất chậm”, anh nói.

Đây là hai trong số nhiều trường hợp nhà đầu tư “lướt sóng” chung cư đang tìm cách thoát hàng bằng việc giảm kỳ vọng lợi nhuận. Theo nhiều môi giới, ngoài việc không muốn “lướt sóng thành cư dân”, cuối năm là thời điểm các sàn giao dịch chịu áp lực chốt doanh số nên quỹ căn được ôm trước đó tung ra nhiều, buộc các nhà đầu tư nhỏ lẻ cũng tìm cách thoát hàng.

Đức Dũng, một môi giới chuyên phân khúc căn hộ tại khu đông, cho hay số lượng khách gửi chung cư chuyển nhượng cho anh tăng đột biến những tháng cuối năm, khoảng 30-40% so với quý III. Tình trạng này trái ngược với thời điểm 2-3 tháng trước, khi liên tiếp dự án mới được khớp căn, người mua phải tranh giành để có được suất sở hữu căn hộ. Trong cơn “sốt giá”, Dũng nói, nhiều khách đầu tư sẵn sàng trả tiền chênh từ vài trăm triệu đến hơn tỷ đồng cho đại lý với kỳ vọng lấy được căn “hoa hậu” để tiếp tục sang tay.

Theo một khảo sát môi giới gần đây của kênh Batdongsan, khoảng 17% đáp viên cho biết lượng giao dịch trong quý IV giảm mạnh hơn một nửa so với quý III. Với phân khúc chung cư, 19% môi giới chia sẻ lượng giao dịch có chiều hướng suy giảm.

Ghi nhận diễn biến trên, ông Võ Huỳnh Tuấn Kiệt, Giám đốc thị trường nhà ở CBRE Việt Nam, cho biết giao dịch chung cư thời gian qua chủ yếu đến từ nhóm đầu tư, đầu cơ, ít dựa trên nhu cầu ở thật. Bởi giá bán neo cao tạo rào cản cho nhóm người mua để ở. Dữ liệu của CBRE cho thấy quý ghi nhận ồ ạt dự án trên 100 triệu đồng một m2 ra mắt. Ngay cả các thị trường tỉnh ven cũng xuất hiện nhiều dự án giá lên đến 60-80 triệu đồng một m2.

Khi mức giá vượt xa khả năng chi trả, thị trường có thể bước vào trạng thái bão hòa, “bên bán không muốn giảm giá, bên mua e dè rủi ro và thanh khoản suy yếu”. Ông nhắc lại giai đoạn 2007-2011 khi thị trường nhà đất trong nước tăng giá quá nhanh, tín dụng siết lại, giao dịch gần như đóng băng và cảnh báo nguy cơ tương tự ở giai đoạn này.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Văn Đính, Chủ tịch hội Môi giới bất động sản Việt Nam (VARS), cho biết phân khúc cao cấp có xu hướng tăng mạnh thời gian qua, chiếm 42% tổng cung chung cư mở bán trong quý III. Tuy nhiên, ông nhìn nhận 70-80% giao dịch đến từ nhu cầu đầu tư với kỳ vọng tăng giá và khai thác cho thuê.

Từ cuối tháng 11, giao dịch nhà đất, bao gồm chung cư bắt đầu sụt giảm khi nhiều ngân hàng dừng gói cho vay giá rẻ, lãi suất có dấu hiệu tăng. Ông Đính nói, lãi suất tăng không chỉ làm giảm sức mua mà còn tác động tâm lý, khiến nhà đầu tư dè dặt hơn với các khoản vay. Nhóm nhà đầu tư trước đó ồ ạt dùng đòn bẩy tài chính với kỳ vọng lướt sóng đang phải tìm cách sang tay do áp lực trả nợ tăng lên. Thay vì đặt cọc nhanh như giai đoạn lãi suất thấp, họ có xu hướng thận trọng hơn.

Nguồn cung chung cư mới ồ ạt ra hàng cũng tạo áp lực thanh khoản cho nhóm nhà đầu tư “lướt sóng”. Bởi khi thị trường có nhiều lựa chọn với đa dạng phân khúc sản phẩm, tâm lý FOMO (sợ bỏ lỡ) vì cung khan hiếm không còn khiến nhóm này khó tìm được khách hàng mới để sang tay. Ông Võ Huỳnh Tuấn Kiệt cho biết Hà Nội có thể đón 11.100 căn hộ mới trong quý IV, nâng tổng số căn mở bán trong năm nay vượt 32.300 căn, cao hơn mức đỉnh năm ngoái. Nguồn cung mới đa dạng hơn về vị trí giúp phân khúc giá 50-60 triệu đồng một m2 dần quay trở lại.

Dù thị trường chung cư có dấu hiệu chững lại, người mua ở thực vẫn gặp thách thức bởi giá neo cao. Báo cáo của Hội Môi giới bất động sản chỉ ra trong quý III, dự án siêu sang tăng mạnh, chiếm 42% tổng nguồn cung mở bán mới trên cả nước. Riêng Hà Nội và TP HCM (trước sáp nhập) ghi nhận 80% dự án chung cư mở bán mới giá trên 80 triệu đồng một m2.

“Nhiều người dân, nhất là giới trẻ, mất động lực sở hữu bất động sản do khoảng cách lớn giữa giá nhà và thu nhập”, ông Đính cho hay. Ông khuyến nghị người mua cần cân nhắc kỹ hiện trạng, giá trị sử dụng để xem xét mức giá bán. Thay vì mua gấp khi thị trường phấn khích, người mua có thể chọn thuê chung cư nội đô hoặc mua nhà ở vùng ven với giá hợp lý hơn.

Ngọc Diễm

Chủ đầu tư An Gia đang triển khai gói tài chính cho dự án The Gió Riverside với chính sách hỗ trợ 100% lãi vay trong 36 tháng, khách chỉ cần đóng 21% giá trị căn hộ tương đương khoảng 600 triệu đồng để ký hợp đồng cho căn 65 m2. Ngoài ra, khách hàng được ân hạn nợ gốc tối đa 60 tháng, nhận chiết khấu đến 23,5%…

Công ty Cổ phần Mai Bá Hương gần đây cũng đưa ra gói vay hỗ trợ cho dự án Dragon Eden (tại Tây Ninh). Theo đó, khách hàng chỉ trả nợ gốc 1% mỗi năm trong 20 năm đầu, ngân hàng cho vay tối đa 80% giá trị hợp đồng, lãi suất 0 đồng trong 18 tháng. Người mua nhận đất và sổ ngay, được hưởng chiết khấu lên tới 10%.

Tương tự, Phú Đông Group, chủ đầu tư dự án Phú Đông SkyOne, cho phép người mua thanh toán 10% (khoảng 220 triệu đồng) cho đến khi nhận nhà (năm 2027). Chính sách này nhắm đến nhóm khách hàng trẻ lần đầu sở hữu nhà, có tích lũy hạn chế, giảm rủi ro chôn vốn trong giai đoạn xây dựng. Chủ đầu tư cũng hỗ trợ 100% lãi vay và ân hạn gốc trong 24 tháng, cố định lãi suất 0% trong hai năm đầu. Dự án đang mở bán với giá từ 36 triệu đồng mỗi m2.

Các gói ưu đãi trên được doanh nghiệp bất động sản đưa ra trong bối cảnh lãi suất cho vay của nhiều ngân hàng tăng lên. Ghi nhận của VnExpress cho thấy lãi suất ưu đãi vay bất động sản tại nhiều nhà băng tăng 1-2% mỗi năm so với vài tháng trước. ACB đang áp dụng mức 8% cho giai đoạn ưu đãi 1-2 năm đầu, ABBank 9,6%, Sacombank 7,5-8%, VIB là 9%,… Lãi suất thả nổi cho khoản vay nhà ở hiện cũng phổ biến 11-14% mỗi năm, tăng 1-2% so với trước.

Theo Ngân hàng Nhà nước, tín dụng bất động sản hiện chiếm khoảng 24% tổng dư nợ, trong khi tổng tín dụng toàn nền kinh tế tương đương 137% GDP. Đây là mức được nhiều tổ chức quốc tế đánh giá tiềm ẩn rủi ro. Các ngân hàng cũng đẩy mạnh huy động vốn cuối năm, kéo mặt bằng lãi suất tăng.

Ông Võ Huỳnh Tuấn Kiệt, Giám đốc thị trường nhà ở CBRE Việt Nam, cho biết giá bán hiện là yếu tố ảnh hưởng lớn nhất đến quyết định mua nhà, vượt lên cả vị trí, tiến độ thanh toán hay thời điểm bàn giao. Giá căn hộ sơ cấp tại Hà Nội và TP HCM đang ở mức khoảng 90-94 triệu đồng mỗi m2, khiến phần lớn sản phẩm mở bán có giá từ 5 tỷ đồng mỗi căn.

Theo ông, chi phí sở hữu tăng cao buộc nhiều người mua phải dùng đòn bẩy tài chính và hiện khoảng 64% giao dịch trên thị trường có sử dụng tín dụng ngân hàng. Điều này càng cho thấy điều kiện vay và sức chịu đựng tài chính của người mua đóng vai trò then chốt trong quyết định xuống tiền.

“Nếu thiếu hỗ trợ tài chính, người mua nhà sẽ thận trọng hơn. Do đó ưu đãi lãi suất và chính sách thanh toán giãn rộng là hướng đi hợp lý giúp doanh nghiệp giữ thanh khoản và kích cầu hiệu quả trong giai đoạn này”, ông Kiệt nhận định.

Ông Đinh Minh Tuấn, Giám đốc Batdongsan khu vực miền Nam, đánh giá với mặt bằng giá cao, người mua có xu hướng tìm dự án được hỗ trợ lãi suất, giãn tiến độ hoặc trả chậm nhằm giảm áp lực vốn ban đầu. Điều này cũng lý giải vì sao nhiều chủ đầu tư ưu tiên chính sách tài chính thay vì giảm giá trực tiếp. Bởi theo ông Tuấn, động thái này vừa giữ được mặt bằng giá bán, vừa mở rộng tệp khách có khả năng tiếp cận nhà ở.

Với doanh nghiệp phát triển dự án, chi phí vốn gia tăng khiến biên lợi nhuận thu hẹp, việc kích cầu qua ưu đãi thanh toán trở thành cách duy trì dòng tiền và xoay vòng dự án trong giai đoạn thị trường nhạy cảm.

Theo ông Lucas Ignatius Loh Jen Yuh, CEO Nam Long Group, lãi vay mua nhà hiện chưa ở mức cảnh báo, nhưng chỉ cần tăng thêm biên độ nhỏ cũng có thể làm sức mua chậm lại. Nam Long vì thế đang nghiên cứu các gói vay hỗ trợ 3-5 năm để giảm áp lực tài chính giai đoạn đầu cho khách mua, một chiến lược cũng được nhiều doanh nghiệp áp dụng để giữ nhịp bán hàng trong thời gian tới.

Giới phân tích cho rằng, thay vì chờ thị trường tự hồi phục, doanh nghiệp đang lựa chọn chủ động “chia nhỏ” gánh nặng tài chính cho người mua bằng hỗ trợ lãi vay, tiến độ linh hoạt và mức chiết khấu trực tiếp. Đây được xem là lời giải để duy trì thanh khoản, đồng thời tránh tái diễn trạng thái trầm lắng của năm 2023 khi người mua đứng ngoài quan sát.

Phương Uyên