Sáng 11/12, Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư Dự án Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với tổng vốn hơn 196.000 tỷ đồng, trong đó, giai đoạn 1 khoảng 141.236 tỷ đồng, giai đoạn 2 khoảng 55.142 tỷ đồng. Dự án được xác định có ý nghĩa chiến lược trong việc giảm tải cho sân bay Nội Bài, đồng thời mở ra không gian phát triển mới cho khu vực phía Đông và Đông Bắc Thủ đô.

Quy mô lớn, tiêu chuẩn quốc tế

Theo đề xuất của Masterise Group, chủ đầu tư được Chính phủ, Bộ Công an lựa chọn, dự án được xây dựng theo tiêu chuẩn cấp 4F của Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO). Công suất dự kiến đạt 30 triệu hành khách và 1,6 triệu tấn hàng hóa mỗi năm vào năm 2030; tăng lên 50 triệu khách và 2,5 triệu tấn hàng hóa vào năm 2050.

Thực tế, công suất thiết kế của sân bay Gia Bình tương đương với công suất thiết kế của sân bay Nội Bài. Năm 2024, Nội Bài ghi nhận khoảng 30,1 triệu hành khách, trong đó khách quốc tế đạt 12,3 triệu và khách nội địa 17,7 triệu; dự kiến năm 2025 sản lượng tăng lên khoảng 33 triệu hành khách, vượt ngưỡng công suất thiết kế 30 triệu hành khách mỗi năm. Dư địa khai thác tại Nội Bài vì vậy đang thu hẹp.

Ở góc độ trung hạn, dự báo đến năm 2030, dân số vùng Thủ đô có thể đạt 25-26 triệu người, kéo theo nhu cầu đi lại, giao thương và vận chuyển hàng hóa gia tăng. Trong bối cảnh đó, Gia Bình được định vị không chỉ là sân bay bổ trợ, mà còn là đầu mối trung chuyển mới, giúp phân bổ lại lưu lượng hành khách và hàng hóa, đồng thời mở rộng không gian phát triển về phía Đông và Đông Nam vùng Thủ đô.

Chủ đầu tư cho biết, Gia Bình hướng đến trở thành sân bay thông minh thế hệ mới, áp dụng công nghệ sinh trắc học toàn trình và tự động hóa. Dự án cũng cam kết đáp ứng các tiêu chuẩn xanh (ESG), phù hợp với mục tiêu Net Zero vào năm 2050 của Việt Nam.

Trung tâm kết nối các cực tăng trưởng

Theo quy hoạch, sân bay Gia Bình nằm trên địa bàn các xã Gia Bình, Lương Tài, Nhân Thắng và Lâm Thao (tỉnh Bắc Ninh). Vị trí này cách trung tâm Hà Nội khoảng 40 km, sân bay Nội Bài 43 km và sân bay Cát Bi (Hải Phòng) 80 km. Giới chuyên gia đánh giá đây là “tọa độ vàng”, đặt Gia Bình vào trung tâm tam giác tăng trưởng Hà Nội – Bắc Ninh – Hải Phòng, khu vực hội tụ các hoạt động công nghiệp, logistics, thương mại và dịch vụ lớn của miền Bắc.

Một trong những lợi thế nổi bật của sân bay Gia Bình là khả năng kết nối giao thông đồng bộ. Khu vực dự án tiếp giáp và liên thông với nhiều tuyến huyết mạch như Quốc lộ 17, Quốc lộ 18, Quốc lộ 38, tạo trục kết nối nhanh giữa Bắc Ninh với Hà Nội, Quảng Ninh và Hải Phòng. Từ Gia Bình, các phương tiện có thể tiếp cận thuận lợi các tuyến cao tốc Hà Nội – Bắc Ninh – Lạng Sơn, Hà Nội – Hải Phòng, trục Pháp Vân – Cầu Giẽ.

Đặc biệt, Vành đai 3 và Vành đai 4 Hà Nội đóng vai trò kết nối chiến lược, giúp sân bay hòa vào mạng lưới giao thông vùng Thủ đô mở rộng. Khi Vành đai 4 hoàn thiện, Gia Bình sẽ trở thành một trong những điểm tiếp cận hàng không thuận lợi cho khu vực phía Đông Hà Nội và các tỉnh lân cận.

Không chỉ đường bộ, quy hoạch tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng đi qua khu vực này mở ra khả năng vận tải đa phương thức (hàng không – đường sắt – cảng biển). Đây là yếu tố để phát triển logistics hiện đại, tối ưu chi phí và thời gian lưu thông hàng hóa.

Cú hích cho logistics và đầu tư

Trong 5 năm gần đây, Bắc Ninh liên tục nằm trong nhóm các địa phương dẫn đầu cả nước về thu hút vốn FDI, với dòng vốn tập trung chủ yếu vào điện tử, bán dẫn và công nghiệp hỗ trợ. Theo báo cáo của tỉnh, sau sáp nhập Bắc Ninh – Bắc Giang, địa phương hiện đứng thứ hai cả nước về thu hút FDI, với hơn 16,5 tỷ USD vốn quy đổi và dự kiến vượt 17,6 tỷ USD vào cuối năm.

Nhiều tập đoàn lớn như Samsung, Canon, Foxconn, Amkor hay Shemar Power đang vận hành các tổ hợp sản xuất quy mô lớn tại khu vực này. Hoạt động sản xuất công nghệ cao kéo theo nhu cầu vận chuyển linh kiện, thiết bị và sản phẩm giá trị cao bằng đường hàng không ngày càng tăng. Tuy nhiên, phần lớn hoạt động xuất nhập khẩu của “thủ phủ công nghiệp” này vẫn phụ thuộc vào Nội Bài hoặc các đầu mối trung chuyển khác, khiến chuỗi cung ứng chưa thực sự khép kín.

Trong bối cảnh tái cấu trúc dòng chảy thương mại toàn cầu, nhu cầu vận chuyển hàng không cho các mặt hàng giá trị cao như linh kiện bán dẫn, dược phẩm hay thương mại điện tử xuyên biên giới tăng mạnh. Sân bay Gia Bình ra đời sẽ giải quyết bài toán logistics “tốc độ cao”, giảm tải cho Nội Bài và hoàn thiện chuỗi quy trình từ sản xuất đến xuất khẩu tại chỗ.

Ở góc độ đầu tư, hạ tầng hàng không hiện là tiêu chí then chốt trong quyết định rót vốn của các tập đoàn đa quốc gia. Việc sở hữu sân bay quốc tế sẽ tạo lợi thế cạnh tranh khác biệt, giúp Bắc Ninh cùng các tỉnh công nghiệp phía Bắc đón làn sóng FDI chất lượng cao, đặc biệt là các trung tâm R&D và đại bản doanh khu vực.

Kích hoạt mạng lưới đô thị vệ tinh

Bên cạnh logistics và sản xuất, các chuyên gia dự báo sân bay Gia Bình sẽ kích hoạt sự phát triển của chuỗi đô thị, thương mại và dịch vụ. Kinh nghiệm từ nhiều quốc gia cho thấy, các sân bay lớn thường kéo theo sự hình thành của các khu đô thị dịch vụ, trung tâm thương mại, văn phòng và không gian lưu trú phục vụ chuyên gia, doanh nhân và lực lượng lao động chất lượng cao.

Kiến trúc sư Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch và Phát triển đô thị Việt Nam nhận định, kinh tế hàng không nếu khai thác tốt sẽ trở thành động lực tăng trưởng quan trọng của đất nước. Việc phát triển sân bay Gia Bình sẽ thúc đẩy quá trình giãn dân cơ học, tái định hình cấu trúc đô thị theo hướng đa cực, tạo dư địa phát triển cho thị trường bất động sản vùng phụ cận.

Tuy nhiên, giới chuyên gia cũng khuyến nghị việc phát triển cần gắn liền với quy hoạch bài bản để tránh tình trạng đầu cơ, phân lô manh mún. Khi hệ sinh thái gồm cảng hàng không, khu công nghiệp và đô thị dịch vụ được kết nối đồng bộ, Gia Bình được kỳ vọng trở thành mắt xích quan trọng đưa Bắc Ninh và vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ vươn lên nấc thang giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Minh Ngọc

Quốc hội mới đây đã thông qua Nghị quyết quy định một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Một trong những nội dung quan trọng là cho phép người dân khi chuyển mục đích từ đất ao vườn, đất nông nghiệp sang đất ở trong hạn mức chỉ phải nộp 30-50% phần chênh lệch giá đất, thay vì 100% như quy định hiện hành. Mức thu này được kỳ vọng giảm đáng kể rào cản tài chính cho người dân có nhu cầu “lên thổ cư”.

Theo chuyên gia, chính sách mới thực chất là áp dụng lại công thức tính cũ trước khi Luật Đất đai 2024 có hiệu lực, giúp giảm sốc chi phí chuyển đổi cho người dân. Tuy nhiên, mức phí này vẫn cao với nhiều gia đình xét trên mặt bằng giá đất mới.

Ví dụ như tại TP HCM, theo dự thảo bảng giá đất lần đầu áp dụng từ năm 2026, giá đất nông nghiệp cao nhất chỉ khoảng 625.000 đồng mỗi m2, thấp nhất khoảng 320.000 đồng, trong khi giá đất ở thấp nhất là 2,3 triệu đồng một m2 và cao nhất lên đến 687 triệu đồng. Với mức chênh lệch từ 5 đến 25 lần, dù giảm 50-70%, tiền sử dụng đất khi chuyển mục đích có thể vẫn tăng nhiều lần so với trước đây, tạo áp lực tài chính lớn với người dân, đặc biệt là nhóm cần chuyển đổi mục đích sử dụng đất.

Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội bất động sản TP HCM, cũng cho rằng tỷ lệ 30-50% thấp hơn so với mức 100% hiện nay, nhưng trong bối cảnh bảng giá đất tăng mạnh, nghĩa vụ tài chính mà người dân phải gánh vẫn rất lớn. Ở nhiều địa phương phía Nam, đất đai chủ yếu có nguồn gốc do hộ gia đình tự khai phá hoặc thừa kế qua nhiều thế hệ, không phải đất Nhà nước giao. Việc nhiều thế hệ cùng sinh sống trên một thửa đất và nhu cầu tách thửa, chuyển mục đích cho con cái khi lập gia đình là rất phổ biến. Do đó, chính sách thu tiền sử dụng đất cần đủ linh hoạt để vừa đảm bảo nghĩa vụ tài chính, vừa tránh tạo gánh nặng quá mức và ngăn chặn tình trạng đầu nậu lợi dụng chính sách để trục lợi.

Ông Châu dẫn chứng trường hợp một hộ gia đình sở hữu thửa đất 2.000 m2 trồng cây ăn trái, nguồn gốc do tổ tiên để lại. Với giá đất ở theo bảng giá là 10 triệu đồng mỗi m2, đất nông nghiệp 300.000 đồng mỗi m2, hệ số K là 1,5 và hạn mức đất ở 200 m2, nếu gia đình chia đất thành bốn lô để sử dụng và cho con, chỉ riêng lô đầu tiên đã phải nộp khoảng 3 tỷ đồng tiền chuyển mục đích. Ba lô còn lại, với tổng diện tích vượt hạn mức, phải nộp thêm hơn 21,8 tỷ đồng. Tổng số tiền gần 25 tỷ đồng, tương đương việc “mua lại chính mảnh đất của mình”.

Chuyên gia Lê Quốc Kiên nói trong bối cảnh Bảng giá đất tại nhiều địa phương đã điều chỉnh tăng mạnh, riêng TP HCM (khung giá áp dụng từ tháng 8/2024 tăng từ 2,36 lần đến gần 39 lần so với năm 2020), bảng giá đất lần đầu áp dụng từ năm 2026 dự kiến tiếp tục tăng thêm 30-40%, đất nông nghiệp lại giảm 20-25% so với hiện nay, khiến chi phí chuyển đổi, dù quay về cách tính cũ, vẫn là gánh nặng lớn.

“Cách tính cũ nhưng đặt trong bối cảnh mới chỉ mang tính ‘giảm sốc’ thay vì đưa chi phí chuyển đổi về mặt bằng thấp như trước”, ông đánh giá.

Dù vậy, giới chuyên gia vẫn đánh giá chính sách mới mang lại tín hiệu tích cực, đặc biệt với nhóm người có nhu cầu ở thực. Với trường hợp phổ biến là chuyển 100 m2 đất vườn sang đất ở tại khu vực có chênh lệch giá đất 10 triệu đồng mỗi m2, nếu áp mức thu 100% như hiện nay, người dân phải nộp khoảng 1 tỷ đồng. Khi chính sách mới có hiệu lực, số tiền này giảm còn khoảng 300 triệu đồng, giúp nhiều gia đình có cơ hội hợp thức hóa quyền sử dụng đất.

Ở góc độ thị trường, quy định mới cũng không tạo điều kiện cho làn sóng đầu cơ phân lô tràn lan. Với các thửa đất lớn hàng nghìn m2, diện tích được hưởng mức thu ưu đãi chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ, nhà đầu tư vẫn phải nộp gần như đầy đủ tiền sử dụng đất nếu muốn chuyển đổi toàn bộ, qua đó giữ được rào cản cần thiết để hạn chế đầu cơ đất nền nhỏ lẻ.

Tuy nhiên để “khoan sức dân” trong bối cảnh bảng giá đất mới, ông Lê Hoàng Châu đề xuất áp mức thu 20% phần chênh lệch giá đất với diện tích trong hạn mức, 30% cho phần vượt hạn mức nhưng không quá một lần hạn mức, và 100% cho phần vượt trên ngưỡng này, trừ trường hợp chuyển cho người thân trong gia đình. Mức thu chỉ nên áp dụng một lần với mỗi hộ trên một thửa đất.

Bên cạnh đó, một số ý kiến đề xuất xem xét miễn hoàn toàn tiền sử dụng đất đối với diện tích chuyển đổi trong hạn mức. Luật sư Trương Anh Tú nói chuyển mục đích sử dụng đất về bản chất là thủ tục hành chính, không phải giao dịch mua bán công sản. Việc thu tiền sử dụng đất chỉ nên áp dụng với doanh nghiệp hoặc trường hợp Nhà nước giao đất mới. Với người dân đã sở hữu và sinh sống ổn định trên đất, việc thu khoản tiền này là chưa hợp lý.

Đồng tình quan điểm cần phân loại đối tượng, bà Võ Nhật Liễu, Giám đốc Viện đào tạo phát triển dự án bất động sản, đề xuất chia người sử dụng đất thành ba nhóm: nhóm ở thực được hỗ trợ để đảm bảo khả năng tiếp cận; nhóm sở hữu 2-3 lô đất áp dụng mức thu 30-50%; và nhóm đầu tư kinh doanh áp dụng mức thu 100%, kèm phương pháp tính minh bạch để tránh khiếu nại. Đồng thời, bà kiến nghị cải cách thủ tục xác định tiền sử dụng đất và định giá đất cụ thể nhằm rút ngắn thời gian xử lý, tránh làm “đóng băng” dòng tiền của người dân và doanh nghiệp.

Phương Uyên

Cuối tháng 6, một dự án chung cư quy mô gần 1.300 căn hộ tại phường Lái Thiêu (TP HCM) được chủ đầu tư thông báo “bán hết 90%” ngay trong ngày mở bán đầu tiên. Tuy nhiên, sau sự kiện, hàng chục sàn môi giới vẫn liên tục chào hàng với giỏ sản phẩm gần như đầy đủ, từ tầng thấp đến căn góc. Một số sàn thừa nhận đang “ôm” lượng hàng lớn nhưng chưa thể thoát do phần lớn lượng giữ chỗ trước chưa chuyển thành giao dịch thật, giá cao hơn quảng cáo.

Tại khu vực Vũng Tàu cũ, một dự án nghỉ dưỡng từng gây chú ý khi công bố gần 6.000 lượt đặt mua, kèm thông tin toàn bộ sản phẩm thấp tầng đã “cháy hàng”, căn hộ chỉ còn vài suất cuối. Tuy nhiên, khi khách hàng liên hệ, các sàn vẫn sẵn sàng cung cấp nhiều lựa chọn với đa dạng vị trí, diện tích và mức giá. Theo một số đơn vị phân phối, lượng hàng thực tế còn lại không hề khan hiếm như quảng cáo.

Kịch bản này cũng lặp lại ở khu Đông TP HCM. Một dự án chung cư cao cấp hơn 2.500 căn hộ thương mại mở bán từ đầu tháng 7 công bố gần 5.000 lượt booking và khoảng 90% giỏ hàng đã có chủ. Ngay sau đợt công bố này, giá bán thực tế được điều chỉnh 3-5 triệu đồng mỗi m2, trong khi các sàn vẫn tiếp tục tìm khách cho nhiều block chưa tiêu thụ.

Theo một đơn vị phân phối dự án, tỷ lệ khách mua thật chỉ chiếm một phần nhỏ so với số lượng booking đã được công bố do đến thời điểm ký hợp đồng, không ít khách rút lui. “Phần lớn đặt cọc chỉ nhằm “giữ suất” chờ sóng giá, không có nhu cầu mua ở thực, khiến dự án liên tục được quảng bá là cháy hàng trong khi giao dịch thực diễn ra chậm”, một sàn môi giới chia sẻ.

Không chỉ dừng ở con số booking, nhiều sàn còn lan truyền hình ảnh chuyển khoản, thông báo “đặt chỗ thành công” trên mạng xã hội để tạo hiệu ứng đám đông. Một số trường hợp được phản ánh là tự chuyển tiền giữa các tài khoản nội bộ với nội dung đặt cọc mua căn hộ, nhằm đánh vào tâm lý người mua rằng dự án đang thu hút lượng quan tâm lớn. Thực tế, đến cuối năm, các dự án này vẫn tiếp tục được rao bán giỏ hàng sơ cấp từ chủ đầu tư.

Những thông báo “cháy booking”, “sold out 90-100% giỏ hàng” xuất hiện dày đặc trong các đợt mở bán dự án tại TP HCM vào nửa cuối năm, tạo cảm giác thị trường bất động sản đã sôi động trở lại. Không ít dự án quy mô 1.000-2.000 căn hộ chỉ sau một đến hai tháng mở bán đã ghi nhận 3.000-4.000 lượt đặt mua và liên tục thông báo bán hết giỏ hàng. Cùng lúc, giá bán thực tế lại được tăng thêm hàng triệu đồng mỗi m2 so với mức quảng cáo ban đầu, với lý do “nhu cầu cao”.

Tuy nhiên, phía sau các con số được công bố là thực tế hoàn toàn trái ngược: nhiều dự án vẫn âm thầm tìm khách, hàng tồn chưa thoát, thanh khoản thấp hơn xa so với kỳ vọng. Theo báo cáo từ CBRE Việt Nam, năm nay lệ hấp thụ căn hộ của TP HCM chỉ mức 62% đến 73%, kém xa so với giai đoạn sôi động trước Covid 19. Còn theo DKRA Consulting, tỷ lệ hấp thụ căn hộ phía Nam (gồm TP HCM, Bình Dương, Bà Rịa – Vũng Tàu và Long An cũ) năm nay trung bình chỉ khoảng 54%, có thời điểm chỉ đạt 20-30% trên tổng rổ hàng mở bán.

Lãnh đạo một sàn môi giới tại TP HCM cho rằng chiêu tạo “sóng ảo” qua booking đã xuất hiện nhiều năm nhưng hiện được đẩy lên mức tinh vi hơn. “Có dự án công bố đã bán 95% nhưng sau đó vẫn rao bán kéo dài nhiều tháng. Thực chất, sàn bỏ tiền ký quỹ giữ chỗ rồi tìm người mua thật để sang tay và thu hồi tiền cọc”, ông nói.

Theo vị này, thông tin booking vượt xa rổ hàng thường được lý giải là ưu tiên khách đặt trước theo thứ tự, nhưng thực tế bị phóng đại nhằm tạo tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội (FOMO), thúc đẩy người mua xuống tiền nhanh. Một số chủ đầu tư nhận giữ chỗ từ nhiều đơn vị cùng lúc, miễn đủ tiền, không phân biệt giao dịch thật hay không. Có dự án chỉ khoảng 500 căn hộ nhưng ghi nhận tới 5.500 lượt đặt mua trước, tạo cảm giác cầu lớn để nâng giá bán. Booking vì thế không còn là bước thăm dò nhu cầu mà trở thành công cụ tạo sốt ảo, đẩy giá lên cao.

“Cách mua bán này nếu không siết lại, người mua nhà thật sẽ khó tiếp cận sản phẩm, thị trường kém minh bạch và lành mạnh”, vị này nhấn mạnh.

Chuyên gia bất động sản Trần Khánh Quang cho rằng booking chỉ phản ánh mức độ quan tâm ban đầu, không đại diện cho giao dịch thành công. Trong điều kiện thị trường bình thường, tỷ lệ chuyển đổi từ booking sang giao dịch thực chỉ khoảng 10–30%. Với những dự án có lượng đăng ký gấp đôi rổ hàng như hiện nay, số giao dịch thật có thể chỉ đạt 5-10%, thậm chí thấp hơn.

Theo ông, thị trường đang có tín hiệu phục hồi nhưng chưa trở lại giai đoạn sôi động. Việc nhiều chủ đầu tư công bố bán hết 100% sản phẩm trong thời gian ngắn là thiếu cơ sở. Trong bối cảnh tâm lý nhà đầu tư và người mua ở thực vẫn thận trọng, ông Quang đánh giá các chiêu tạo sóng ảo vì vậy chỉ làm gia tăng biến động và rủi ro cho cả doanh nghiệp lẫn khách hàng.

Ở góc độ quản lý, ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội bất động sản TP HCM (HoREA), cho rằng để thị trường phát triển lành mạnh cần tăng cường giám sát và công khai dữ liệu giao dịch. Các sàn môi giới phải tuân thủ pháp luật, tránh tiếp tay cho việc thổi giá, tạo sốt ảo. Đồng thời, Nhà nước cần có cơ chế kiểm soát thông tin nhằm bảo vệ người tiêu dùng và ổn định thị trường.

Ông Châu cảnh báo, nếu các hành vi thao túng tâm lý người mua không được kiểm soát trong giai đoạn đầu chu kỳ phục hồi, hệ quả lâu dài sẽ là mất cân đối cung – cầu và cản trở sự phát triển bền vững của thị trường bất động sản.

Phương Uyên