Đã từ rất lâu, thị trường nhà ở xã hội mới trở lại sục sôi như thời gian gần đây, khi cùng lúc nhiều dự án ở 3 miền Bắc – Trung – Nam đồng loạt được mở bán, thu hút đông đảo người dân.

Dự án nhà ở xã hội được mở bán khắp cả nước

Tại Hà Nội, dự án đầu tư xây dựng Khu nhà ở xã hội tại ô đất CT3, CT4 Khu đô thị mới Kim Chung tại xã Thiên Lộc được nhận hồ sơ từ ngày 10/11 đến 19/12. Giá bán dự kiến là 18,4 triệu đồng/m2, do liên danh Tổng công ty Đầu tư và Phát triển nhà Hà Nội (Handico) và Tổng công ty Viglacera – CTCP làm chủ đầu tư.

Một dự án khác được tiếp nhận hồ sơ mua, thuê mua từ ngày 6/10 đến 5/11 là Khu nhà ở đô thị Kim Hoa (tên cũ là Khu nhà ở cho người thu nhập thấp, phục vụ Khu công nghiệp Kim Hoa – Phúc Thắng) tại xã Tiến Thắng. Đợt đầu tiên có 408 căn được bán với giá gần 20 triệu đồng/m2, dự kiến bàn giao vào cuối năm sau.

Tại xã Đông Anh, Tổng công ty 319 Bộ Quốc phòng cũng nhận hồ sơ mua nhà ở xã hội từ ngày 21/10 đến 25/11 với giá bán 20,6 triệu đồng/m2. Tại xã Tân Triều, dự án nhà ở xã hội N01 Hạ Đình dự kiến nhận hồ sơ trong quý IV, giá bán 25 triệu đồng/m2.

Ngoài các dự án nêu trên, vào đầu năm sau, Hà Nội tiếp tục nhận hồ sơ cho mua, thuê mua một loạt dự án nhà ở xã hội khác như Hacinco Đại Kim Nguyễn Xiển, trên ô đất CT4 và CT5 Khu đô thị mới Đại Kim, đường Nguyễn Xiển, phường Hoàng Mai; dự án nhà ở xã hội Khu đô thị Thanh Hà B Cienco5, phường Phú Lương, xã Bình Minh; dự án nhà ở xã hội 321 Vĩnh Hưng, số 4-6-8 ngõ 321 Vĩnh Hưng, phường Vĩnh Hưng; dự án nhà ở xã hội Khu đô thị Tây Nam Kim Giang, tại Khu đô thị mới Tây Nam Kim Giang, phường Hoàng Mai; dự án nhà ở xã hội Khu đô thị mới Newlife Vân Canh, tại ô đất CT M2 Khu đô thị mới Vân Canh, xã Hoài Đức…

Tại TPHCM, Tổng công ty Đầu tư Phát triển nhà và Đô thị (HUD) làm chủ đầu tư khu nhà ở xã hội An Sinh thuộc dự án khu đô thị sinh thái Chánh Mỹ, giai đoạn 1 tại phường Chánh Hiệp (trước đây là phường Chánh Mỹ, TP Thủ Dầu Một, Bình Dương).

Ở giai đoạn 1, chủ đầu tư dự kiến bán 273 căn hộ nhà ở xã hội với giá tạm tính là hơn 15,8 triệu đồng/m2 sàn thông thủy, chưa bao gồm thuế VAT, chi phí duy tu bảo trì. Thời gian bắt đầu nhận đơn đăng ký từ ngày 20/11 đến ngày 25/11.

Dự án nhà ở xã hội tại Khu dân cư Sonadezi Hữu Phước (xã Ngãi Giao) mở bán giai đoạn 1 với giá tạm tính 12,4-14,2 triệu đồng/m2. Mức giá bán trên đã bao gồm thuế VAT 5% nhưng chưa tính phí bảo trì. Dự án này do Công ty cổ phần Sonadezi Châu Đức làm chủ đầu tư.

Tại Đà Nẵng, dự án nhà ở xã hội tại khu đất B4-1, B4-2 thuộc Khu tái định cư Hòa Hiệp 4 (Ecohome Hòa Hiệp), phường Liên Chiểu và phường Hải Vân bắt đầu nhận hồ sơ đăng ký từ đầu năm đến cuối năm 2026. Giá bán tạm tính 18 triệu đồng/m2, do Công ty cổ phần Đầu tư và Thương mại Thủ Đô làm chủ đầu tư.

Hàng loạt dự án nhà ở xã hội của thành phố biển cũng đã được cấp phép mở bán từ đầu năm. Tại Khu đô thị Bàu Tràm Lakeside, dự án chung cư nhà ở xã hội lô đất B4-2 cung ứng ra thị trường 305 căn hộ với mức giá dao động từ hơn 728 triệu đồng đến hơn 1,1 tỷ đồng/căn. Hay tại phường An Hải, dự án An Trung 2 tiếp tục mở bán 633 căn hộ với đơn giá khoảng 16,2 triệu đồng/m2. Riêng Khu chung cư nhà ở xã hội tại Khu công nghiệp Hòa Khánh dự kiến cung cấp gần 2.000 căn hộ với giá bán 16,4-30,9 triệu đồng/m2.

Khu đô thị cao cấp Mê Linh do Sun Group làm chủ đầu tư gần đây được phê duyệt đồ án quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500. Trong quy hoạch đất nhà ở, khu đô thị bố trí khoảng 18ha đất phát triển nhà ở xã hội.

Tại TPHCM, quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời chấp thuận nhà đầu tư cũng được cấp cho Công ty cổ phần Đầu tư Xây dựng Dầu khí Idico (Idico-Conac). Đơn vị này làm dự án nhà ở xã hội Mỹ Xuân B1. Địa chỉ dự án tại phường Phú Mỹ (trước đây là phường Mỹ Xuân, TP Phú Mỹ, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu).

Các địa phương đã triển khai tới đâu?

Tại phiên họp về chính sách nhà ở và thị trường bất động sản với Thủ tướng diễn ra ngày 11/11, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh cho biết cả nước đang đầu tư xây dựng 123.057 căn nhà ở xã hội. Số lượng đã hoàn thành là 61.893/100.275 căn (đạt 62%), dự kiến đến hết năm sẽ thêm 29.692 căn (tổng là 91.585/100.275 căn, đạt 91%).

17 tỉnh thành sẽ đạt hoặc vượt chỉ tiêu được giao bao gồm: Hà Nội, TPHCM, Hải Phòng, Đà Nẵng, Huế, Bắc Ninh, Nghệ An, Phú Thọ, Cà Mau, Hưng Yên, Quảng Ninh, Quảng Ngãi, Đồng Nai, Thái Nguyên, Ninh Bình, Quảng Trị, Tuyên Quang.

Như Nghệ An, chỉ tiêu được giao năm 2025 là 1.420 căn, đã hoàn thành 2.488 căn (đạt 175%); đang đầu tư xây dựng 4.394 căn. Khả năng hoàn thành trong năm nay là 2.488 căn, đạt 179%.

Tại Hà Nội, chỉ tiêu được giao năm nay là 4.670 căn, đã hoàn thành 3.286 căn (đạt 70%), đang đầu tư xây dựng 11.530 căn. Khả năng hoàn thành trong năm là 4.750 căn, đạt 102%. Tại TPHCM, chỉ tiêu được giao là 13.040 căn, đã hoàn thành 7.939 căn (đạt 61%), đang đầu tư xây dựng 12.907 căn. Khả năng hoàn thành là 13.040 căn, đạt 100%.

Có 13 địa phương không có khả năng hoàn thành chỉ tiêu, gồm Cần Thơ, Sơn La, Hà Tĩnh, Lạng Sơn, Lâm Đồng, Gia Lai, An Giang, Đắk Lắk, Đồng Tháp, Lào Cai, Tây Ninh, Khánh Hòa, Vĩnh Long. Trong đó, Cần Thơ đạt tỷ lệ hoàn thành chỉ tiêu 77%, Lâm Đồng đạt 29%, riêng Sơn La, Hà Tĩnh tỷ lệ thực hiện là 0%.

Tính chung 10 tháng đầu năm, có 191 dự án nhà ở xã hội hoàn thành với quy mô 128.648 căn, 195 dự án đã khởi công xây dựng, đang triển khai với quy mô 123.057 căn, 310 dự án được chấp thuận chủ trương đầu tư, quy mô 385.343 căn.

Như vậy, số lượng dự án đã hoàn thành, khởi công, chấp thuận chủ trương đầu tư đến năm 2025 đạt 60% so với chỉ tiêu đã đặt ra khoảng 1.062.200 căn (vào năm 2030).

Làm sao để hiện thực hóa 1 triệu căn nhà ở xã hội năm 2030?

Mặc dù đạt một số kết quả quan trọng, Bộ Xây dựng cho rằng việc phát triển nhà ở xã hội vẫn còn tồn tại, hạn chế. Một số địa phương chưa thực sự quan tâm đến công tác phát triển nhà ở xã hội, một số dự án đã khởi công nhưng chưa triển khai thi công hoặc triển khai thi công chậm tiến độ.

Bên cạnh đó, “chất lượng” của quỹ đất dành cho xây nhà ở xã hội vẫn còn chưa đảm bảo. Nhiều ô đất được quy hoạch, bố trí không phù hợp, ở những nơi xa trung tâm, thiếu kết nối về hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng…

Với mục tiêu hoàn thành 100.000 căn nhà ở xã hội trong cuối năm 2025, đầu năm 2026 cũng như việc hoàn thành 1 triệu căn nhà ở xã hội, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh khẳng định có thể thực hiện được bởi các địa phương đang rất nỗ lực và dành nhiều tâm huyết cho việc đẩy nhanh tiến độ các dự án.

Nêu dẫn chứng TP Hà Nội đã thông qua 30 dự án xây dựng nhà ở xã hội với số lượng bình quân 500 căn/dự án, Bộ trưởng đề nghị các địa phương khác học tập, phát huy để tăng nguồn cung, giúp hạ giá thành cho thị trường bất động sản.

Cụ thể, các địa phương được giao tập trung chỉ đạo, đôn đốc chủ đầu tư triển khai đầu tư xây dựng các dự án nhà ở xã hội. Đối với các dự án đã hoàn thành (hơn 43.600 căn hộ), các địa phương yêu cầu chủ đầu tư triển khai các thủ tục, công bố rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng để bán cho người dân.

Đối với các dự án đang thi công (hơn 135.000 căn hộ), bao gồm các dự án trong giai đoạn hoàn thiện (khoảng 39.000 căn hộ), các địa phương cần đôn đốc chủ đầu tư tập trung nguồn lực, thi công theo tiến độ đã cam kết, hoàn thành trong năm nay.

Đối với các dự án còn lại và các dự án vừa mới khởi công (khoảng 95.700 căn hộ), ưu tiên thực hiện các thủ tục hành chính, nắm bắt và giải quyết ngay các khó khăn, vướng mắc… tạo mọi điều kiện để chủ đầu tư triển khai dự án. Chủ đầu tư được yêu cầu tập trung nguồn lực, hoàn thành tối thiểu 17.000 căn hộ ngay trong năm nay và tạo cơ sở cho việc hoàn thành chỉ tiêu các năm tiếp theo.

Singapore, hình mẫu tiêu biểu của nhà ở xã hội

Singapore vốn nổi tiếng là quốc gia có giá bất động sản đắt đỏ bậc nhất khu vực, song mô hình nhà ở xã hội tại đây lại được xem như một hình mẫu tiêu biểu của thế giới.

Nhờ có chiến lược đúng đắn từ cách đây hơn nửa thế kỷ, đến nay, 80% dân số quốc đảo này đang sinh sống trong các tòa HDB – những khu căn hộ được xây dựng với sự hỗ trợ trực tiếp của Chính phủ.

Ít ai biết rằng, từ năm 1947 đến hết những năm 1950, Singapore đã phải trải qua một cuộc khủng hoảng bất động sản khá nghiêm trọng. Dù Quỹ tín thác cải thiện Singapore đã xây dựng hơn 20.000 căn hộ nhà ở xã hội nhưng vẫn quá nhỏ so với nhu cầu, khiến phần lớn người dân buộc phải sống trong những khu ổ chuột chật chội và thiếu thốn.

Bước ngoặt đến với quốc đảo Sư tử vào năm 1960, khi Chính phủ quyết định thành lập Cơ quan phát triển nhà ở Singapore (Housing & Development Board – HDB) với nhiệm vụ chính là giải quyết nhu cầu định cư của người dân.

Chỉ sau 3 năm, HDB đã hoàn thành hơn 31.000 căn hộ và xử lý thành công cuộc khủng hoảng nhà ở. Các căn hộ ban đầu rất cơ bản, có nước máy và hệ thống vệ sinh sạch sẽ, giúp nhiều người có được mái ấm đàng hoàng hơn so với trước. Tuy nhiên, 4 năm sau đó, HDB chuyển sang xây dựng các khu chung cư quy mô lớn, đáp ứng nhu cầu đa dạng hơn của xã hội.

Không chỉ vậy, đến năm 1968, Singapore bắt đầu cho phép sử dụng Quỹ Tiết kiệm Trung ương (CPF) để thanh toán tiền đặt cọc và trả góp khoản vay mua nhà. Theo đó, mỗi người dân Singapore trong độ tuổi lao động phải dành ra 20% tiền lương hằng tháng (người sử dụng lao động đóng thêm 17%) để tiết kiệm. 

Người dân có thể rút một phần từ CPF để mua căn hộ HDB, được vay thế chấp ưu đãi với lãi suất chỉ khoảng 2,6%/năm, đồng thời hưởng nhiều khoản trợ cấp, đặc biệt là với những hộ mua nhà lần đầu.

Các khu HDB được quy hoạch bài bản, gắn liền với hệ thống hạ tầng hiện đại từ giao thông công cộng, trường học, bệnh viện, công viên cho đến siêu thị, chợ, khu vui chơi…

Việc đăng ký mua nhà diễn ra minh bạch trên nền tảng dữ liệu dân cư chặt chẽ, hạn chế tối đa tình trạng đầu cơ. Mỗi căn hộ HDB có thời hạn sở hữu 99 năm, sau đó sẽ được bàn giao lại cho Nhà nước để tái phát triển.

Từ đó đến nay, số lượng căn hộ HDB xây dựng đã vượt con số 1 triệu, trải rộng khắp 24 thị trấn và 3 khu quy hoạch dân cư. Dự án xây dựng của HDB bao gồm chung cư, nhà liền kề và nhà phố với mục tiêu tạo ra một môi trường an ninh, tiện nghi, giúp nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển đô thị bền vững.

Hàn Quốc: Tiết kiệm trước – vay sau

Trong những năm 1970-1980, Hàn Quốc bước vào giai đoạn đô thị hóa nhanh chóng, dân số tập trung đông tại các thành phố lớn như Seoul, Busan và Incheon. Nhu cầu nhà ở tăng vọt khiến giá bất động sản leo thang, nhiều người lao động khó có thể tiếp cận.

Trước thách thức này, Chính phủ Hàn Quốc đã triển khai nhiều chính sách toàn diện nhằm hỗ trợ người dân có cơ hội sở hữu nhà, trong đó Quỹ Tiết kiệm Nhà ở được coi là một giải pháp đột phá.

Quỹ Tiết kiệm Nhà ở (Housing Subscription Savings Fund) được thành lập với cơ chế “tiết kiệm trước – vay sau”. Người lao động đóng góp một phần thu nhập hàng tháng vào quỹ, sau đó có thể vay tiền với lãi suất thấp để mua nhà.

Cơ chế này vừa giúp người dân hình thành thói quen tiết kiệm, vừa đảm bảo khả năng chi trả khi vay vốn. Người tham gia có thể mở tài khoản tiết kiệm tại các ngân hàng được chỉ định, mức đóng góp linh hoạt từ 50.000 won (hơn 900.000 đồng) đến 500.000 won (hơn 9 triệu đồng) mỗi tháng, thời gian tối thiểu 2 năm.

Sau khi đủ điều kiện, họ được vay tới 70% giá trị căn nhà, với lãi suất từ 1,2-3,3%/năm, thấp hơn nhiều so với mức thương mại (5-7%), thời hạn trả nợ từ 10-30 năm. Những người gửi tiết kiệm lâu dài và đều đặn còn được ưu tiên mua nhà ở giá rẻ từ chính phủ.

Đối tượng thụ hưởng chủ yếu là người lao động thu nhập trung bình – thấp, người trẻ dưới 40 tuổi, đặc biệt là các cặp vợ chồng mới cưới. Nhờ chính sách này, hàng triệu người Hàn Quốc đã có cơ hội tích lũy và mua nhà, đồng thời thị trường bất động sản được ổn định, hạn chế tình trạng đầu cơ và giá nhà bị đẩy lên quá cao.

Để kiểm soát giá nhà, từ năm 2000, Hàn Quốc hạn chế xây dựng chung cư cao cấp, ưu tiên phát triển nhà giá rẻ cho người thu nhập thấp, đồng thời siết chặt hoạt động đầu cơ. Nhờ đó, thị trường bất động sản được kiểm soát, đa số người dân có khả năng mua nhà với giá hợp lý.

Chính phủ cũng phân loại rõ ràng các nhóm thu nhập để áp dụng chính sách phù hợp. Theo báo cáo của các tổ chức nghiên cứu, thu nhập của người dân được chia theo nhiều mức và chính phủ sẽ đưa ra hình thức hỗ trợ cụ thể, đảm bảo chính sách bám sát nhu cầu thực tế.

Hiện nay, tại Hàn Quốc, nhà ở xã hội chủ yếu do Tổng công ty nhà ở và đất đai (LH) thực hiện hoặc chỉ định nhà thầu. Để có quỹ đất cho phát triển nhà ở xã hội, chính phủ áp dụng chính sách thu hồi đất và tái phát triển với nguyên tắc bồi thường công bằng.

Người dân được bồi thường đa dạng bằng tiền, trái phiếu, đất ở vị trí khác hoặc nhà ở xã hội, tùy theo thỏa thuận. Việc định giá đất do ít nhất 2 tổ chức thẩm định độc lập thực hiện để đảm bảo tính khách quan.

Bài học từ các mô hình nhà ở xã hội trên thế giới

Tại Thụy Điển, ngay từ năm 1930, mô hình hợp tác xã về nhà ở đã được áp dụng. Theo đó, người dân có việc làm sẽ trích một phần thu nhập để gửi vào quỹ tín dụng hoặc mua trái phiếu của hợp tác xã. Sau đó, hợp tác xã sẽ chủ động xin cơ chế ưu đãi về đất đai và tài chính từ chính quyền, từ đó mua hoặc xây dựng nhà giá rẻ rồi phân phối lại cho các thành viên có nhu cầu.

Ở Đức, dưới sự bảo trợ của chính phủ, mô hình Quỹ tiết kiệm nhà ở cũng được triển khai rất thành công. Quỹ hoạt động dựa trên hệ thống 2 ngân hàng then chốt là ngân hàng thế chấp bất động sản và ngân hàng tiết kiệm xây dựng.

Người lao động ký hợp đồng tiết kiệm gửi tại ngân hàng tiết kiệm xây dựng với kỳ hạn tối thiểu 1,5-2 năm và hưởng lãi suất cố định. Khi đã tích lũy đủ 50% giá trị căn nhà, họ có thể vay nốt 50% còn lại từ ngân hàng thế chấp bất động sản với lãi suất thấp. Toàn bộ giao dịch tín dụng và mua nhà được 2 ngân hàng này phối hợp bảo đảm, đồng thời xử lý rủi ro thông qua tài sản thế chấp là đất đai hoặc nhà ở.

Tại Hong Kong (Trung Quốc), tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng nhà ở giá rẻ khiến nhiều người dân phải sống trong những căn hộ chật hẹp và đắt đỏ. Để giải quyết, chính quyền triển khai chiến lược “Long Term Housing Strategy” (LTHS).

Chiến lược này tập trung vào việc gia tăng nguồn cung thuê nhà, mở rộng quỹ nhà ở xã hội và điều chỉnh tỷ lệ công/tư trong tổng nguồn cung. Đặc biệt, sau lần cập nhật năm 2018, chiến lược này nâng tỷ lệ công/tư từ 60/40 lên 70/30, đặt mục tiêu xây dựng 301.000 căn hộ xã hội trong giai đoạn 2023-2033.

Ở Đông Nam Á, Malaysia triển khai chương trình PR1MA nhằm hỗ trợ nhóm dân cư có thu nhập trung bình. Chính phủ vừa cung cấp các khoản vay ưu đãi, vừa khuyến khích khu vực tư nhân tham gia phát triển nhà ở giá rẻ bằng chính sách ưu đãi và hỗ trợ pháp lý. Đến nay, đã có hơn 500.000 căn hộ được xây dựng.

Ngoài ra, Thái Lan cũng theo đuổi mục tiêu mở rộng nhà ở xã hội thông qua Ngân hàng Nhà ở Chính phủ (GH Bank). Ngân hàng này cung cấp các khoản vay ưu đãi và giảm thuế cho doanh nghiệp tham gia phát triển. Kế hoạch hướng đến xây dựng 1 triệu căn hộ chất lượng với mức trả góp hàng tháng chỉ khoảng 4.000 baht (khoảng 3,2 triệu đồng). Hiện đã có khoảng 300.000 căn hộ được hoàn thành và đưa vào sử dụng.