Trong kế hoạch xử lý nợ vay mới công bố, Tập đoàn Novaland (NVL) cho biết với tình hình tài chính hiện tại, nhất là khi công tác gỡ vướng pháp lý dự án chưa đạt kỳ vọng, làm ảnh hưởng lớn đến nguồn thu cũng như tiến độ giải ngân các khoản vay. Do đó, từ nay cho đến cuối năm 2026, doanh nghiệp này không sắp xếp được dòng tiền để thanh toán được các khoản nợ.

Đến hết quý I, tổng dư nợ vay của Novaland ghi nhận hơn 59.000 tỷ đồng, giảm gần 4% so với cuối năm 2024 và gần 9% so với cuối năm 2022 – thời điểm trước tái cấu trúc. Riêng trái phiếu trong nước, NVL đã giảm 18% dư nợ phát hành riêng lẻ so với thời điểm cuối năm 2022. Họ cũng gia hạn hơn 4.000 tỷ đồng trái phiếu phát hành riêng lẻ, trái phiếu phát hành ra công chúng.

Tổng nợ vay đáo hạn trong 12 tháng theo kỳ hạn cũ khoảng 32.000 tỷ đồng. Đây là các khoản trái phiếu, vay nước ngoài và vay trong nước. Trong 3 tháng đầu năm, doanh nghiệp tốn hơn 633 tỷ đồng cho chi phí tài chính, tức trung bình hơn 7 tỷ đồng mỗi ngày. Phần lớn chi phí dùng để trả lãi từ hợp đồng hợp tác đầu tư và lỗ chênh lệch tỷ giá.

Từ đầu năm đến nay, doanh nghiệp này đã chậm thanh toán hàng nghìn tỷ đồng trái phiếu do chưa thu xếp được nguồn tiền. Trong các văn bản gửi đến các trái chủ, công ty đề xuất gia hạn thời gian thanh toán nhiều gói trái phiếu thêm tối đa 24 tháng kể từ tháng 4. Sau thời gian gia hạn, họ dự kiến sử dụng nguồn thặng dư từ các dự án để thanh toán. NVL cho biết đang tiếp tục đàm phán để thực hiện nhiều giải pháp tái cơ cấu.

Với gói trái phiếu quốc tế 300 triệu USD niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán Singapore, Novaland đàm phán với các trái chủ để thay đổi kế hoạch trả lãi trong năm nay. Hai phần lãi đến hạn trong tháng 1 và tháng 7 sẽ được tính vào phần gốc trái phiếu. Công ty nói điều này sẽ giúp đảm bảo hiệu quả sử dụng tiền trong khi kinh tế có nhiều biến động phức tạp.

Ban lãnh đạo Novaland tiếp tục nhấn mạnh, yếu tố then chốt ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh là tiến độ tháo gỡ pháp lý dự án. Năm nay, họ thận trọng đặt ra hai phương án kinh doanh, dự kiến lỗ thấp nhất 12 tỷ và cao nhất 688 tỷ đồng. Công ty đặt mục tiêu hoàn thành tái cấu trúc cuối năm 2026 để trở lại quỹ đạo tăng trưởng và phát triển vào năm 2027.

“Công ty sẽ nỗ lực hoàn thành tất cả nghĩa vụ nợ với khách hàng, nhà đầu tư, cổ đông, trái chủ, đối tác và các bên liên quan từ cuối năm 2026 đến đầu năm 2027”, đại diện NVL nói.

Trước mắt, doanh nghiệp này đã có phương án và lộ trình chi tiết để thanh toán cho từng nhóm. Với các khoản vay trong nước, Novaland đã và đang triển khai các phương án thanh toán theo tiến độ pháp lý và dòng tiền tại các dự án trong 2-3 năm tới. Với các khoản vay nước ngoài và trái phiếu, công ty đã có phương án hoặc đang trong quá trình đàm phán để tái cấu trúc, gia hạn từ năm 2025 đến giai đoạn 2026-2027.

Tất Đạt

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo sửa đổi Nghị định 103/2024 về thu tiền sử dụng và thuê đất. Theo đó, Bộ này vẫn giữ quy định về khoản thu bổ sung với thời gian chưa tính tiền sử dụng, thuê đất của dự án đã có quyết định giao, cho thuê đất. Khoản này được tính với lãi suất 5,4% mỗi năm trên số tiền chậm nộp. Thực tế đây là vướng mắc lâu nay của các chủ đầu tư dự án bất động sản.

Lãnh đạo một doanh nghiệp địa ốc tại Bình Dương cho rằng chủ đầu tư chịu “thiệt đơn, thiệt kép” khi bị truy thu tiền sử dụng đất cho giai đoạn chậm xác định giá của cơ quan quản lý.

Ông cho biết doanh nghiệp có một dự án triển khai từ năm 2022, nhưng sau 3 năm mới được xác định tiền sử dụng đất. Ban đầu, họ dự kiến số tiền phải nộp khoảng 80 tỷ đồng, sau thẩm định mức nộp tăng lên hơn 200 tỷ. Ngoài ra, họ bị tính thêm khoản phạt chậm nộp, lên đến 30 tỷ đồng, tương đương 15% chi phí đầu tư dự án.

Theo ông, nhiều năm qua doanh nghiệp không thể nộp tiền sử dụng đất vì chưa được xác định giá, dẫn đến dự án đình trệ kéo dài do không được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng, bàn giao đất. “Chậm tính tiền sử dụng đất khiến chúng tôi không thể bán hàng, không có doanh thu, trong khi hàng năm vẫn phải trả lãi ngân hàng, chi phí hoạt động. Giờ còn chịu thêm khoản lãi phạt chậm nộp, mà lỗi không nằm ở phía doanh nghiệp”, ông nói.

Đại diện một doanh nghiệp đang triển khai dự án gần 2.000 căn hộ tại khu đông, TP HCM cũng cho biết phần lớn thời gian phát triển các dự án của họ trên 5 năm, thậm chí 7-10 năm. “Mệt mỏi nhất là việc chờ đợi xác định chính xác số tiền sử dụng đất phải nộp”, ông nêu.

Ông dẫn chứng một dự án triển khai từ năm 2017 được tạm tính tiền sử dụng đất hơn 1.200 tỷ đồng. Sau 8 năm, số này tăng gần gấp 3, lên 3.500 tỷ đồng, nhưng vẫn là tạm tính và có thể tăng tiếp theo bảng giá đất mới.

Thời gian chờ đợi kéo dài, cộng với khoản tiền lãi trả chậm hàng trăm tỷ đồng, tổng chi phí đầu tư của dự án bị đẩy lên cao, gây áp lực tài chính lớn cho doanh nghiệp. Do cần dòng tiền, chủ đầu tư này từng bán một số sản phẩm với giá dựa trên mức sử dụng đất tạm tính. Tuy nhiên, hiện khoản này tăng hơn 5 lần, khiến họ rơi vào tình thế khó xử “giữ giá cũ thì lỗ, điều chỉnh tăng lại khó bán vì không phù hợp sức mua của thị trường”.

“Chúng tôi chấp nhận mức tiền sử dụng đất cao, còn bị truy thu lãi phạt do chậm nộp trong khi không phải lỗi của mình là điều bất công”, đại diện doanh nghiệp nói.

Cách tính lãi chậm nộp hiện chưa hợp lý, nhất là thời điểm bắt đầu truy thu, theo ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA). Ông phân tích nghĩa vụ tài chính chỉ phát sinh sau khi có thông báo của cơ quan thuế, nên việc truy thu từ lúc giao đất nhưng chưa định giá là thiếu công bằng, đặc biệt khi nguyên nhân chậm trễ đến từ phía cơ quan quản lý.

Chủ tịch HoREA cho rằng, doanh nghiệp chỉ sai khi không thực hiện nghĩa vụ đúng thời hạn sau khi nhận thông báo từ cơ quan quản lý. “Việc áp lãi suất 5,4% cho toàn bộ thời gian chờ định giá, trong khi lỗi không thuộc về họ, sẽ gây thêm áp lực tài chính, cản trở nguồn cung trên thị trường”, ông Châu nói.

Chuyên gia bất động sản Trần Khánh Quang, Tổng giám đốc Công ty Việt An Hòa cũng cho rằng quy định truy thu tiền sử dụng đất tạm tính là nghịch lý khi doanh nghiệp phải “gánh” trách nhiệm thay cho cơ quan quản lý.

Theo ông, doanh nghiệp tuân thủ đúng quy trình, phải chờ do chưa được nhà chức trách xác định giá đất thì không nên xem là chậm nộp để tính lãi. “Chính sách đất đai cần công bằng hai chiều. Nếu cơ quan nhà nước chậm trễ, không thể bắt doanh nghiệp chịu toàn bộ hậu quả”, ông Quang nói.

Tiền sử dụng đất thực chất là khoản tạm ứng đầu tư được tính vào giá bán, nếu doanh nghiệp bị truy thu, chi phí đó nhiều khả năng sẽ chuyển sang người tiêu dùng.

Ông Châu nói thêm việc nhiều doanh nghiệp phải nộp bổ sung số tiền không nhỏ nằm ngoài tính toán khiến họ cạn kiệt tài chính, không thể triển khai dự án. Ngoài ra, chi phí đầu vào tăng cao do các khoản bổ sung và lãi suất, khả năng hấp thụ sản phẩm sẽ giảm, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất và dòng vốn đầu tư.

Trước bất cập này, HoREA kiến nghị Bộ Tài chính bỏ quy định truy thu tiền sử dụng đất cho giai đoạn chậm xác định trước ngày 1/8/2024 – thời điểm Luật Đất đai 2024 có hiệu lực. Hiệp hội cũng đề xuất trừ 180 ngày – tương ứng thời hạn tối đa để UBND tỉnh ban hành quyết định giá đất theo Luật Đất đai 2024 – khỏi thời gian tính nghĩa vụ tài chính, tránh gây thiệt hại cho doanh nghiệp.

Chuyên gia Trần Khánh Quang cho rằng cần có cơ chế giám sát và xác định rõ trách nhiệm của các bên liên quan trong quá trình định giá. Việc thiếu ràng buộc hai chiều khiến doanh nghiệp bị động, nhưng vẫn phải gánh toàn bộ rủi ro phát sinh từ sự chậm trễ của bộ máy hành chính. “Chính sách phải công bằng. Doanh nghiệp không nên chịu thiệt vì vướng mắc từ cơ quan quản lý, người mua nhà cũng không thể gánh hệ quả đó”, ông nói thêm.

Các chuyên gia cũng đề xuất, cần quy định rõ thời hạn và chế tài phù hợp trong khâu giải quyết hồ sơ xác định giá đất. Việc truy thu chỉ nên áp dụng với trường hợp chủ đầu tư cố tình chây ỳ, trì hoãn. Còn dự án tuân thủ quy trình cần được áp dụng cơ chế linh hoạt, miễn lãi hoặc phạt chậm nộp.

Phương Uyên

Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA) vừa đề xuất UBND thành phố rà soát và điều chỉnh tỷ lệ phần trăm dùng để tính đơn giá thuê đất trả tiền hàng năm, theo hướng giảm so với mức đang áp dụng.

Cụ thể, HoREA kiến nghị thành phố nên quy định tỷ lệ này từ 0,25% đến 0,75% giá đất trong bảng giá đất, thay vì áp dụng như khung hiện hành (0,25-1,5%). Việc này nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong giai đoạn đầu triển khai Luật Đất đai 2024. Sau một thời gian, tỷ lệ này có thể được điều chỉnh lại phù hợp tình hình thực tế.

Hiệp hội cho biết TP HCM đang áp dụng mức cao nhất 1,5% giá đất để tính đơn giá thuê đất hàng năm, khiến chi phí thuê tăng mạnh, tạo áp lực lớn cho doanh nghiệp, nhất là các ngành cần quỹ đất lớn như logistics, kho bãi, công nghiệp. Việc giá thuê đất tăng đột biến kéo chi phí logistics đi lên, đẩy giá hàng hóa và dịch vụ tăng, làm giảm sức cạnh tranh của nền kinh tế.

HoREA cũng nhận định khung tỷ lệ hiện nay 0,25-3% theo Nghị định 103 khiến nhiều địa phương e ngại, không mạnh dạn quy định mức thấp hơn 1,5%.

Hiệp hội dẫn chứng trường hợp một khu đất nhà kho rộng 11.000 m2 tại khu Cảng Khánh Hội. Mức tỷ lệ áp dụng là 1,5% – mức cao nhất trong khung, đẩy đơn giá lên hơn 1,9 triệu đồng mỗi m2. Vì thế, tiền thuê đất tại đây năm nay lên tới gần 21 tỷ đồng, gấp 6,36 lần so với năm 2022 (chỉ 300.000 đồng mỗi m2) và 2,7 lần năm 2023 (700.000 đồng một m2).

Do đó, HoREA đề nghị Chính phủ xem xét giảm khung tỷ lệ phần trăm giá đất để tính đơn giá thuê đất hàng năm, nhằm ổn định chi phí, hỗ trợ doanh nghiệp và tránh gây xáo trộn thị trường.

Hồi tháng 1, UBND TP HCM ban hành quyết định tính tỷ lệ phần trăm tính đơn giá thuê; đất xây dựng công trình ngầm (không phải là phần ngầm của công trình trên mặt đất) và đất có mặt nước. Đây là tỷ lệ được áp dụng làm căn cứ tính tiền thuê đất trên địa bàn thành phố. Theo đó, giá thuê đất phi nông nghiệp trên toàn TP HCM tăng 35-54%. Còn giá thuê đất thương mại, dịch vụ tăng trung bình theo từng khu vực lần lượt là 18%, 25% và 53%. Tính riêng khu vực trung tâm và nội thành, mức tăng trung bình tối đa 25% so với đơn giá tính theo quy định cũ. Riêng nhóm đất nông nghiệp có giá thuê đất giảm 22% so với trước.

Phương Uyên

Hoàng Quân (32 tuổi) đang làm việc tại một ngân hàng thương mại ở TP HCM, cho biết có thu nhập 24,5 triệu đồng mỗi tháng, không thấp so với mặt bằng lương chung nhưng chẳng thấm là bao với mức phí sinh hoạt đắt đỏ của TP HCM. Dù tiết kiệm từ khi ra trường, đến nay, Quân vẫn chọn ở trọ với lý do mua nhà không nổi.

“Một căn hộ bình dân ở thành phố có giá đến 3 tỷ đồng, muốn mua phải vay ít nhất 2 tỷ đồng và 15-25 năm tới, mỗi tháng phải dành hơn 60% thu nhập trả nợ. Phấn đấu trong nợ nần thì thà ở trọ cả đời dành dụm tiền về già dưỡng lão”, anh cho hay.

Quân không phải cá biệt, rất nhiều bạn trẻ dù đã nỗ lực từng ngày mong sớm có mái ấm ở TP HCM, nhưng đã từ bỏ, chọn cách thuê nhà ở các đô thị lớn.

Thùy Chi (35 tuổi) công tác tại một tổ chức tín dụng ở TP HCM, cho biết từ khi ra trường đã bắt đầu tích lũy cho kế hoạch mua nhà tuổi 30. Dù tuổi tác đã cách xa mục tiêu 5 năm, Chi vẫn đang ở trọ. Với mức thu nhập 22 triệu đồng mỗi tháng, Chi thuê căn phòng giá 4 triệu đồng (chưa tính điện, nước…), trung bình mỗi tháng, cô tiêu tốn ít nhất 13 triệu đồng cho phí sinh hoạt, mua sắm và tiết kiệm nhiều nhất 5 triệu đồng.

Hiện cô chỉ tiết kiệm được 700 triệu đồng, mua căn nhà vài tỷ đồng ở thành phố là điều quá xa vời. Do đó, cô chấp nhận thuê nhà ở trọ để bớt phải lo nghĩ, dành tiền vào việc khác.

Tương tự, Kim Anh (28 tuổi) nhân viên cho một công ty truyền thông ở quận 1, chia sẻ thu nhập loanh quanh ở mức 16-18 triệu mỗi tháng, làm cả đời cũng không mua được nhà ở TP HCM. Hơn nữa cô cũng không thấy quá nhiều lợi ích khi mua nhà ở thành phố nên “thà cứ ở trọ, dùng tiền trả lãi mua nhà đi học thêm kiến thức, kỹ năng mới để phát triển công việc”.

Nghiên cứu mới đây từ Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (Vars) cho thấy, hơn 60% người trẻ dưới 35 tuổi tại các đô thị lớn (Hà Nội, TP HCM, Đà Nẵng) ưu tiên thuê nhà, coi đây là giải pháp tối ưu để giảm gánh nặng tài chính và tận hưởng sự tự do trong bối cảnh giá bất động sản leo thang.

Tương tự, kết quả khảo sát từ chuyên trang Batdongsan cũng cho thấy, xu hướng tìm thuê nhà gia tăng gần 22% trong năm 2024. Nhóm khách hàng trong độ tuổi 25-34 tìm thuê cao nhất (gần 62%), ngay cả nhóm thu nhập cao từ 21-40 triệu đồng mỗi tháng cũng có tỷ lệ tìm thuê nhà đến 42% trong năm qua.

Lý giải, Vars cho rằng giá nhà tăng cao, không có ưu đãi lãi suất là rào cản khiến nhiều người khó mua nhà, đẩy họ vào thị trường thuê. Giá căn hộ chung cư tại Hà Nội, TP HCM và Đà Nẵng tăng lần lượt 72%, 50% và 34% trong 5 năm qua, còn thu nhập trung bình của người dân chỉ tăng khoảng 6-10% mỗi năm và ở mức rất thấp (từ 6,8-8,9 triệu đồng mỗi tháng). Trung bình vay 1,5-2 tỷ đồng mua nhà, hàng tháng người mua phải trả tiền gốc và lãi từ 25-60 triệu đồng, cao hơn 5-10 lần chi phí thuê nhà.

Còn theo Batdongsan, hơn 41% người đi thuê cho biết không đủ tài chính mua, không muốn ràng buộc vì khoản vay mua nhà và giá thuê nhà giá thấp hơn trả lãi suất hàng tháng. Với mức GDP bình quân đầu người ước tính khoảng 9,5 triệu đồng mỗi tháng (2024), một người trẻ (25-40 tuổi) phải tích lũy từ 26 năm để sở hữu căn hộ diện tích 60 m2, giá khoảng 3 tỷ đồng (trong điều kiện lãi suất huy động giả định là 4,5%/năm).

Ông Nguyễn Văn Đính, Chủ tịch Hội môi giới bất động sản Việt Nam, nhận định việc vay mua nhà với người trẻ vẫn gặp “muôn vàn khó khăn”. Vay là đồng nghĩa phải trả nợ trong 15-25 năm, hoặc phải “bóp mồm bóp miệng” cắt giảm nhiều khoản chi tiêu khác để có thời gian trả nợ ngắn hơn. Chưa kể, lãi suất thả nổi khó dự báo cũng làm nhiều người trẻ không dám vay, chọn ở trọ thay vì sở hữu tài sản.

Ông Nguyễn Quốc Anh, Phó tổng giám đốc Batdongsan nhận định, bên cạnh vấn đề tài chính, tư duy về sở hữu nhà cũng dần thay đổi, đặc biệt là với thế hệ trẻ. Hiện có khoảng 28% ngưởi thuê nhà cho biết, chọn ở trọ vì thích sự linh hoạt từ việc thay đổi môi trường sống.

Xu hướng gia tăng nhu cầu thuê khiến mảng cho thuê tại Việt Nam ngày càng tiềm năng. Dù vậy, thị trường cho thuê vẫn còn nhiều hạn chế, chưa thực sự trở thành một giải pháp thay thế hoàn toàn cho việc sở hữu nhà.

Hội Môi giới bất động sản Việt Nam cho biết, phần lớn nguồn cung nhà cho thuê do cá nhân sở hữu và quản lý, chưa có sự tham gia của các chủ đầu tư chuyên nghiệp. Trong khi đó, tại các nước phát triển, mô hình “build-to-rent” (xây dựng để cho thuê) đã trở nên phổ biến, giúp người thuê có nhiều lựa chọn hơn với giá cả hợp lý và dịch vụ tốt hơn.

Việt Nam cũng chưa có chính sách bảo vệ người thuê nhà. Đa số các hợp đồng thuê đều có thời hạn ngắn (6-12 tháng) và không có ràng buộc về điều kiện và mức tăng giá, khiến người thuê phải đối mặt với rủi ro về sự ổn định và quyền lợi. Việc thuê nhà chỉ có thể trở thành một lựa chọn phổ biến khi thị trường cho thuê được phát triển chuyên nghiệp hơn và có sự hỗ trợ từ chính sách tài chính.

Đơn vị này đề xuất nên có quy định pháp luật cụ thể bảo vệ quyền lợi người thuê như giới hạn mức tăng giá thuê mỗi năm và khuyến khích hợp đồng thuê dài hạn. Còn Hiệp hội bất động sản TP HCM mới đây cũng đề xuất, để tăng khả năng sở hữu nhà của người dân, nên có chính sách tín dụng ưu đãi với nhóm người mua nhà lần đầu.

Phương Uyên