Văn phòng Đăng ký đất đai TP HCM vừa lưu ý người dân về rủi ro khi giao dịch mua bán nhà đất chưa đủ điều kiện pháp lý. Cảnh báo trên được đưa ra sau khi cơ quan này tiếp nhận thông tin từ Công an TP HCM, ghi nhận tình trạng người dân tự nguyện giao dịch, cầm cố, thế chấp, chuyển nhượng bất động sản chưa được cấp giấy chứng nhận hoặc chưa đủ điều kiện giao dịch, chủ yếu dựa vào giấy tay, hợp đồng nguyên tắc hoặc môi giới không chính thống.

Một trong những nguyên nhân phổ biến là người mua nhầm lẫn giữa quyền đang sử dụng một thửa đất trên thực tế với quyền sử dụng đất hợp pháp được Nhà nước công nhận bằng sổ đỏ, dẫn đến rủi ro khi giao dịch. Nhiều khu đất đã có người ở, xây dựng hạ tầng cơ bản nhưng chưa hoàn tất thủ tục pháp lý nên chưa đủ điều kiện mua bán theo quy định.

Việc giao tiền khi dự án chưa đủ điều kiện pháp lý khiến người mua có nguy cơ không được cấp sổ đỏ, phát sinh tranh chấp kéo dài, thậm chí bị lợi dụng để chiếm đoạt tài sản. Thực tế cho thấy, tại một số dự án khu dân cư, dù chậm cấp sổ, các giao dịch ngầm vẫn diễn ra phổ biến.

Để hạn chế rủi ro, cơ quan chức năng khuyến nghị người dân chỉ mua bán, chuyển nhượng đất khi thửa đất đã được cấp sổ đỏ, không vướng tranh chấp và không bị kê biên. Đây là điều kiện cơ bản để đảm bảo quyền lợi của người mua. Trường hợp mua đất trong các dự án nhà ở, người dân cần tìm hiểu kỹ thông tin về chủ đầu tư, năng lực tài chính, tiến độ triển khai và hồ sơ pháp lý của dự án, thay vì chỉ nghe theo quảng cáo hoặc cam kết miệng.

Với nhà ở hình thành trong tương lai, người mua cần yêu cầu chủ đầu tư cung cấp văn bản xác nhận dự án đủ điều kiện mở bán của cơ quan quản lý. Đây là căn cứ quan trọng để hạn chế rủi ro khi ký hợp đồng.

Văn phòng đăng ký đất đai cũng lưu ý người mua cần kiểm tra xem dự án hoặc nhà ở có đang bị thế chấp hay không. Trường hợp chủ đầu tư đã thế chấp dự án, việc mua bán chỉ được thực hiện sau khi phần tài sản đó đã được giải chấp.

Thời gian qua, trên địa bàn TP HCM xuất hiện một số chủ đầu tư do thiếu vốn đã “bán non” dự án bằng nhiều hình thức như giữ chỗ, đặt cọc, góp vốn khi chưa đủ điều kiện pháp lý. Thậm chí, có dự án chưa được giao đất, chưa hoàn tất nghĩa vụ tài chính nhưng vẫn rao bán. Sau đó, các nhà đầu tư mua trước tiếp tục sang tay bằng giấy viết tay cho người khác, tạo thành chuỗi giao dịch không được pháp luật bảo vệ. Hậu quả là người mua cuối cùng không được cấp sổ đỏ, khó đòi lại tiền và tranh chấp kéo dài nhiều năm.

Cơ quan chức năng khuyến cáo người dân thận trọng khi giao dịch bất động sản, đặc biệt với các dự án chưa có sổ đỏ, tránh “xuống tiền” chỉ vì giá rẻ hoặc lời hứa sinh lợi cao.

Theo quy định, bất động sản chỉ được đưa vào giao dịch khi đã có sổ đỏ hợp lệ, không tranh chấp, không bị kê biên và đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp lý theo luật kinh doanh bất động sản. Riêng với nhà ở hình thành trong tương lai, dự án phải được cơ quan quản lý xác nhận đủ điều kiện mở bán.

Phương Uyên

Cuối năm ngoái, khi chung cư mới liên tục ra hàng ở khu đông, chị Thu Trang, 36 tuổi, xã Gia Lâm vay ngân hàng 2 tỷ đồng để mua một căn ba phòng ngủ. Căn này ở phân khu đã bàn giao 5 năm, giá khoảng 4,8 tỷ đồng. Sau khi nhận nhà, chị đầu tư thêm 200 triệu đồng tiền nội thất, kỳ vọng cho thuê được 14-15 triệu đồng một tháng.

Chị Trang mua nhà cũ để đón sóng tăng giá và có thể cho thuê ngay, dùng dòng tiền trả lãi ngân hàng. Tuy nhiên thị trường vào mùa thấp điểm, môi giới định giá thuê loại căn hộ 3 phòng ngủ chỉ khoảng 12-13 triệu đồng một tháng, vẫn khó tìm khách thuê. Sau một tháng bỏ trống nhà vì không có khách, chị Trang đành chốt hợp đồng cho thuê năm đầu tiên còn 11,5 triệu một tháng, thấp hơn 5-12% dự tính ban đầu.

“Mỗi tháng tôi vẫn phải bù thêm 5-6 triệu tiền trả ngân hàng”, chị nói. Nhà đầu tư này ước tính hiệu suất thuê chỉ khoảng 2,5%, thấp hơn gửi tiết kiệm và tính bán nhà khi thị trường có sóng trở lại.

Tương tự, anh Việt, 35 tuổi, ở phường Từ Liêm vừa mất 30 triệu đồng sửa chữa căn chung cư ở khu đô thị phía tây sau khi khách thuê trả nhà. Căn này rộng 65 m2 được anh mua cách đây hơn một năm với giá 4,5 tỷ đồng, trong đó vay ngân hàng một nửa. Mỗi tháng, anh cho thuê được 11 triệu đồng.

Khi nhận lại nhà, anh Việt tá hỏa hiện trạng xuống cấp dù mới cho thuê một năm. Sàn nhựa giả gỗ bị bong tróc, tường có nhiều vết bẩn khó vệ sinh, sofa bằng da bị rách cùng tay nắm cửa bị bung. Liên hệ với đơn vị sửa chữa, anh nói “chấp nhận mất một tháng tiền cho thuê” để sơn sửa lại nhà, thay nội thất.

“Giữ lại tiền cọc vẫn không đủ sửa nhà, tôi phải bù thêm gần 20 triệu đồng, chưa tính một tháng phòng trống và phí môi giới tìm khách mới”, anh nói. Sau khi trừ các khoản này, tiền cho thuê một năm thực nhận của anh Việt còn 10 tháng, tương đương tỷ suất lợi nhuận khoảng 2,4%.

Không chỉ những khu đô thị mới với lượng hàng bàn giao lớn, tỷ suất cho thuê có xu hướng giảm mạnh ở các dự án cũ, bàn giao chục năm. Anh Tuấn, một nhà đầu tư ở phường Hoàng Liệt, cho biết tốn 150 triệu đồng để cải tạo căn chung cư 67 m2 tại HH Linh Đàm sau nhiều tháng không tìm được khách thuê mới. Mức cho thuê loại căn này vẫn chững một năm qua, khoảng 7-8 triệu đồng một tháng, dù giá bán đã tăng khoảng 20-30%. “Tính ra hiệu suất cho thuê dao động 2,8-3%, chưa kể hiện trạng xuống cấp nhanh, khấu hao lớn”, anh Tuấn cho hay.

Đây là ba trong nhiều trường hợp nhà đầu tư “vỡ mộng” với hiệu suất cho thuê chung cư. Các nhà đầu tư này chủ yếu sử dụng đòn bẩy tài chính (vay ngân hàng), để mua nhà thời điểm “nóng sốt” nhằm lướt sóng. Tuy nhiên, vị trí dự án xa trung tâm, nguồn cung cho thuê lớn khiến những phân khu này chưa hấp dẫn khách thuê, khó bù lại khoản trả ngân hàng mỗi tháng.

Thời gian qua, lợi nhuận từ cho thuê chung cư Hà Nội duy trì mức thấp hơn lãi gửi ngân hàng và có xu hướng sụt giảm. Con số này được tính bằng (tiền cho thuê một tháng x 12 tháng) chia cho giá trị tài sản.

Hãng dịch vụ bất động sản CBRE cho biết tính tỷ suất lợi nhuận cho thuê căn hộ ở Thủ đô đạt trung bình 3-3,4% một năm, trong khi năm 2023 mức này trên 5,1%.

Tương tự, theo kênh rao tin trực tuyến Batdongsan, tỷ suất lợi nhuận cho thuê chung cư tại Hà Nội đạt khoảng 3%, trong khi đầu năm 2023 ở ngưỡng 4,9-5%. Ông Nguyễn Quốc Anh, Phó tổng giám đốc kênh Batdongsan, cho hay chênh lệch ngày càng lớn giữa giá mua nhà và thuê khiến tỷ suất lợi nhuận thuần túy từ đầu tư cho thuê kém hấp dẫn.

Hiện nay, giá bán chung cư ở Hà Nội trung bình 80-90 triệu đồng mỗi m2, tăng khoảng 30-40% theo năm. Trong khi đó, mức cho thuê căn hộ chỉ tăng khoảng 8-10% một năm, nhiều dự án thậm chí không tăng giá trong thời gian dài.

Ông Quốc Anh dự báo tỷ suất lợi nhuận cho thuê có thể tiếp tục giảm do nguồn cung mới dồi dào nhưng tập trung ở phân khúc cao cấp, trong khi giá nhà thứ cấp vẫn neo cao.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Văn Đính, Chủ tịch Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (VARS) cho biết tỷ suất lợi nhuận cho thuê chung cư tại Việt Nam phổ biến dưới 2%, ở đô thị lớn khoảng 3%, thấp hơn so với gửi tiết kiệm. “Vốn bỏ ra 5-6 tỷ đồng mà lợi suất cho thuê thực tế ngày càng giảm, khiến nhiều nhà đầu tư tay ngang vỡ mộng”, ông nói.

Dù vậy, ông Đính cho rằng chung cư vẫn có sức hút với nhóm nhà đầu tư kinh nghiệm, dày vốn, có nhu cầu tích sản. Họ kỳ vọng nhiều hơn vào tốc độ tăng giá trị tài sản nên việc cho thuê chủ yếu để khai thác thêm trong lúc đợi giá điều chỉnh.

Trong giai đoạn 2026-2028, nguồn cung chung cư mới, sẵn sàng bàn giao có thể lên đến hàng chục nghìn căn, góp phần gia tăng áp lực lên thị trường cho thuê, nhất là vùng ven. CBRE dự báo hai năm tới, Thủ đô có thể đón hơn 33.000 căn hộ mới mỗi năm.

“Trong bối cảnh nguồn cung dồi dào với giá neo cao, nhà đầu tư mới cần cân nhắc kỹ về hiệu quả đầu tư, dòng tiền và rủi ro thanh khoản. Thay vì mua nhanh bán nhanh, họ nên chuyển sang chiến lược trung và dài hạn, chọn lọc dự án kỹ lưỡng”, CBRE khuyến nghị.

Ngọc Diễm – Bích Phương