Tại hội nghị trực tuyến toàn quốc về phát triển nhà ở xã hội ngày 6/3, Chủ tịch Tập đoàn Kim Oanh đề xuất mở rộng diện tích và phân khúc nhà ở xã hội. Ví dụ, Singapore xây nhà ở xã hội 3-4 phòng ngủ, phù hợp gia đình đa thế hệ, phân loại theo thu nhập.

“Những căn nhà này ở Singapore bền vững 2-3 thế hệ, giá trị tăng dần”, bà Oanh nói.

Việc xây dựng cũng nên theo nhu cầu, tức là đăng ký trước, xây dựng sau để tránh lãng phí nguồn lực. Ngoài ra, nhà điều hành cần hỗ trợ tài chính linh hoạt với lãi suất ưu đãi 1-2% cho người thu nhập thấp, phù hợp từng nhóm.

Để tăng nguồn cung nhà ở xã hội, bà Oanh cho rằng Việt Nam có thể áp dụng mô hình nhà bêtông lắp ghép. Ưu điểm của mô hình này là thi công nhanh, tiết kiệm chi phí, bền vững 50 năm, phù hợp địa chất yếu.

Thủ tướng Phạm Minh Chính cho rằng có thể tổ chức cuộc thi thiết kế kiến trúc nhà ở xã hội, để có các mẫu nhà phù hợp điều kiện, cảnh quan, văn hóa, khí hậu từng vùng miền, nhu cầu người sử dụng. Ông gợi ý nghiên cứu việc xây dựng nhà ở xã hội bằng lắp ghép cấu kiện bêtông cốt thép.

Nhà lắp ghép (hay nhà tiền chế) là công trình được chế tạo trước một phần hoặc phần khung được sản xuất trước tại xưởng, sau đó mang đến lắp ghép tại địa điểm công trình. Gần đây, nhiều gia đình bắt đầu lựa chọn nhà lắp ghép như một giải pháp kinh tế.

Theo các chuyên gia, mô hình này được sử dụng nhiều hơn bởi tối ưu thời gian thi công. Chi phí đầu tư, thi công nhà lắp ghép thấp hơn nhà bêtông cốt thép truyền thống vì trọng lượng và khối lượng công trình nhẹ hơn. Kết cấu móng cũng được giảm thiểu, từ đó giảm chi phí.

Mặt khác, phần khung xương công trình đa phần được hoàn thiện tại xưởng, thi công tại công trường chỉ cần thao tác móng, lắp dựng khung xương, thi công vách. Điều này làm rút ngắn thời gian, từ đó giảm được chi phí nhân công.

Trên thế giới, gần đây Hawaii (Mỹ) định sản xuất nhà lắp ghép để giải quyết nhu cầu cho 29.000 người đang chờ có nhà. Sở Đất đai Người Hawaii (DHHL) tính toán nhà lắp ghép có chi phí thấp hơn và thời gian nhanh hơn, với kỳ vọng xuất xưởng 40 căn mỗi tháng.

Việt Nam đặt mục tiêu có 1 triệu căn nhà ở xã hội vào 2030. Từ 2021 đến nay, theo số liệu của Bộ Xây dựng, cả nước có 655 dự án nhà ở xã hội được triển khai với quy mô 593.428 căn. Trong đó, chỉ 103 dự án được hoàn thành với quy mô hơn 66.755 căn. 137 dự án đã khởi công với trên 114.618 căn. Còn lại 415 dự án đã được chấp thuận chủ trương đầu tư sẽ cung cấp thêm hơn 412.200 căn nếu xây xong.

Tổng số tiền giải ngân theo Chương trình 120.000 tỷ đồng cho vay ưu đãi nhà ở xã hội là 2.845 tỷ đồng. Số này gồm 2.580 tỷ đồng cho chủ đầu tư tại 20 dự án, 265 tỷ đồng cho người mua nhà tại 15 dự án.

Theo bà Oanh, thách thức lớn nhất trong phát triển nhà ở xã hội là giải ngân vốn vay. Bởi nhiều dự án của tập đoàn này hoàn thiện sớm nhưng ngân hàng chậm giải ngân, gây lãng phí và khó khăn cho doanh nghiệp, người mua.

Bà kiến nghị cơ quan quản lý đảm bảo chương trình tín dụng cho vay 120.000 tỷ đồng với lãi suất ổn định 10 năm, tạo cơ chế hỗ trợ quỹ đất, đặc biệt tại TP HCM.

“Kim Oanh sẵn sàng đầu tư với nguồn lực hiện có, mong nhận hỗ trợ vay ưu đãi để đẩy nhanh tiến độ”, bà nói, cho biết tập đoàn này đặt mục tiêu phát triển 40.000 căn từ nay đến 2028.

Còn theo đại diện Tập đoàn Phú Cường, quỹ đất tại TP HCM không còn nhiều nhưng có nhiều khu bỏ hoang trong thời gian dài vì vướng mắc pháp lý. Do đó, ông đề xuất nhà chức trách có chính sách, thủ tục gọn nhẹ để doanh nghiệp có thể đầu tư dự án tại đây.

“Chẳng hạn, Bộ Xây dựng trình Chính phủ cho dự án thí điểm với thủ tục nhanh gọn, được làm song song với thực hiện dự án”, ông nói.

Phương Dung

Việt Nam đặt mục tiêu có 1 triệu căn nhà ở xã hội vào 2030. Song đến nay, chỉ 103 dự án được hoàn thành với quy mô hơn 66.755 căn, chưa bằng 7% mục tiêu đề ra. Còn lại 137 dự án đã khởi công (114.618 căn) và khoảng 415 dự án được chấp thuận chủ trương đầu tư (412.200 căn).

Kết luận hội nghị trực tuyến chiều 6/3, Thủ tướng Phạm Minh Chính khẳng định phát triển nhà ở xã hội là một động lực phát triển kinh tế – xã hội, góp phần tăng đầu tư, tiêu dùng, bảo đảm an sinh. Do đó, ông yêu cầu sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị. Các địa phương phải thành lập Ban chỉ đạo về phát triển nhà ở xã hội.

Để huy động nguồn lực, Thủ tướng yêu cầu thành lập Quỹ nhà ở quốc gia. Theo đó, Phó thủ tướng Hồ Đức Phớc được giao chỉ đạo Bộ Tài chính nghiên cứu, hoàn thành trong tháng 3.

Phát biểu trước đó, nhiều doanh nghiệp, chuyên gia cũng cho rằng cần sớm có Quỹ nhà ở xã hội quốc gia, để có nguồn lực phát triển nhà ở xã hội. Cơ chế ưu đãi tín dụng là vướng mắc với chủ đầu tư phát triển các dự án nhà ở như Tổng công ty Đầu tư phát triển hạ tầng đô thị (UDIC). Họ kiến nghị thí điểm quỹ hoặc mô hình định chế tài chính phù hợp để phát triển nhà ở xã hội dài hạn, bền vững.

GS.TS Hoàng Văn Cường, nguyên Phó hiệu trưởng Đại học Kinh tế Quốc dân đề xuất Quỹ nhà ở quốc gia sử dụng nguồn tiền từ khoản đóng góp 2% tiền sử dụng đất của các dự án nhà ở xã hội do doanh nghiệp nộp. Nguồn quỹ này sẽ được dùng để đầu tư phát triển nhà ở xã hội trong tương lai. Đồng thời, ông cho rằng Quỹ cần áp dụng cơ chế người dân có thể đóng góp trước khi đăng ký mua nhà. Theo đó, tiêu chí ưu tiên có thể dựa trên mức đóng góp và thời gian tham gia.

“Ai đóng nhiều tiền và tham gia lâu hơn sẽ được ưu tiên lựa chọn”, ông nói, cho biết cách làm này giúp huy động vốn hiệu quả, phân loại rõ ràng giữa đối tượng có khả năng mua, thuê mua hoặc thuê nhà, thay vì phải đánh giá thủ công từng trường hợp.

Trong khi đó, đại diện Tổng công ty Đầu tư và Phát triển công nghiệp (Becamex) cho rằng Quỹ nhà ở quốc gia cần gắn với cơ sở dữ liệu về dân số, thu nhập, từ đó nhà điều hành có kế hoạch xây dựng, phát triển, tránh sự bị động.

Liên quan vốn tín dụng phát triển dự án nhà xã hội, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Thị Hồng cho biết đây là nguồn vốn dài hạn, trong khi ngân hàng huy động từ nguời dân thường ngắn hạn. Do đó việc cân đối giữa cho vay và huy động rất quan trọng.

Bà nói, vốn từ hệ thống ngân hàng chỉ là “giải pháp hỗ trợ thêm”, không phải chính sách mang tính quyết định. Bà gợi ý sử dụng vốn ngân sách ủy thác qua ngân hàng cho vay hoặc thành lập quỹ ủy thác qua tổ chức tín dụng, giúp cho vay dài hạn, lãi suất ưu đãi hơn.

Trước đó, Tổng Bí thư Tô Lâm nhắc tới Việt Nam cần lập “Quỹ nhà ở quốc gia” để phát triển nhà giá rẻ tại đô thị lớn. Đây cũng là giải pháp để thúc đẩy đô thị trở thành động lực tăng trưởng quốc gia.

Hiện chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội đã được đưa vào hệ thống chỉ tiêu phát triển kinh tế – xã hội của địa phương, theo Chỉ thị 34 của Ban Bí thư. Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, đến nay có 10 địa phương thực hiện việc này. Khoảng 30 địa phương đã ban hành kế hoạch triển khai Đề án 1 triệu căn nhà ở xã hội, với gần 9.740 ha đất cho phát triển phân khúc nhà này.

Song thủ tục, thời gian để phát triển một dự án nhà ở xã hội thường kéo dài, khiến tiến độ còn chậm. Đại diện Tổng công ty Đầu tư phát triển nhà và đô thị (HUD) kiến nghị Chính phủ có cơ chế ưu tiên phát triển các dự án nhà ở xã hội qua việc rút ngắn trình tự, thời gian lựa chọn nhà đầu tư.

Theo ông, nhà điều hành nên áp dụng chỉ định thầu với các dự án đã có nhà đầu tư đáp ứng đủ điều kiện. Các nhà đầu tư có thể xếp hạng theo thang điểm đánh giá hồ sơ năng lực, kinh nghiệm hoặc quy mô dự án.

Cùng quan điểm, đại diện Tập đoàn Vingroup kiến nghị Thủ tướng cho phép các địa phương được chỉ định thầu, chỉ định nhà đầu tư. Đồng thời, địa phương được phép rút ngắn thủ tục hoặc cho làm song song. “Ví dụ, cùng lúc có thể làm quy hoạch và thủ tục đầu tư xây dựng sẽ rút ngắn nhiều thời gian”, ông nói.

Đại diện Tổng công ty Viglacera cũng đề nghị giao thẳng cho đơn vị đủ năng lực thực hiện vì “thủ tục chọn nhà đầu tư tốn rất nhiều thời gian”. Cụ thể hơn, đại diện Tập đoàn Hoàng Quân nói nên chỉ định thầu cho các dự án nhà ở xã hội dưới 2.000 tỷ đồng, dự án lớn hơn sẽ đấu thầu.

Ngoài thủ tục đấu thầu, đại diện Tập đoàn Nam Long đề xuất Nhà nước hỗ trợ giải phóng mặt bằng cho doanh nghiệp bằng tiền của họ. Trường hợp doanh nghiệp có đất sẵn, Nhà nước thẩm định giá sát với thị trường. Điều này sẽ rút ngắn thời gian để đưa giá thành sát thực tế.

Hiện phí bán hàng của các doanh nghiệp được quy định 2% nhưng mức phí này trên thị trường lên tới 5-8%, thậm chí cao hơn. Đại diện Nam Long cho rằng điều chỉnh mức phí này sát với thị trường sẽ thu hút được các nhà đầu tư.

Lợi nhuận định mức của chủ đầu tư trong giá bán nhà ở xã hội hiện được quy định tối đa 10%. Mức này khá thấp so với mặt bằng thực trên thị trường. Đại diện UDIC cho hay trong điều kiện hiện nay, vật tư, nguyên vật liệu và nhân công thường xuyên biến động, thủ tục kéo dài, dẫn đến chi phí tăng, lợi nhuận của doanh nghiệp không được đảm bảo.

Vì thế, họ đề nghị nhà điều hành xem xét, tăng lợi nhuận định mức cho doanh nghiệp lên 15-20%.

Ở góc độ địa phương, Phó chủ tịch UBND TP HCM Bùi Xuân Cường cho biết thành phố sẽ trình các nghị quyết để tháo gỡ, hỗ trợ chủ đầu tư các chi phí trong xây dựng hạ tầng kỹ thuật, hỗ trợ phí, lệ phí, quá trình cấp phép xây dựng, chứng nhận quyền sử dụng đất.

Việc phát triển nhà xã hội, theo Thủ tướng, đã được bàn nhiều nhưng triển khai chưa hiệu quả. Ông nêu vấn đề, các doanh nghiệp chưa làm, liệu có phải “do chính quyền chưa dám giao việc”.

Thủ tướng cho rằng có thể giao dự án trực tiếp cho doanh nghiệp, không cần qua đấu thầu, miễn đảm bảo công khai, minh bạch, không “quân xanh, quân đỏ”. “Có thể chỉ định thầu đồng bộ giữa dự án nhà ở xã hội và hạ tầng, quan trọng phải phòng chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí”, Thủ tướng nói.

Người đứng đầu Chính phủ cũng lưu ý, nhà ở xã hội không có nghĩa là làm ở những chỗ đất “đầu thừa đuôi thẹo, khỉ ho cò gáy, không làm được nhà ở thương mại thì làm nhà ở xã hội”. Ông yêu cầu phải ưu tiên nhà ở xã hội trước rồi mới đến nhà ở thương mại.

Ngoài ra, Chính phủ đặt mục tiêu cắt giảm ít nhất 30% thủ tục hành chính trong năm 2025 để rút ngắn thời gian thực hiện. Bởi theo Thủ tướng, người có nhu cầu “phải chờ 5, 10 năm mới có nhà ở xã hội thì không có tác dụng nhiều”.

Ông giao Bộ Xây dựng rà soát thể chế, quy trình, thủ tục để có chính sách ưu đãi cho phát triển nhà ở xã hội. Việc này phải trình Thủ tướng trong tháng 3, chậm nhất tháng 4. Bộ này cũng cần rà soát lại tiêu chuẩn, quy chuẩn, định mức liên quan nhà ở xã hội như chiều cao, vật liệu xây dựng…

Các địa phương được giao điều chỉnh quy hoạch trong quý II. Họ cũng cần có kế hoạch, chủ động giao đất cho các chủ đầu tư; nghiên cứu thu hồi các dự án lãng phí, khu đất bỏ hoang nhiều năm để làm nhà ở xã hội.

Phương Dung