Áp lực đi thuê mặt bằng

Bà Mỹ Vân (45 tuổi, quê Gia Lai) kinh doanh thực phẩm trong một con hẻm trên đường Ung Văn Khiêm (phường Thạnh Mỹ Tây, TPHCM). Dù chỉ nhập rau củ, hải sản từ các vùng lân cận về bán, cửa hàng của bà vẫn cần mặt bằng đủ rộng để tập kết hàng, phân loại, đóng gói và bảo quản trong tủ đông, thậm chí sơ chế theo yêu cầu của khách.

Vì vậy, bà chấp nhận thuê một căn nhà phố với giá 15 triệu đồng/tháng làm nơi kinh doanh. Mỗi ngày, vừa mở cửa buôn bán, bà lại phải tính toán cách xoay sở để trả gần 500.000 đồng tiền thuê mặt bằng. Dù vậy, bà vẫn cho rằng mức giá này là “may mắn”, bởi các căn nhà xung quanh thường có giá 18-20 triệu đồng/tháng.

Thế nhưng từ đầu năm nay, lượng khách giảm rõ rệt. Có ngày doanh thu không đủ bù chi phí thuê nhà, chưa kể tiền công lao động, vận chuyển và các khoản thuế. “Nhiều hôm bán từ sáng đến tối mà không lời được đồng nào, chỉ đủ trả tiền mặt bằng”, bà chia sẻ.

Trước áp lực tài chính ngày càng lớn, bà Mỹ Vân quyết định đóng cửa điểm bán cũ và chuyển toàn bộ cửa hàng về khu Bình Quới (Thanh Đa cũ). Trên khu đất nông nghiệp rộng 1.000m2, bà thuê lại một căn nhà lá dựng sẵn, có đầy đủ điện nước để tiếp tục kinh doanh.

Không gian rộng rãi giúp nhân viên dễ dàng sơ chế thực phẩm, tập kết thùng cá, mực mà không phải luồn lách trong hẻm chật chội. Quan trọng hơn, chi phí mặt bằng giảm xuống còn 7 triệu đồng/tháng, giúp bà Vân phần nào giảm bớt áp lực gánh nặng tài chính.

Trên thực tế, trường hợp “trốn chạy” khỏi những mặt bằng giá cao như bà Mỹ Vân không phải cá biệt. Nhiều hộ kinh doanh và cửa hàng buộc phải tính toán lại bài toán chi phí – mặt bằng trong bối cảnh thị trường liên tục biến động.

Từ sau đại dịch Covid-19, tình trạng mặt bằng bỏ trống, không có khách thuê hoặc người thuê trả mặt bằng ồ ạt xuất hiện trên nhiều tuyến phố tại TPHCM và đến nay vẫn chưa dừng lại. Những tuyến đường từng sầm uất, được xem là “đất vàng” để hiện diện thương hiệu, nay phủ kín biển cho thuê như Cách Mạng Tháng Tám, Lý Tự Trọng, Đồng Khởi, Hai Bà Trưng, Nguyễn Trãi, Nguyễn Đình Chiểu…

Nhiều căn nhà phố bỏ trống suốt vài năm liền nhưng vẫn khó tìm khách thuê mới. Giá rao cho thuê ở các tuyến đường đắt đỏ dao động 200-300 triệu đồng/tháng, tùy diện tích và vị trí.

Riêng trên đường Đồng Khởi – một trong những khu vực trung tâm nhất TPHCM – giá thuê có nơi lên tới 500-600 triệu đồng/tháng. Theo báo cáo của Cushman & Wakefield năm 2024, tuyến đường này nằm trong nhóm có giá thuê mặt bằng cao nhất Việt Nam và đứng thứ 14 toàn cầu.

Cuộc “dịch chuyển” ở cả phía chủ nhà và khách thuê

Lý giải tình trạng mặt bằng bỏ trống ngày càng nhiều trên các tuyến phố, ông Đinh Minh Tuấn – Giám đốc khu vực miền Nam của PropertyGuru Việt Nam – cho rằng dù thị trường tiêu dùng có tín hiệu cải thiện, giá thuê mặt bằng lại gần như không biến động. Trong khi đó, hoạt động kinh doanh ở khu vực trung tâm vẫn đối mặt nhiều áp lực.

Một trong những nguyên nhân chính là sự thay đổi trong hành vi mua sắm. Người tiêu dùng chuyển dịch sang các khu đô thị tích hợp ở vùng ven – nơi tập trung hệ sinh thái “tất cả trong một” gồm mua sắm, giải trí, ẩm thực. Sự tiện lợi này khiến lượng khách đổ vào khu trung tâm giảm sút.

Bên cạnh đó, hạ tầng giao thông và thiếu chỗ đậu xe tiếp tục là rào cản lớn đối với khách di chuyển bằng ô tô, làm giảm trải nghiệm khi tiếp cận các tuyến phố thương mại truyền thống.

Thị trường còn chịu áp lực từ các trung tâm thương mại quy mô lớn, vốn ngày càng hút khách nhờ đầu tư mạnh vào trải nghiệm và không gian. Sự bùng nổ của thương mại điện tử và các nền tảng bán hàng trực tuyến cũng khiến mô hình kinh doanh mặt bằng nhà phố chịu sức ép lớn.

Đồng quan điểm, chuyên gia Võ Huỳnh Tuấn Kiệt cho biết hành vi mua sắm của người trẻ đang thay đổi mạnh mẽ. Thay vì đến cửa hàng truyền thống, họ ưu tiên trải nghiệm mua sắm tại trung tâm thương mại hoặc chuyển hoàn toàn sang mua hàng trực tuyến. Xu hướng này khiến nhu cầu thuê mặt bằng nhà phố tiếp tục giảm.

Tại các tuyến phố đắt đỏ như Hai Bà Trưng hay Đồng Khởi (TPHCM), việc thuê mặt bằng không còn nhằm tối đa hóa doanh thu. Nhiều doanh nghiệp chọn những vị trí này chủ yếu để xây dựng hiện diện thương hiệu và phục vụ các hoạt động marketing thay vì lợi nhuận trực tiếp.

Một số thương hiệu chấp nhận lỗ tại điểm bán để duy trì hình ảnh. Trong khi đó, các thương hiệu nhỏ chuyển hướng mạnh sang bán hàng trực tuyến để cắt giảm chi phí.

Mặc dù giá thuê mặt bằng trung tâm không tăng từ đầu năm 2024, giá bất động sản lại tiếp tục nhích lên. Theo khảo sát của phóng viên Dân trí, giá nhà riêng trên đường Nguyễn Đình Chiểu tăng 22% lên khoảng 260 triệu đồng/m2, còn đường Cách Mạng Tháng Tám tăng 14%, phổ biến 180 triệu đồng/m2.

Ông Võ Huỳnh Tuấn Kiệt nhìn nhận: Dù nhu cầu thuê giảm, nhiều chủ nhà vẫn không muốn điều chỉnh giá, kỳ vọng giá trị bất động sản sẽ tăng theo thời gian. Sự lệch pha giữa kỳ vọng của chủ sở hữu và khả năng chi trả của người thuê khiến nhiều mặt bằng đẹp rơi vào cảnh bỏ trống kéo dài.

Để thu hút khách thuê, một số chủ nhà bắt đầu áp dụng chính sách linh hoạt như chiết khấu giá thuê trong giai đoạn đầu. Tuy nhiên, các biện pháp này chỉ mang tính tạm thời, chưa xử lý được những điểm nghẽn của thị trường mặt bằng bán lẻ.

Một xu hướng đáng chú ý khác là các thương hiệu F&B – vốn chuộng mặt phố lớn – đang chuyển sang đặt cửa hàng trong trung tâm thương mại để tối ưu dòng vốn lưu động và cải thiện hiệu quả kinh doanh. Mô hình này cho phép doanh nghiệp linh hoạt hơn trong thanh toán, thậm chí có thể áp dụng hình thức chia sẻ doanh thu với chủ mặt bằng.

Hạ tầng dẫn đường, xu hướng dịch chuyển ra vùng vệ tinh

Giá căn hộ tại các thành phố lớn như Hà Nội, TPHCM tăng phi mã trong thời gian qua, làm dấy lên nhiều lo ngại về vấn đề an cư. Theo chuyên gia, tại Hà Nội, giá trung bình của nhà chung cư dao động 70-80 triệu đồng/m2, nhiều dự án cao cấp, hàng hiệu có mức trên 100 triệu đồng/m2.

Còn tại TPHCM, nhiều dự án mới ra mắt thời gian qua có giá được neo cao, ở mức 100-200 triệu đồng/m2, thậm chí tiệm cận nhà phố. Ông Lê Hoàng Châu – Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA) – thống kê từ 2020 đến nay, tốc độ tăng giá nhà của TPHCM có thời điểm lên đến 15-20% mỗi năm.

Theo Savills, nguồn cung nhà ở tại TPHCM vẫn bị bó hẹp bởi các vướng mắc pháp lý, trong khi nhu cầu ở thực vẫn duy trì cao. Sự lệch pha giữa cung – cầu khiến giá bán tiếp tục neo ở mức cao, dù thị trường không còn biến động mạnh. Trong bối cảnh đó, đầu tư hạ tầng và giãn dân được xem là giải pháp căn cơ giúp giảm áp lực lên khu trung tâm.

Tuyến metro số 1 vận hành trong tháng 3 đã rút ngắn thời gian di chuyển từ trung tâm TPHCM đến Bình Dương (cũ) xuống còn 20-30 phút, mở ra khả năng hình thành các cực dân cư – thương mại mới ngoài khu lõi trung tâm.

Bà Cao Thị Thanh Hương – Quản lý cấp cao Bộ phận Nghiên cứu tại Savills Việt Nam – nhận định muốn giãn dân thành công thì phải bắt đầu từ hạ tầng và đô thị hóa. Khi quy hoạch kinh tế – xã hội gắn với hạ tầng, việc bố trí quỹ đất ở dọc các trục giao thông sẽ giúp cả nhà ở thương mại và xã hội được triển khai nhanh hơn, đa dạng hóa nguồn cung cho người mua.

Cùng với hạ tầng, các chính sách hỗ trợ tài chính cũng là trụ cột quan trọng để mở rộng khả năng tiếp cận nhà ở. Theo chỉ đạo của Chính phủ, đề án thành lập Quỹ Nhà ở Quốc gia đang được nghiên cứu và dự kiến triển khai trong thời gian tới.

Bà Hương cho rằng, đây là mô hình đã chứng minh hiệu quả ở Singapore và Hàn Quốc, khi người dân được vay với lãi suất thấp, thời gian dài, còn doanh nghiệp tham gia quỹ được hưởng ưu đãi đầu tư và tiếp cận quỹ đất quy hoạch. Người mua được hỗ trợ tài chính hợp lý, còn doanh nghiệp có động lực tham gia phát triển nhà ở vừa túi tiền. Khi hai phía cùng hưởng lợi, thị trường sẽ tiến tới trạng thái cân bằng và bền vững hơn.

Đại diện Savills đánh giá, khi hạ tầng, quy hoạch và cơ chế tài chính được triển khai đồng bộ, TPHCM sẽ có điều kiện để giải quyết bài toán giãn dân, cân bằng cung – cầu và ổn định giá nhà ở dài hạn. Việc mở rộng không gian đô thị theo hướng kết nối vùng không chỉ giúp phân bổ lại mật độ dân cư, mà còn tạo dư địa phát triển cho các phân khúc phù hợp với người mua ở thực.

Hạ tầng là yếu tố dẫn đường cho động lực mới của thị trường bất động sản mùa cuối năm cũng được các chuyên gia thuộc Viện Nghiên cứu Kinh tế – Tài chính – Bất Động Sản Dat Xanh Services (Dat Xanh Services – FERI) nêu quan điểm.

Theo đó, hạ tầng tiếp tục giữ vai trò đầu tàu của toàn thị trường. Hàng loạt công trình chiến lược như cao tốc Bắc – Nam giai đoạn 2, sân bay Long Thành, vành đai 3 TPHCM… đồng loạt tăng tốc tiến độ, tạo nên làn sóng lan tỏa mạnh mẽ đến các khu vực vùng ven và vệ tinh đô thị.

Chính sách thúc đẩy giải ngân đầu tư công đạt tiến độ cao nhất trong nhiều năm trở lại đây đã góp phần tạo “cú hích kép” cho thị trường: vừa hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, vừa nâng sức bật cho bất động sản khu vực hưởng lợi từ hạ tầng. 

Khu đô thị vệ tinh cần đảm bảo điều gì?

Nói tại một sự kiện gần đây, TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn – Chuyên gia quy hoạch kiến trúc – nói vị trí chỉ là một phần nhỏ quyết định sự thành công khu đô thị vệ tinh. Kinh nghiệm từ khu đô thị Nam Sài Gòn, cũng như được xem qua các quy hoạch thành công ở Thượng Hải hay Mỹ, cho thấy một khu đô thị muốn phát triển bền vững cần hội tụ 3 yếu tố ngay từ đầu.

Trước hết là quy hoạch bài bản với định hướng rõ ràng và có sự tham gia của các chuyên gia. Kế đến là hạ tầng đi trước, bao gồm trường học, đường xá, bệnh viện để tạo nền tảng thu hút cư dân. Yếu tố cuối cùng là kế hoạch triển khai hợp lý, xác định rõ thứ tự ưu tiên để từng bước đưa quy hoạch vào thực tế.

Tuy vậy, ông Sơn chỉ ra vẫn còn những điểm yếu cần lưu ý để triển khai khu đô thị vệ tinh hiệu quả. Thứ nhất là cơ chế và khung pháp lý cần phải thực sự đồng bộ. Thứ 2 là chú trọng đến vấn đề môi trường trong quá trình phát triển dự án. Cuối cùng là vấn đề bản sắc, đòi hỏi quy hoạch phải bảo đảm tính trật tự và hài hòa.

Còn ông Nguyễn Khánh Duy – Giám đốc Bộ phận Kinh doanh nhà ở Savills Việt Nam – cho rằng một khu đô thị vệ tinh được coi là thành công trước hết phải có cư dân sinh sống. Nếu chỉ xây dựng hạ tầng hiện đại, nhiều tiện ích và mảng xanh nhưng vắng bóng người ở thì đó chỉ là “đô thị ma”.

Vì vậy, các khu đô thị vệ tinh muốn thu hút người dân sinh sống cần quan tâm yếu tố đầu tiên là nằm cách trung tâm khoảng 30-40km. Đồng thời, hệ thống giao thông công cộng phải thuận tiện để rút ngắn thời gian di chuyển vào trung tâm, chẳng hạn thông qua metro hoặc tàu cao tốc.

Bên cạnh đó, giá bất động sản tại những khu vực này phải thấp hơn khu vực trung tâm khoảng 40-50%, từ đó mới đủ sức hấp dẫn để cư dân thực sự chọn nơi đây làm chốn an cư.