Nội dung trên được Thanh tra Chính phủ nêu trong kết luận về trách nhiệm quản lý, thực hiện quy hoạch của Bộ Xây dựng giai đoạn 2015-2022, trước khi cơ quan này hợp nhất cùng Bộ Giao thông Vận tải (từ 1/3/2025).

Qua kiểm tra 18 hồ sơ dự án tại 4 tỉnh, Thanh tra Chính phủ cho biết có nhiều vi phạm về quy hoạch, thẩm định thiết kế cơ sở và báo cáo khả thi.

Tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu có 6 dự án. Đơn cử, dự án chung cư Thái Dương của Công ty TNHH Thái Dương – Vũng Tàu bị điều chỉnh quy hoạch phân khu nhưng không báo cáo Bộ Xây dựng. Năm 2017, dự án được chuyển từ trung tâm thương mại sang chung cư thương mại, tăng quy mô từ 12 tầng lên 36 tầng, dân số tăng lên hơn 2.900 người, vi phạm Luật Quy hoạch đô thị 2009.

Hay dự án chung cư kết hợp dịch vụ Decoimex của Tân Phước Thịnh nằm trên khu đất vốn được quy hoạch đất công cộng. Sau quyết định điều chỉnh cục bộ quy hoạch chi tiết do UBND TP Vũng Tàu duyệt, khu đất này trở thành chung cư cao tầng kết hợp dịch vụ, nâng từ 13 tầng lên 25 tầng.

Bắc Ninh có 5 dự án được Cục Quản lý hoạt động xây dựng (Bộ Xây dựng) thẩm định có diện tích phần ngầm vượt chỉ giới xây dựng, vi phạm Luật Xây dựng. Trong đó, hai dự án vốn là đất công cộng cũng bị “biến” thành đất ở, thương mại gồm Tổ hợp trung tâm thương mại, căn hộ New Melbourne của Công ty TNHH Hoàng Gia và Tòa nhà thương mại dịch vụ văn phòng, chung cư TP Bắc Ninh của Tập đoàn Dabaco Việt Nam.

Tại Khánh Hòa, dự án The Arena (TP Nha Trang, Khánh Hòa) của Công ty cổ phần Trần Thái Cam Ranh, Cục Quản lý hoạt động xây dựng không cung cấp được hồ sơ, tài liệu chứng minh đã nhận đủ hồ sơ khi thẩm định thiết kế cơ sở.

Hai tòa A1, A2 được thẩm định thiết kế khi chưa được duyệt quy hoạch chi tiết, nhiều thông số bị điều chỉnh sai lệch, giảm so với quy hoạch chi tiết sau khi duyệt. Cục cũng không lấy ý kiến các đơn vị liên quan về việc sử dụng đất, kết luận thẩm định không nêu rõ dự án có đủ điều kiện triển khai các bước tiếp theo hay không.

Sai phạm tương tự cũng lặp lại tại nhiều dự án khác như Khách sạn Thành Đạt (TP Nha Trang), Khách sạn cao cấp Vân Phong (TP Nha Trang), Khách sạn Đông Á Premier and Apartment (Nha Trang), Khu phức hợp Nha Trang Center 2 hay Khu chung cư Tecco Complex (TP Thái Nguyên).

Ngoài ra, TP HCM có một dự án vi phạm trình tự thẩm định thiết kế cơ sở là Khu chung cư A1, A5 của Khu liên hiệp văn hóa thể thao và dân cư Tân Thắng, phường Sơn Kỳ, quận Tân Phú.

Thanh tra Chính phủ cho biết thêm, trong giai đoạn 2015-2022, quy định về đầu tư xây dựng, kinh doanh, quản lý sử dụng công trình không có điều khoản nào dành cho loại hình căn hộ khách sạn (condotel) và căn hộ kết hợp văn phòng cho thuê, khách sạn (officetel).

Tuy nhiên, Cục Quản lý hoạt động xây dựng đã thẩm định thiết kế cơ sở và báo cáo nghiên cứu khả thi cho 111 dự án kinh doanh bất động sản liên quan hai loại hình này. Trong đó 98 dự án được thẩm định từ 2015 đến trước ngày 1/7/2020. Thanh tra Chính phủ cho biết nội dung này “chưa phù hợp” vì chưa tuân thủ tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật trong thiết kế, theo Luật Xây dựng 2014.

Thiết kế cơ sở được lập trong báo cáo nghiên cứu khả thi để thể hiện mục tiêu của dự án, mức độ phù hợp của công trình xây dựng, bảo đảm sự đồng bộ giữa các công trình khi đưa vào khai thác, sử dụng. Thiết kế cơ sở thể hiện vị trí, hướng, danh mục, quy mô, loại, cấp công trình; giải pháp về kiến trúc, xây dựng; phương án kết nối hạ tầng kỹ thuật…

Kết luận nêu rõ Bộ Xây dựng, Cục Quản lý hoạt động xây dựng, UBND tỉnh Bắc Ninh, Thái Nguyên, Khánh Hòa, Bà Rịa – Vũng Tàu chịu trách nhiệm với các tồn tại, vi phạm trên.

Thanh tra Chính phủ đề nghị Bộ Xây dựng kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm tập thể, cá nhân để xảy ra các tồn tại, hạn chế trong quản lý quy hoạch. Nếu có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự, Bộ này cần chuyển hồ sơ vụ việc đến cơ quan điều tra xem xét, xử lý theo quy định.

Ngọc Diễm

Theo báo cáo từ Công ty nghiên cứu thị trường Savills, thanh khoản và tiềm năng khai thác kinh tế của phân khúc nhà phố thương mại (shophouse) vẫn ở mức yếu. Trong quý I, TP HCM ghi nhận gần 700 căn nhà thấp tầng được mở bán, trong đó nhà phố thương mại chiếm khoảng 370 căn, chủ yếu đến từ một dự án tại Bình Chánh. Dù nguồn cung cải thiện, lượng tiêu thụ lại rất thấp, chỉ đạt khoảng 20 căn, tương đương 5% nguồn cung.

Tình hình tương tự được ghi nhận bởi Công ty tư vấn dịch vụ bất động sản DKRA Group. Đơn vị này cho biết trong quý I, TP HCM và các tỉnh giáp ranh có 86 dự án nhà phố mở bán sơ cấp (chủ đầu tư chào bán), cung ứng hơn 5.000 căn. Tuy nhiên, chỉ khoảng 370 căn được tiêu thụ, tương đương 7%. Riêng dòng nhà phố thương mại trong các dự án chỉ tiêu thụ được 11 căn trên tổng số 3.500 căn, đạt tỷ lệ hấp thụ 0,3%.

Không chỉ sức mua yếu, mức độ quan tâm tìm kiếm nhà phố thương mại cũng giảm sút. Theo dữ liệu từ trang mua bán nhà đất trực tuyến Nhà Tốt, nửa đầu năm 2025, lượng quan tâm đến loại hình này tại TP HCM giảm trung bình 9-11%. Chuyên trang Batdongsan cũng ghi nhận lượt tìm mua giảm gần 14% so với cùng kỳ năm ngoái.

Lý giải nguyên nhân khiến thanh khoản nhà phố thương mại TP HCM giảmsức hút, bà Cao Thị Thanh Hương, Trưởng bộ phận nghiên cứu thị trường Savills TP HCM, nhận định nhà phố thương mại đang đối mặt bài toán khó: giá bán cao nhưng lợi nhuận cho thuê lại thấp. Nhà đầu tư tại Việt Nam thường kỳ vọng tăng giá tài sản kết hợp khai thác cho thuê, song thực tế thời gian qua cho thấy vận hành shophouse không dễ dàng.

Theo dữ liệu từ Savills, ba năm qua, giá sơ cấp trung bình của nhà phố thương mại tại TP HCM đã tăng hơn 20%, trong khi biệt thự và nhà phố truyền thống gần như không biến động. Riêng 5 tháng đầu năm nay, theo Batdongsan và Nhà Tốt, giá bán shophouse tại các quận nội thành tăng bình quân 12-16%, khu Đông tăng hơn 20%.

Tuy nhiên, đà tăng giá khiến tỷ suất sinh lời từ khai thác cho thuê trở nên khiêm tốn, hiện chỉ dao động 1-2%. Nguyên nhân là thị trường bán lẻ gặp khó do thương mại điện tử phát triển nhanh và xu hướng tiêu dùng tiết kiệm trong bối cảnh lạm phát có nguy cơ tăng cao. Điều này khiến việc vận hành shophouse không còn hấp dẫn như kỳ vọng.

Bà Hương cho biết đà tăng giá này khiến nhà phố thương mại trở thành sản phẩm có giá trị cao, song lại đặt ra bài toán khó về tỷ suất sinh lời khi khai thác tài sản không còn hấp dẫn như kỳ vọng.

Còn theo chuyên gia Lê Quốc Kiên, hiện trạng bàn giao sản phẩm cũng là yếu tố ảnh hưởng đến khả năng cho thuê. Nhiều dự án chỉ hoàn thiện mặt ngoài, giao thô bên trong. Tại các khu vực chưa có cộng đồng dân cư đủ lớn, chủ nhà buộc phải đầu tư thêm để hoàn thiện nội thất, trong khi khoản chi này không nhỏ. Do đó, nhiều nhà đầu tư chọn “để đó” chờ tăng giá hơn là khai thác kinh doanh, khiến hiệu suất sử dụng tài sản thấp.

Ngoài ra, vấn đề pháp lý cũng là lực cản lớn. Nhiều dự án đã bàn giao nhưng chưa có sổ hồng, khiến chủ nhà gặp khó khi cho thuê, đặc biệt với khách thuê cần giấy tờ hợp pháp để đăng ký kinh doanh.

Theo ông Kiên, nhiều chủ đầu tư vẫn “thổi” tiềm năng để bán giá cao, nhưng thực tế nhu cầu thuê với mức giá đắt đỏ rất hạn chế. Muốn đảm bảo lợi nhuận hợp lý, giá thuê phải đạt 7-10% giá trị shophouse mỗi năm, trong khi hiện nay trừ một số khu vực trung tâm, tỷ lệ lợi nhuận trung bình đạt chưa tới 1-2%. Các dự án mới thường nằm ở khu vực vắng vẻ, thiếu khách vãng lai, yếu tố then chốt để vận hành hiệu quả mô hình shophouse.

Dự báo về diễn biến của phân khúc nhà phố thương mại thời gian tới, các chuyên gia cho rằng giá bán sẽ tiếp tục tăng do nguồn cung ngày càng hạn chế, khi quỹ đất dành cho nhà thấp tầng tại TP HCM khan hiếm. Bên cạnh đó, chi phí sử dụng đất nhiều khả năng sẽ tăng theo bảng giá đất mới dự kiến áp dụng từ năm 2026.

Tuy nhiên, cùng với đà tăng giá, bài toán tỷ suất lợi nhuận từ việc khai thác cho thuê shophouse sẽ khó có chuyển biến tích cực. Ngoại trừ một số khu vực có tiềm năng tăng trưởng nhờ hưởng lợi từ phát triển hạ tầng và quy hoạch đô thị, phần lớn các dự án nhà phố thương mại vẫn được dự báo tiếp tục gặp khó.

Theo các chuyên gia, muốn đầu tư shophouse hiệu quả, nhà đầu tư cần ưu tiên các dự án tại khu dân cư hiện hữu hoặc khu vực đang phát triển mạnh về hạ tầng, có mật độ dân số cao để đảm bảo khả năng khai thác. Với các shophouse còn đang hình thành, cần đánh giá triển vọng gia tăng giá trị từ các dự án hạ tầng đã, đang và sẽ triển khai. Đặc biệt, cần tính toán kỹ bài toán tài chính, bao gồm chi phí đầu tư ban đầu, chi phí hoàn thiện, vận hành, thuế và khả năng khấu hao. Người mua không nên quyết định vội vàng do hiệu ứng truyền thông hay FOMO (sợ bỏ lỡ), mà cần dựa vào phân tích dòng tiền thực tế.

Phương Uyên

Sở Xây dựng tỉnh Bắc Ninh cho biết vừa nhận được văn bản của Công ty cổ phần Cát Tường về việc mở bán 228 căn nhà ở xã hội trước khi tiếp nhận hồ sơ đăng ký mua, thuê, thuê mua.

Theo quy định, sau khi khởi công, chủ đầu tư phải cung cấp thông tin dự án nhà ở xã hội cho Sở Xây dựng công bố công khai trên cổng thông tin, để người dân biết và chuẩn bị hồ sơ đăng ký mua.

Theo đó, 228 căn hộ thuộc ba khối nhà P, Q, R tại khu nhà ở xã hội xã Yên Trung và xã Thụy Hòa, huyện Yên Phong (tên thương mại: Cát Tường Smart City), mở bán từ ngày 15/3. Dự án Cát Tường Smart City gồm 9 khối nhà, cung cấp khoảng 1.040 căn hộ.

Ba tòa P, Q, R có thiết kế giống nhau. Mỗi công trình có một tầng hầm, 9 tầng nhà ở và một tầng tum, diện tích xây dựng gần 1.200 m2. Cả ba tòa hiện đã thi công xong phần móng và hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật xung quanh gồm giao thông, cấp thoát nước, điện.

Giá bán căn hộ được Sở Xây dựng duyệt là 15,6 triệu đồng một m2 (chưa gồm 5% thuế VAT và 2% phí bảo trì) với vị trí giáp thang máy. Loại căn thường và căn góc có giá cao hơn, lần lượt 15,9 triệu đồng và 16,3 triệu đồng một m2. Với diện tích khoảng 51-70 m2, tổng giá bán một căn dao động 796 triệu đồng đến 1,1 tỷ đồng.

Trước đó, vào tháng 10/2024, Sở Xây dựng cũng công bố 218 căn hộ thuộc Khu nhà xã hội Cát Tường Eco của công ty Cát Tường với giá bình quân 7,7 triệu đồng một m2 (chưa gồm VAT và phí bảo trì). Dự án nằm trên đường Lý Thái Tổ, phường Võ Cường, TP Bắc Ninh.

Bắc Ninh là địa phương có kết quả tích cực về xây dựng nhà ở xã hội. Sở Xây dựng cho biết toàn tỉnh đã hoàn thành 7.020 căn trong giai đoạn 2021-2024. Đến nay có 15 dự án đang xây dựng với 10.500 căn hộ và 23 dự án chuẩn bị đầu tư, cung cấp 49.500 căn. Bắc Ninh cũng là tỉnh có chỉ tiêu xây nhà xã hội cao hàng đầu cả nước năm nay, vượt 10.000 căn.

Đình Trí

Cuối năm 2024, chị Minh Thư (phường Phước Long, TP HCM) mua căn hộ 67 m2 tại một dự án đã bàn giao 3 năm ở phường Thủ Đức với giá 4,3 tỷ đồng. Môi giới khẳng định đây là “căn duy nhất giá tốt còn sót lại” khi các căn tương tự đều được rao từ 4,5-4,7 tỷ đồng.

Tuy nhiên, sau khi vào ở và tham gia nhóm cư dân, chị mới biết nhiều căn tương tự đang được rao bán quanh mức 4-4,2 tỷ đồng, thậm chí có thể thương lượng xuống dưới 4 tỷ nếu thanh toán nhanh. Chị Thư nhận ra mình đã mua phải căn bị đẩy giá, trong khi mặt bằng thực tế thấp hơn đáng kể và thanh khoản không như kỳ vọng. Khi chị muốn rao bán lại, môi giới nhận hàng cũng thẳng thắn cho biết khả năng chốt chỉ khoảng 4,2 tỷ đồng do thị trường vừa qua sóng.

“Lúc mua tôi bị thuyết phục bởi thông tin giá đã giảm, cộng thêm lời môi giới rằng chủ cần tiền bán gấp, giờ nhìn lại có cảm giác như mình đã mua phải giá ảo”, chị Thư nói.

Tương tự, anh Đăng Khoa (phường Thạnh Mỹ Tây, TP HCM) cho biết đã chi 8 tỷ đồng mua căn hộ 70 m2 tại phường Bình Trưng Tây, sau khi được môi giới dẫn đi xem hàng loạt căn có giá rao từ 8,3-8,5 tỷ đồng. Môi giới cũng giới thiệu thêm một số căn trong cùng tòa nhà và dẫn anh khảo sát giá các dự án lân cận để củng cố tâm lý “mua được giá tốt”.

Anh Khoa kể nhiều lần lưỡng lự khiến căn mình ưng ý bị người khác mua mất nên đành chốt nhanh căn hộ có view đẹp, tầng trung, đang cho thuê ổn định. Tuy nhiên, chỉ tháng sau, anh phát hiện nhiều căn tương tự trong cùng block được rao bán thấp hơn 200-300 triệu đồng, thậm chí còn có thể thương lượng sâu nếu thanh toán nhanh. “Tôi tưởng đã trả giá tốt vì chủ nhà nói từng được người khác trả 8,5 tỷ nhưng không bán, có thể tất cả chỉ là kịch bản,” anh chia sẻ.

Ghi nhận của VnExpress cho thấy, trong vài năm qua, giá căn hộ thứ cấp tại TP HCM liên tục tăng, theo đà tăng của thị trường sơ cấp. Nhiều dự án ghi nhận mức tăng 30–50% chỉ trong 2–3 năm, từ phân khúc bình dân vươn lên trung – cao cấp, bất chấp chất lượng sản phẩm không có nhiều cải thiện.

Chẳng hạn, một chung cư trên đường Võ Chí Công, phường Phú Hữu, mở bán đầu năm 2019 với giá 33 triệu đồng mỗi m2, hiện được sang tay với giá khoảng 60 triệu đồng mỗi m2, tăng 93–115% sau 6 năm. Riêng từ năm 2023 đến nay, giá rao bán đã tăng hơn 50%. Một dự án khác trên đường Song Hành, cũng thuộc phường Phú Hữu, mở bán lần đầu năm 2017 với giá 28 triệu đồng mỗi m2, nay rao bán trung bình 58 triệu đồng mỗi m2, tăng gần 142% và được xếp vào phân khúc cao cấp.

Tốc độ tăng giá như trên không phải cá biệt. Theo CBRE, trong năm qua, giá căn hộ thứ cấp tại TP HCM tăng trung bình khoảng 15%, riêng khu Đông tăng đến 18%. Avison Young Việt Nam cũng ghi nhận mức tăng bình quân 15% mỗi năm đối với căn hộ sang tay tại TP HCM.

Dữ liệu từ Batdongsan cho thấy, trong 5 năm qua, giá căn hộ thứ cấp tại TP HCM đã tăng 46–60%. Riêng năm qua, giá rao bán chung cư tại nhiều quận nội thành như Bình Thạnh, quận 2, quận 7, quận 10… tăng 17–31% so với năm trước và tăng 22–52% so với năm 2023. Tuy nhiên, đơn vị này lưu ý, mức giá rao bán không phản ánh chính xác giá giao dịch thực tế mà chỉ có tính chất tham khảo, do được thiết lập bởi chủ nhà và môi giới.

TS Nguyễn Văn Đính, Phó chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam, nhận định tình trạng chung cư tăng giá bất thường tại Hà Nội và TP HCM có dấu hiệu bị thổi giá. Theo ông, giá nhà bị đẩy lên cao dù thanh khoản thấp là hệ quả từ sự can thiệp của một nhóm lợi ích, trong bối cảnh kinh tế và thu nhập người dân chưa phục hồi.

Đồng quan điểm, ông Đinh Minh Tuấn, Giám đốc Batdongsan khu vực miền Nam, cho rằng tốc độ tăng giá “bất thường” của căn hộ thứ cấp thời gian qua là kết quả của nhiều nhóm đối tượng cố tình đẩy giá. Trong khi nhu cầu thực chủ yếu tập trung ở phân khúc 2-4 tỷ đồng, hiện thị trường gần như không còn căn hộ dưới 3 tỷ đồng và phần lớn đã vượt mốc 4 tỷ đồng mỗi căn.

Ông Tuấn đánh giá, nguyên nhân chính khiến giá chung cư cũ bị đẩy lên là người bán neo giá kỳ vọng, trong khi nguồn cung mới khan hiếm khiến người mua khó tìm được lựa chọn thay thế. Tuy nhiên, nếu xét về tiện ích, chất lượng công trình và cộng đồng cư dân, nhiều sản phẩm không tương xứng với mức giá đang được rao.

Chia sẻ về câu chuyện thổi giá chung cư, ông Nguyễn Minh Tú, nhà đầu tư với 15 năm kinh nghiệm, cho biết chiêu thổi giá căn hộ thứ cấp thường diễn ra theo kịch bản bốn bước: rao giá cao, tạo giao dịch nội bộ để xác lập mặt bằng, giảm giá có chủ đích nhằm tạo cảm giác “hời” và cuối cùng là kích hoạt tâm lý FOMO bằng các thông tin như “hết hàng”, “cho thuê tốt”, “giá sẽ còn tăng”.

Ví như một căn hộ từng giao dịch ở mức 3,6 tỷ đồng được đẩy giá rao bán lên 4,3-4,5 tỷ đồng. Sau đó, môi giới tạo giao dịch nội bộ hoặc đặt cọc tượng trưng để xác lập mặt bằng giá ảo. Khi đã có “giá tham chiếu”, họ giảm nhẹ 5–10% để tạo cảm giác mua hời. Tâm lý sợ bỏ lỡ được kích hoạt bằng các thông điệp như “hết hàng chủ đầu tư”, “cho thuê tốt”, khiến người mua dễ xuống tiền. “Nếu không khảo sát kỹ, người mua rất dễ trả tiền cho kỳ vọng, chứ không phải giá trị thực,” ông Tú nói.

Chuyên gia bất động sản Lê Quốc Kiên cho rằng sở dĩ chiêu “thổi giá” căn hộ hoạt động hiệu quả vì người mua thường bị neo tâm lý vào giá rao ban đầu, thay vì so sánh với giá trị thực. Nhiều người mua lần đầu cũng thiếu kỹ năng kiểm tra lịch sử giao dịch qua sổ hồng hoặc dữ liệu công chứng, dễ bị môi giới dẫn dắt.

Theo ông Kiên, rất khó xác định mức độ thổi giá vì thị trường phụ thuộc vào cung – cầu. Tuy vậy, người mua có thể nhận diện một số dấu hiệu như: tỷ suất cho thuê trên giá bán thấp, chỉ đạt 1-2% mỗi năm (mức hợp lý là 3–5%); sản phẩm bị sang nhượng nhiều lần và giá tăng quá nhanh qua mỗi lần sang tay hoặc một khu vực, phân khúc bỗng dưng xuất hiện dồn dập thông tin truyền thông kèm giá tăng đột biến. Đây có thể là dấu hiệu cho thấy thị trường đang bị đẩy giá bởi nhóm đầu tư hoặc chủ dự án.

Các chuyên gia khuyến nghị, để tránh tình trạng mua trúng sản phẩm bị “thổi giá”, người mua cần chủ động kiểm tra giá giao dịch thực tế qua sổ đỏ, dữ liệu thị trường từ cổng công khai hoặc văn phòng công chứng. Đồng thời nên so sánh tiện ích, mức phí quản lý, tuổi đời công trình và khả năng khai thác cho thuê với các dự án tương đương trong khu vực.

Việc mua nhầm căn bị thổi giá không chỉ khiến người mua chịu thiệt mà còn làm méo mó thị trường, đặc biệt nguy hiểm nếu có sử dụng đòn bẩy tài chính. Trong nhiều trường hợp, người vay có thể bị từ chối giải ngân do ngân hàng định giá lại thấp hơn giá mua. “Thị trường thứ cấp là nơi người mua cần tỉnh táo nhất. Mức giá cao không đồng nghĩa tài sản có giá trị cao. Nếu mua nhầm căn bị thổi giá, người mua mất luôn cơ hội tích lũy tài chính và khả năng xoay vòng đầu tư,” ông Lê Quốc Kiên nhấn mạnh.

Phương Uyên