Chị Thu Hà, nhân viên văn phòng tại TP HCM, cho biết đặt cọc mua căn hộ 2 phòng ngủ tại một dự án ở TP Dĩ An (Bình Dương) vào cuối năm 2024 với giá khoảng 35 triệu đồng mỗi m2. Tổng giá trị căn hộ 65 m2, gồm thuế và các khoản phí khác gần 2,5 tỷ đồng. Thời điểm đó, dự án mới được công bố ra thị trường, chưa hoàn tất các thủ tục pháp lý, nên chủ đầu tư chỉ nhận đặt cọc giữ chỗ.

Đến đầu năm nay, dự án được cấp phép xây dựng và bắt đầu triển khai, chủ đầu tư bất ngờ điều chỉnh giá bán lên 42 triệu đồng mỗi m2, tăng gần 25% so với ban đầu. Lý do chủ đầu tư đưa ra là tiền sử dụng đất tăng cao hơn nhiều so với trước, sau khi cơ quan chức năng xác định nghĩa vụ tài chính đất đai của dự án. “Tôi nghĩ giá chỉ tăng nhẹ, ai ngờ đắt thêm vài trăm triệu đồng”, chị Hà cho hay.

Tương tự, anh Quốc Tuấn, làm việc tại một công ty xây dựng ở TP Thủ Đức, chia sẻ từng tính mua căn hộ tại dự án được triển khai từ năm 2023. Lúc đó, giá bán đợt đầu khoảng 55 triệu đồng mỗi m2, nhưng chưa đủ pháp lý nên anh lưỡng lự xuống tiền. Cuối năm ngoái, khi dự án tái mở bán, giá căn hộ đã vọt lên hơn 67 triệu đồng một m2, tăng trên 25%.

Anh Tuấn cho hay chủ đầu tư thông báo giá tăng mạnh do tiền sử dụng đất nộp cao hơn dự tính, cộng thêm khoản phạt chậm nộp gần 4 năm và chi phí bù lỗ cho đợt mở bán trước với giá thấp.

Ghi nhận của VnExpress cũng cho thấy nhiều dự án mới sắp mở bán trên địa bàn TP HCM, Bình Dương, Long An… có giá tăng cao ngay sau khi chủ đầu tư hoàn tất nghĩa vụ tài chính. Cụ thể, dự án Bcons Solary của chủ đầu tư Bcons được giới thiệu ra thị trường đầu năm nay, giá dự kiến từ 32 triệu đồng mỗi m2. Nhưng đợt đặt chỗ mới đây, mức giao dịch được nâng thêm gần 6 triệu đồng một m2, lên 38 triệu đồng.

Một số dự án khác chuẩn bị mở bán trong quý III cũng điều chỉnh thêm 3-4 triệu đồng mỗi m2 so với giới thiệu trước đó, sau khi chủ đầu tư cập nhật số tiền sử dụng đất phải đóng.

Lý giải việc giá tăng cao, ông Ngỗ Quang Phúc, Tổng giám đốc Phú Đông Group, cho biết doanh nghiệp cũng đang rơi vào bài toán buộc phải tăng giá nhà hoặc làm “không công” sau khi có thông báo về tiền sử dụng đất phải nộp.

Ông Phúc chia sẻ, dự án đã phải chờ đợi hơn 3 năm mới nhận được thông báo đóng tiền sử dụng đất. Tuy nhiên, số tiền phải nộp cao gấp đôi so với dự toán ban đầu. Trong bối cảnh đó, nếu không muốn thua lỗ, doanh nghiệp buộc điều chỉnh giá bán cao hơn 4-5 triệu đồng mỗi m2 so với dự kiến.

“Chúng tôi không thể không tăng giá vì còn phải gánh thêm khoản truy thu do nộp chậm nhiều năm, chi phí triển khai dự án. Nếu không cộng tất cả chi phí này vào giá thành, doanh nghiệp sẽ đứng trước nguy cơ lỗ nặng”, ông Phúc chia sẻ.

Một đại diện doanh nghiệp triển khai dự án căn hộ tại Thuận An cho biết do chưa xác định được tiền sử dụng đất nên giai đoạn mở bán năm 2022 buộc phải tạm tính chi phí, chào giá 33 triệu đồng mỗi m2 để tạo thanh khoản và giữ tiến độ. Nhưng đến cuối năm ngoái, sau khi nộp tiền sử dụng đất cao hơn nhiều lần dự kiến và chịu thêm chi phí chậm nộp, giá bán phải điều chỉnh lên, mức thấp nhất 38 triệu đồng mỗi m2 nhằm bù đắp chi phí và đảm bảo hiệu quả tài chính. “Việc tăng giá là bất khả kháng, phản ánh đúng chi phí thực tế, không nhằm tối đa hóa lợi nhuận”, ông nói.

Việc xác định nghĩa vụ tài chính về đất vẫn là vướng mắc lớn nhất của các dự án bất động sản hiện nay, đặc biệt là phần truy thu bổ sung sau nhiều năm triển khai.

Trước đây, nhiều dự án được tạm tính khoản này để doanh nghiệp kịp xây dựng và mở bán. Con số tạm tính đã được phân bổ vào giá bán cho khách hàng. Tuy nhiên, khi dự án đã hoàn thiện và cư dân vào ở nhiều năm, cơ quan chức năng mới tính lại tiền sử dụng đất theo mức giá hiện tại, cao hơn gấp nhiều lần so với mức ban đầu. Điều này khiến chi phí đội lên đột biến, nhiều dự án từ lãi thành lỗ, doanh nghiệp không đủ khả năng nộp, còn người mua nhà cũng chịu thiệt.

Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA), cho rằng khi nghĩa vụ tài chính về đất quá cao, chi phí đầu tư bị đội lên, buộc doanh nghiệp phải cộng thêm vào giá bán để bảo toàn lợi nhuận. Thực chất, đây là khoản tạm ứng mà doanh nghiệp nộp thay cho Nhà nước, nhưng cuối cùng lại do người mua nhà gánh chịu.

Theo ông, áp lực chi phí đất đang tạo ra một vòng lặp bất lợi: giá đầu vào tăng, giá bán bị đẩy lên, sức mua giảm, nguồn cung mới co lại, từ đó tiếp tục gây thêm áp lực tăng giá. Trong bối cảnh nhu cầu nhà ở thực vẫn cao nhưng khả năng tiếp cận bị thu hẹp, việc giá bất động sản tiếp tục đi lên có thể gây hệ lụy dài hạn cho vấn đề an sinh và sự bền vững của thị trường.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Văn Đính, Chủ tịch Hội môi giới bất động sản Việt Nam (VARS), cũng cho rằng chi phí sử dụng đất hiện chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành bất động sản. Khi chi phí phát sinh, việc tăng giá nhà là điều khó tránh khỏi. Trong bối cảnh giá nhà tại TP HCM và Hà Nội đã liên tục lập đỉnh, xu hướng này sẽ tiếp tục đẩy cơ hội mua nhà xa khỏi tầm tay người thu nhập trung bình và thấp, kéo theo những hệ lụy dài hạn về an sinh xã hội.

Trong bối cảnh đó, các chuyên gia kiến nghị cần thận trọng khi quy định tỷ lệ phần trăm tính đơn giá đất, sao cho phù hợp với điều kiện từng địa phương. Từ nay đến thời điểm bảng giá đất mới áp dụng vào ngày 1/1/2026, chính quyền cần đánh giá tác động tại các địa phương để kịp thời điều chỉnh chính sách, đảm bảo hài hòa lợi ích và không tạo thêm rào cản cho thị trường. Bên cạnh đó, doanh nghiệp và giới chuyên môn cũng đề xuất bỏ quy định truy thu tiền sử dụng đất bổ sung cho giai đoạn chậm xác định trước ngày 1/8/2024 để tránh gây thiệt hại cho doanh nghiệp.

Phương Uyên

Trong phiên livestream thứ hai diễn ra tối 4/7 trên ứng dụng Noble App của Sunshine Group và mạng xã hội VTVTimes – Thời báo VTV – Đài Truyền hình Việt Nam, căn hộ Duplex thuộc dự án Sunshine Green Iconic (phường Phúc Lợi, Hà Nội) được giới thiệu với giá khởi điểm hơn 9 tỷ đồng. Sau quá trình đặt giá công khai, khách hàng Thanh Hà chốt mua ở mức 14,5 tỷ đồng. Sunshine Group sau đó áp dụng ưu đãi giảm thêm 1,5 tỷ đồng, đưa tổng giá trị giao dịch xuống còn 13 tỷ đồng.

Căn hộ được giới thiệu là một trong những sản phẩm nổi bật của dự án, có diện tích sử dụng hơn 155 m2, thiết kế thông tầng, trần cao, tầm nhìn panorama hướng sân golf Long Biên. Với 3 phòng ngủ, nội thất liền tường cao cấp, sản phẩm đã hoàn thiện và sẵn sàng bàn giao, đáp ứng nhu cầu ở ngay hoặc cho thuê. Theo Sunshine Group, đây là lợi thế lớn so với nhiều dự án cùng phân khúc đang trong giai đoạn xây dựng.

Sunshine Green Iconic nằm tại trung tâm phường Phúc Lợi, liền kề các công trình hạ tầng trọng điểm như cầu Trần Hưng Đạo (dự kiến khởi công ngày 19/8), giúp tăng khả năng kết nối và tiềm năng tăng giá. Nhiều nhà đầu tư đánh giá mức giá 13 tỷ đồng (tương đương khoảng 83 triệu đồng một m2) là “giá hời” trong bối cảnh các dự án tại Hoài Đức, Đông Anh đang có giá 120-150 triệu đồng một m2 nhưng phải chờ bàn giao thêm 2 – 3 năm, hoặc các căn hộ cao cấp tại Tây Hồ Tây và Ba Đình với mức giá từ 200-300 triệu đồng một m2.

Sunshine Group cho biết, thay vì nhận toàn bộ khoản ưu đãi, khách hàng giao dịch căn hộ đã dành 500 triệu đồng để đóng góp vào các hoạt động thiện nguyện mà tập đoàn đang đồng hành cùng Đài Truyền hình Việt Nam. Như vậy, tổng chi phí thực tế của khách hàng trong thương vụ này là 13,5 tỷ đồng.

Tiếp nối hai phiên đầu, phiên đặt giá số ba dự kiến lên sóng vào 20h ngày 8/7, giới thiệu căn hộ 2 phòng ngủ, diện tích 73,3 m2 tại dự án Sunshine City – khu đô thị quốc tế Ciputra (phường Phú Thượng, Hà Nội). Đây là dự án đã bàn giao và vận hành, tích hợp hệ thống tiện ích gồm bể bơi bốn mùa, vườn treo, khu gym, yoga, nhà hàng, siêu thị, ngân hàng số và không gian xanh, đáp ứng trọn vẹn nhu cầu sống, làm việc, giải trí theo chuẩn quốc tế.

Căn hộ có giá khởi điểm 4,4 tỷ đồng, tương đương khoảng 50% mặt bằng giá khu vực. Sunshine Group cho biết mức giá này nằm trong chiến lược dài hạn hỗ trợ người mua, đặc biệt là nhóm khách hàng trẻ, tiếp cận nhà ở chất lượng cao với chi phí hợp lý. Doanh nghiệp đang triển khai kế hoạch cung ứng 20.000 căn hộ chất lượng cao, giá hợp lý tại Hà Nội và TP HCM, hưởng ứng lời kêu gọi từ Chính phủ về việc chung tay giải quyết bài toán nhà ở cho thế hệ trẻ.

Các phiên livestream NobleGo của Sunshine Group được phát định kỳ vào lúc 20h tối thứ Ba và thứ Sáu hàng tuần, trên ứng dụng Noble App do Tập đoàn Công nghệ Unicloud (thuộc Sunshine Group) phát triển. Ngoài ra, chương trình còn được phát sóng trên kênh On InfoTV thuộc hệ thống VTVcab, cùng các nền tảng liên kết gồm SCTV, MyTV, TV360 và mạng xã hội VTVTimes của Thời báo VTV – Đài Truyền hình Việt Nam.

Khác với các hình thức livestream bán hàng phổ biến trên mạng xã hội, các phiên giao dịch trên Noble App (NobleGo) áp dụng quy trình đặt giá công khai, minh bạch, hạn chế rủi ro thông tin và thao túng giá. Doanh nghiệp kỳ vọng mô hình này sẽ góp phần định hình xu hướng phân phối bất động sản cao cấp trong tương lai.

*Tên nhân vật đã được thay đổi

Minh An

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo sửa đổi Nghị định 103/2024 về thu tiền sử dụng và thuê đất. Theo đó, Bộ này vẫn giữ quy định về khoản thu bổ sung với thời gian chưa tính tiền sử dụng, thuê đất của dự án đã có quyết định giao, cho thuê đất. Khoản này được tính với lãi suất 5,4% mỗi năm trên số tiền chậm nộp. Thực tế đây là vướng mắc lâu nay của các chủ đầu tư dự án bất động sản.

Lãnh đạo một doanh nghiệp địa ốc tại Bình Dương cho rằng chủ đầu tư chịu “thiệt đơn, thiệt kép” khi bị truy thu tiền sử dụng đất cho giai đoạn chậm xác định giá của cơ quan quản lý.

Ông cho biết doanh nghiệp có một dự án triển khai từ năm 2022, nhưng sau 3 năm mới được xác định tiền sử dụng đất. Ban đầu, họ dự kiến số tiền phải nộp khoảng 80 tỷ đồng, sau thẩm định mức nộp tăng lên hơn 200 tỷ. Ngoài ra, họ bị tính thêm khoản phạt chậm nộp, lên đến 30 tỷ đồng, tương đương 15% chi phí đầu tư dự án.

Theo ông, nhiều năm qua doanh nghiệp không thể nộp tiền sử dụng đất vì chưa được xác định giá, dẫn đến dự án đình trệ kéo dài do không được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng, bàn giao đất. “Chậm tính tiền sử dụng đất khiến chúng tôi không thể bán hàng, không có doanh thu, trong khi hàng năm vẫn phải trả lãi ngân hàng, chi phí hoạt động. Giờ còn chịu thêm khoản lãi phạt chậm nộp, mà lỗi không nằm ở phía doanh nghiệp”, ông nói.

Đại diện một doanh nghiệp đang triển khai dự án gần 2.000 căn hộ tại khu đông, TP HCM cũng cho biết phần lớn thời gian phát triển các dự án của họ trên 5 năm, thậm chí 7-10 năm. “Mệt mỏi nhất là việc chờ đợi xác định chính xác số tiền sử dụng đất phải nộp”, ông nêu.

Ông dẫn chứng một dự án triển khai từ năm 2017 được tạm tính tiền sử dụng đất hơn 1.200 tỷ đồng. Sau 8 năm, số này tăng gần gấp 3, lên 3.500 tỷ đồng, nhưng vẫn là tạm tính và có thể tăng tiếp theo bảng giá đất mới.

Thời gian chờ đợi kéo dài, cộng với khoản tiền lãi trả chậm hàng trăm tỷ đồng, tổng chi phí đầu tư của dự án bị đẩy lên cao, gây áp lực tài chính lớn cho doanh nghiệp. Do cần dòng tiền, chủ đầu tư này từng bán một số sản phẩm với giá dựa trên mức sử dụng đất tạm tính. Tuy nhiên, hiện khoản này tăng hơn 5 lần, khiến họ rơi vào tình thế khó xử “giữ giá cũ thì lỗ, điều chỉnh tăng lại khó bán vì không phù hợp sức mua của thị trường”.

“Chúng tôi chấp nhận mức tiền sử dụng đất cao, còn bị truy thu lãi phạt do chậm nộp trong khi không phải lỗi của mình là điều bất công”, đại diện doanh nghiệp nói.

Cách tính lãi chậm nộp hiện chưa hợp lý, nhất là thời điểm bắt đầu truy thu, theo ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA). Ông phân tích nghĩa vụ tài chính chỉ phát sinh sau khi có thông báo của cơ quan thuế, nên việc truy thu từ lúc giao đất nhưng chưa định giá là thiếu công bằng, đặc biệt khi nguyên nhân chậm trễ đến từ phía cơ quan quản lý.

Chủ tịch HoREA cho rằng, doanh nghiệp chỉ sai khi không thực hiện nghĩa vụ đúng thời hạn sau khi nhận thông báo từ cơ quan quản lý. “Việc áp lãi suất 5,4% cho toàn bộ thời gian chờ định giá, trong khi lỗi không thuộc về họ, sẽ gây thêm áp lực tài chính, cản trở nguồn cung trên thị trường”, ông Châu nói.

Chuyên gia bất động sản Trần Khánh Quang, Tổng giám đốc Công ty Việt An Hòa cũng cho rằng quy định truy thu tiền sử dụng đất tạm tính là nghịch lý khi doanh nghiệp phải “gánh” trách nhiệm thay cho cơ quan quản lý.

Theo ông, doanh nghiệp tuân thủ đúng quy trình, phải chờ do chưa được nhà chức trách xác định giá đất thì không nên xem là chậm nộp để tính lãi. “Chính sách đất đai cần công bằng hai chiều. Nếu cơ quan nhà nước chậm trễ, không thể bắt doanh nghiệp chịu toàn bộ hậu quả”, ông Quang nói.

Tiền sử dụng đất thực chất là khoản tạm ứng đầu tư được tính vào giá bán, nếu doanh nghiệp bị truy thu, chi phí đó nhiều khả năng sẽ chuyển sang người tiêu dùng.

Ông Châu nói thêm việc nhiều doanh nghiệp phải nộp bổ sung số tiền không nhỏ nằm ngoài tính toán khiến họ cạn kiệt tài chính, không thể triển khai dự án. Ngoài ra, chi phí đầu vào tăng cao do các khoản bổ sung và lãi suất, khả năng hấp thụ sản phẩm sẽ giảm, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất và dòng vốn đầu tư.

Trước bất cập này, HoREA kiến nghị Bộ Tài chính bỏ quy định truy thu tiền sử dụng đất cho giai đoạn chậm xác định trước ngày 1/8/2024 – thời điểm Luật Đất đai 2024 có hiệu lực. Hiệp hội cũng đề xuất trừ 180 ngày – tương ứng thời hạn tối đa để UBND tỉnh ban hành quyết định giá đất theo Luật Đất đai 2024 – khỏi thời gian tính nghĩa vụ tài chính, tránh gây thiệt hại cho doanh nghiệp.

Chuyên gia Trần Khánh Quang cho rằng cần có cơ chế giám sát và xác định rõ trách nhiệm của các bên liên quan trong quá trình định giá. Việc thiếu ràng buộc hai chiều khiến doanh nghiệp bị động, nhưng vẫn phải gánh toàn bộ rủi ro phát sinh từ sự chậm trễ của bộ máy hành chính. “Chính sách phải công bằng. Doanh nghiệp không nên chịu thiệt vì vướng mắc từ cơ quan quản lý, người mua nhà cũng không thể gánh hệ quả đó”, ông nói thêm.

Các chuyên gia cũng đề xuất, cần quy định rõ thời hạn và chế tài phù hợp trong khâu giải quyết hồ sơ xác định giá đất. Việc truy thu chỉ nên áp dụng với trường hợp chủ đầu tư cố tình chây ỳ, trì hoãn. Còn dự án tuân thủ quy trình cần được áp dụng cơ chế linh hoạt, miễn lãi hoặc phạt chậm nộp.

Phương Uyên