Cụ thể, Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về một số cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật và chỉ tiêu pháp lệnh đột phá phát triển nhà ở xã hội.

Tại văn bản này, Bộ đề xuất người được bố trí tái định cư theo hình thức mua, thuê mua nhà ở xã hội; hộ gia đình, cá nhân thuộc đối tượng được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất hoặc thỏa thuận chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho dự án nhà ở xã hội thì được ưu tiên mua, thuê mua nhà ở xã hội.

Cá nhân, hộ gia đình thuộc diện này cũng không phải đáp ứng điều kiện về nhà ở và điều kiện về thu nhập, trừ trường hợp đã được mua, thuê mua nhà ở xã hội theo quy định.

Theo lý giải từ Bộ, pháp luật về đất đai đã có quy định về bồi thường nhà ở khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp và đất ở. Tuy nhiên, trên thực tế, cơ chế này hầu như chưa được áp dụng rộng rãi do địa phương không có sẵn quỹ nhà để bố trí, chưa có hướng dẫn cụ thể về quy trình, tiêu chí, định giá nhà bồi thường.

Trong khi đó, tâm lý người dân muốn nhận tiền hơn là nhận nhà, còn chủ đầu tư ngại bố trí quỹ nhà vì ảnh hưởng đến cơ cấu sản phẩm.

Những bất cập này khiến tiến độ thu hồi đất và giải phóng mặt bằng tại nhiều địa phương bị kéo dài, đặc biệt với các dự án nhà ở xã hội và khu đô thị mới. Người dân chậm được bố trí chỗ ở ổn định, phát sinh khiếu nại; doanh nghiệp không có mặt bằng sạch để triển khai dự án, làm chậm mục tiêu phát triển ít nhất 1 triệu căn nhà ở xã hội…

Pháp luật về nhà ở cũng có quy định hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất mà chưa được Nhà nước bồi thường bằng nhà ở, đất ở, nếu đáp ứng điều kiện chưa có nhà, hoặc diện tích nhà ở bình quân đầu người dưới mức tối thiểu thì được mua, thuê mua nhà ở xã hội.

Để tạo cơ chế khuyến khích người dân nhanh chóng bàn giao đất cho Nhà nước khi thu hồi làm nhà ở xã hội, giúp sớm có quỹ đất sạch, Bộ cho rằng cần có cơ chế ưu đãi, cho phép người dân, hộ gia đình bị thu hồi đất được ưu tiên mua nhà ở xã hội tại dự án đó mà không cần đáp ứng điều kiện về nhà ở, điều kiện về thu nhập cũng như không phải thực hiện bốc thăm.

Theo quy định hiện hành của Luật Nhà ở 2023, 12 đối tượng được hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội gồm:

Người có công với cách mạng, thân nhân liệt sĩ thuộc trường hợp được hỗ trợ cải thiện nhà ở theo quy định của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng.

Hộ gia đình nghèo, cận nghèo tại khu vực nông thôn.

Hộ gia đình nghèo, cận nghèo tại khu vực nông thôn thuộc vùng thường xuyên bị ảnh hưởng bởi thiên tai, biến đổi khí hậu.

Hộ gia đình nghèo, cận nghèo tại khu vực đô thị.

Người thu nhập thấp tại khu vực đô thị.

Công nhân, người lao động đang làm việc tại doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã trong và ngoài khu công nghiệp.

Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, hạ sĩ quan thuộc lực lượng vũ trang nhân dân, công nhân công an, công chức, công nhân và viên chức quốc phòng đang phục vụ tại ngũ; người làm công tác cơ yếu, người làm công tác khác trong tổ chức cơ yếu hưởng lương từ ngân sách Nhà nước đang công tác.

Cán bộ, công chức, viên chức theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức, viên chức.

Đối tượng đã trả lại nhà ở công vụ theo quy định tại khoản 4 Điều 125 của Luật này, trừ trường hợp bị thu hồi nhà ở công vụ do vi phạm quy định của Luật này.

Hộ gia đình, cá nhân thuộc trường hợp bị thu hồi đất và phải giải tỏa, phá dỡ nhà ở theo quy định của pháp luật mà chưa được Nhà nước bồi thường bằng nhà ở, đất ở.

Học sinh, sinh viên đại học, học viện, trường đại học, cao đẳng, dạy nghề, trường chuyên biệt theo quy định của pháp luật; học sinh trường dân tộc nội trú công lập.

Doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã trong khu công nghiệp.

“Cơn khát” nhà ở giá rẻ tại các đô thị lớn như Hà Nội, TPHCM hay Đà Nẵng thời gian gần đây chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Mỗi khi có dự án mở nhận hồ sơ, hình ảnh chung tại các điểm này là hàng trăm người dân xếp hàng từ sớm, thậm chí từ nửa đêm, 2-3h để nộp hồ sơ mua nhà ở xã hội (NOXH). Những đối tượng trục lợi từ đó cũng xuất hiện.

Ma trận “suất ngoại giao” và những cái bẫy tiền chênh

Đánh vào tâm lý lo sợ trượt hồ sơ của người lao động thu nhập thấp, thời gian gần đây, hàng loạt sàn giao dịch và môi giới bất động sản (cò đất) đã tung ra các gói dịch vụ đầy ma mị như bao đậu hồ sơ, suất ngoại giao, hay ký chờ suất nội bộ.

Mức giá cho sự đảm bảo này không hề rẻ khi mà tiền chênh (phí dịch vụ ngoài hợp đồng) dao động từ vài chục đến cả trăm triệu đồng, thậm chí có dự án bị đẩy giá chênh lên tới 30-40% so với giá niêm yết của chủ đầu tư.

Về vấn đề này, trao đổi với phóng viên báo Dân trí, luật sư Lê Hiếu – Công ty Luật Hiếu Hùng – nói, về bản chất, nhà ở xã hội không phải là hàng hóa thương mại tự do. Mọi thỏa thuận mua bán, đặt cọc, trả tiền chênh lệch ngoài hợp đồng với chủ đầu tư đều là giao dịch dân sự vô hiệu, không được pháp luật công nhận và bảo vệ. 

Thực tế cho thấy không ít người dân vì tin vào những lời hứa hẹn “có quan hệ rộng” của môi giới đã xuống tiền đặt cọc giữ chỗ. Tuy nhiên, khi xảy ra tranh chấp hoặc dự án bị thanh tra, số tiền chênh lệch này gần như mất trắng vì không có hóa đơn chứng từ hợp pháp, hoặc chỉ là giấy viết tay mơ hồ.

Theo ông Hiếu, đây là rủi ro tài chính hiện hữu mà người mua nhà cần đặc biệt cảnh giác.

Nhờ người đứng tên: Canh bạc rủi ro pháp lý và trách nhiệm hình sự

Một thực trạng nhức nhối khác là việc “lách luật” bằng cách mượn hồ sơ, nhờ người thân có thu nhập thấp đứng tên mua nhà. Một số người có tiền nhưng lại không thuộc đối tượng ưu đãi đã thỏa thuận ngầm với người nghèo, công nhân để sở hữu NOXH.

Theo ông Hiếu, hành vi này không chỉ là sự gian dối về mặt đạo đức xã hội mà còn tiềm ẩn những hậu quả pháp lý nghiêm trọng chưa từng có.

Đầu tiên là nguy cơ mất trắng tài sản. Khi nhờ người khác đứng tên, về mặt pháp lý, căn nhà đó thuộc quyền sở hữu của người đứng tên trên sổ đỏ hoặc hợp đồng. Nếu người đứng tên nảy sinh lòng tham, không chịu sang tên, hoặc không may qua đời (tài sản trở thành di sản thừa kế), hay hai vợ chồng người đứng tên ly hôn (tài sản bị chia đôi), thì chủ thực sự (người bỏ tiền) sẽ vướng vào tranh chấp dân sự cực kỳ phức tạp và thường nắm phần thua.

Thứ hai là chế tài xử phạt hành chính. Theo quy định tại Điều 64 Nghị định 16/2022 của Chính phủ, hành vi bán, cho thuê, cho thuê mua nhà ở xã hội không đúng đối tượng có thể bị phạt tiền từ 40 triệu đến 120 triệu đồng. Ngoài ra, hình phạt bổ sung là buộc thu hồi nhà ở xã hội và hoàn trả lại tiền. Như vậy, người mua gian dối sẽ mất nhà, còn người bán danh nghĩa cũng bị vạ lây.

Thứ ba là rủi ro hình sự. Nếu hành vi gian dối có tính chất tổ chức, hoặc làm giả giấy tờ như xác nhận thu nhập, xác nhận cư trú giả… để hoàn thiện hồ sơ, các cá nhân liên quan có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về các tội danh như tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản do dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt quyền mua nhà – một tài sản ưu đãi của Nhà nước và tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức.

“Bàn tay sắt” từ Chỉ thị 34 và cánh cửa hẹp cho những gian lận

Trước những biến tướng phức tạp, ngày 11/12, Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Chỉ thị số 34, được xem là động thái quyết liệt nhất từ trước đến nay nhằm “làm sạch” thị trường NOXH.

Chỉ thị nêu rõ các lỗ hổng đang tồn tại như tập trung đông người gây mất trật tự, tình trạng cò mồi lộng hành, một người nộp hồ sơ nhiều nơi, và giá bán bị thổi phồng.

Chỉ thị yêu cầu chủ đầu tư và sở xây dựng các địa phương buộc phải công khai toàn bộ thông tin dự án như giá bán, số căn, danh sách người được duyệt… trên Cổng thông tin điện tử và báo chí địa phương. Việc nộp hồ sơ sẽ được chuyển dịch sang trực tuyến và xếp hàng online, chấm dứt cảnh chen lấn xô đẩy tạo cơ hội cho “cò” vé trục lợi.

Không chỉ xét duyệt đầu vào, Chỉ thị 34 yêu cầu tăng cường hậu kiểm. Bộ Công an sẽ chỉ đạo công an cấp xã dùng dữ liệu dân cư (VNeID) để xác minh thu nhập và thực trạng nhà ở. Bất kỳ trường hợp nào phát hiện gian dối sau khi đã ký hợp đồng đều sẽ bị thu hồi nhà ngay lập tức và công khai danh tính người vi phạm.

Một nội dung quan trọng khác là Chỉ thị 34 yêu cầu chủ đầu tư không được thu tiền đặt cọc hoặc ủy quyền cho sàn giao dịch thu tiền trái quy định. Các cơ quan chức năng sẽ xử lý hình sự các trường hợp môi giới lừa đảo, thao túng hồ sơ.

Thị trường đất đai tại xã Đại Huệ, Nghệ An đang chứng kiến những diễn biến bất thường khi giá đất tại một số khu vực vừa đấu giá tăng đột biến. Tình trạng này xuất hiện ngay sau khi thông tin về việc khảo sát Khu công nghiệp VSIP Nghệ An 4 lan truyền, dù dự án vẫn chưa có quyết định chính thức.

Tại khu đất đấu giá Rú Cụp, xóm 5, xã Đại Huệ, nơi 55 lô đất vừa được đấu giá cách đây hơn một tháng, hoạt động mua bán, sang nhượng diễn ra khá nhộn nhịp. Nhiều nhóm môi giới tụ tập, mời chào giao dịch trực tiếp, tạo ra một không khí “nóng” trên thị trường.

Mức trúng đấu giá ban đầu của các lô đất 1,8-3,2 tỷ đồng mỗi lô, tương đương 8-9 triệu đồng/m2. Tuy nhiên, chỉ sau một thời gian ngắn, giá đất đã bị đẩy lên cao hơn 500-600 triệu đồng mỗi lô, thậm chí có thông tin một số lô bị “thổi” giá gần gấp đôi so với thời điểm đấu giá.

Ông Hồ Anh Tiến, Chủ tịch UBND xã Đại Huệ, nhận định đây là biểu hiện rõ của hiện tượng “sốt đất ảo”. Ông Tiến cho biết các nhóm đầu cơ đã tự mua đi bán lại với nhau nhằm tạo giao dịch giả, đẩy giá và đánh vào tâm lý người dân có nhu cầu đầu tư theo tin đồn.

“Họ tạo cảm giác khan hiếm, giá tăng nhanh để lôi kéo người dân tham gia. Thực tế, đây không phản ánh đúng giá trị của đất và tiềm ẩn rất nhiều rủi ro”, ông Tiến nhấn mạnh.

Trước nguy cơ mất an ninh trật tự và phát sinh tranh chấp, chính quyền địa phương đã phối hợp với lực lượng công an trực tiếp xuống địa bàn để nắm bắt tình hình. Mục tiêu là giám sát các hoạt động giao dịch, kịp thời phát hiện và ngăn chặn những hành vi có dấu hiệu lừa đảo, ổn định tình hình tại khu vực đấu giá.

Chủ tịch UBND xã Đại Huệ cho biết địa phương đã liên tục phát các bản tin cảnh báo trên hệ thống truyền thanh, khuyến cáo người dân không nên chạy theo những cơn sốt đất không có cơ sở.

“Hiện nay, phần lớn các giao dịch là tự phát, trao tay giữa các nhóm môi giới. Người dân cần hết sức thận trọng để tránh rủi ro về tài chính”, ông Tiến nhấn mạnh.

Chị N.T.H., một người dân tại xã Đại Huệ cho biết chỉ ít ngày sau khi thông tin về việc khảo sát Khu công nghiệp VSIP Nghệ An 4 lan truyền, giá đất tại khu vực vừa đấu giá đã tăng chóng mặt, nhiều lô bị đẩy lên cao với mức chênh lệch tới 500-600 triệu đồng so với giá ban đầu.

Theo chị H., những ngày cao điểm, hàng trăm người từ khắp nơi đổ về khu vực này để dò giá, mua bán, giao dịch đất đai, khiến không khí trở nên hết sức nhộn nhịp, thậm chí có biểu hiện của một “cơn sốt” bất thường.

“Tuy nhiên, hôm nay, khu đất lại rơi vào cảnh vắng lặng, không còn thấy bóng dáng người mua hay môi giới nào như trước”, chị H. chia sẻ.

Lãnh đạo xã Đại Huệ cũng thông tin, địa phương còn nhiều vị trí khác đang nằm trong lộ trình quy hoạch, sẽ được tổ chức đấu giá công khai, minh bạch nhằm đáp ứng nhu cầu thực sự của người dân. Vì vậy, việc mua lại những lô đất đã bị đẩy giá quá cao tại các “điểm nóng” hiện nay là không cần thiết.

Liên quan đến thông tin về Khu công nghiệp VSIP Nghệ An 4, ông Tiến cho biết quá trình quy hoạch vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu, khảo sát. Người dân được khuyến cáo chỉ nên tiếp cận các thông tin chính thức từ cơ quan chức năng, tránh nghe theo tin đồn thất thiệt.

Ở góc độ pháp lý, luật sư Nguyễn Quốc Khánh, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Nghệ An, cho rằng khi chưa có quyết định chính thức và chưa xác định rõ vị trí khu công nghiệp, việc đổ xô mua đất là rất rủi ro.

“Người dân không nên vội vàng đầu tư theo tin đồn, bởi có thể đối mặt với rủi ro pháp lý và khả năng “đón đầu” sai vị trí quy hoạch, dẫn đến thiệt hại lớn”, luật sư Khánh cảnh báo.

Chính quyền xã Đại Huệ khuyến nghị người dân khi tham gia các giao dịch bất động sản cần tìm hiểu kỹ hồ sơ pháp lý, giá trị thực của tài sản, tránh trở thành nạn nhân của các chiêu trò thổi giá, gây thiệt hại về kinh tế và làm bất ổn tình hình kinh tế – xã hội tại địa phương.

Giá đất tăng cao, có nơi gấp 2-3 lần

Cần Giờ vốn là một khu vực xa xôi, biệt lập của TPHCM với mật độ dân cư thưa thớt. Tuy nhiên, khu vực này đang dần “thay da đổi thịt”, trở thành tâm điểm chú ý của thị trường bất động sản phía Nam nhờ thông tin về những dự án hạ tầng giao thông được đầu tư đẩy mạnh và siêu dự án lấn biển quy mô hàng tỷ USD.

Nhiều dự án hạ tầng được đề xuất tập trung tại đây như dự án cảng trung chuyển quốc tế, cầu Cần Giờ, đường sắt tốc độ cao…

Vừa qua, thị trường lại “dậy sóng” với thông tin tập đoàn Vingroup muốn thực hiện dự án cầu vượt biển nối Cần Giờ với Bà Rịa – Vũng Tàu (cũ) theo hình thức BT (xây dựng – chuyển giao). Nhiều nhà đầu tư kỳ vọng Cần Giờ sẽ được khai thác xứng tầm với tiềm năng tự nhiên và vị trí chiến lược.

Trên nhiều diễn đàn, việc mua bán đất nền thổ cư, đất nông nghiệp tại Cần Giờ (TPHCM) diễn ra nhộn nhịp. Một môi giới rao bán 2 lô đất thổ cư, xe ô tô vào tận đất, cách đường chính 20m, gần khu đô thị lớn với giá 28 triệu đồng/m2. Lô đất khác trong hẻm, cách mặt tiền đường lớn, gần chợ đêm Cần Thạnh, được giới thiệu phù hợp xây biệt thự, nhà trọ, diện tích 1.000m2 thổ cư với giá trên 30 triệu đồng/m2.

Một số khu vực trên tuyến đường lớn khác ở Cần Giờ có giá cao hơn, khoảng 50-60 triệu đồng/m2, tùy diện tích, vị trí. Chủ miếng đất đường Giồng Ao, hơn 100m2 thổ cư, có nhà kiên cố với 3 phòng ngủ, giá rao bán 4,5 tỷ đồng.

Theo đại diện của Savills Việt Nam, không thể phủ nhận sức nóng của thị trường Cần Giờ thời gian gần đây. Từ giữa năm 2024, giá đất nền tại một số nơi như Long Hòa, Bình Khánh, Lý Nhơn đã ghi nhận mức tăng trưởng cao. Giao dịch cũng trở nên sôi động hơn, đặc biệt sau khi có thông tin chính thức về các dự án siêu cảng và khu đô thị lấn biển.

Còn theo số liệu từ Batdongsan.com.vn, trong khoảng 2 năm trở lại đây, giá rao bán đất nền Cần Giờ đã tăng lên gấp đôi, trung bình khoảng 27 triệu đồng/m2. Đặc biệt, đà tăng mạnh diễn ra trong khoảng tháng 4-5 năm nay.

Ông Đinh Minh Tuấn – Chuyên gia bất động sản – cho biết cùng với giá rao bán tăng, nhu cầu tìm kiếm đất nền Cần Giờ cũng tăng vọt. Một trong những nguyên nhân được kể đến là tâm lý người mua tích cực, thông tin hạ tầng khu vực này được đẩy mạnh. Ngoài ra, dự án siêu đô thị tỷ USD gắn liền với hạ tầng cũng tạo hứng khởi.

Nhìn chung, chuyên gia này cho rằng giá đất nền Cần Giờ đang tăng nhanh hơn kỳ vọng. Tuy nhiên, việc đầu tư vào đất nền khu vực này là câu chuyện dài hơi, nhà đầu tư khó tìm kiếm lợi nhuận trong ngắn hạn.

Đồng quan điểm, ông Võ Hồng Thắng – Phó tổng giám đốc DKRA Group – nhận định giá đất nền Cần Giờ tăng do kỳ vọng từ các dự án lớn, hạ tầng giao thông sắp triển khai. Theo quan sát của ông, nhà đầu tư mua đất nền từ năm 2017-2018 giữ đến nay cũng lời gấp 5 lần, mua từ 2021-2022 cũng lời gấp 2-3 lần, từ đầu năm tới nay lời khoảng 50-70%.

Tuy nhiên, ông Thắng nhấn mạnh để hái “trái ngọt”, nhà đầu tư lâu năm cũng phải trải qua nhiều đau thương, như “gồng” lãi ngân hàng ở những giai đoạn lãi suất cho vay tăng cao… Vì vậy, để có thể lời lớn, nhà đầu tư thường phải có tài chính mạnh (tiền thật hoặc đủ khả năng “gồng” lãi ngân hàng), mua đúng vị trí và quan trọng là còn nắm giữ bất động sản qua những giai đoạn khó khăn.

Cẩn trọng với kỳ vọng đầu tư ngắn hạn

Bà Cao Thị Thanh Hương – Quản lý Cấp cao Bộ phận Nghiên cứu tại Savills Việt Nam – đánh giá trong quá khứ, Cần Giờ từng bị xem là “vùng trũng phát triển” do hạn chế lớn về giao thông kết nối. Hiện nay, việc di chuyển từ trung tâm TPHCM đến Cần Giờ vẫn chủ yếu thông qua phà Bình Khánh – một phương thức không còn phù hợp với tốc độ phát triển đô thị hiện đại.

Tuy nhiên, thực trạng “cô lập địa lý” này đang dần thay đổi khi nhiều dự án hạ tầng trọng điểm đang được quy hoạch. Nổi bật là dự án cầu Cần Giờ được kỳ vọng sẽ thay thế hoàn toàn phà Bình Khánh, rút ngắn thời gian di chuyển giữa trung tâm thành phố và Cần Giờ xuống dưới một giờ đồng hồ.

Song song đó, việc nâng cấp tuyến đường Rừng Sác, mở rộng kết nối với cao tốc Bến Lức – Long Thành và quy hoạch tuyến đường sắt cao tốc liên vùng được kỳ vọng sẽ mở rộng cánh cửa phát triển cho khu vực.

Đặc biệt, hệ thống hạ tầng giao thông trọng điểm như cầu Cần Giờ, tuyến đường sắt cao tốc, nâng cấp đường Rừng Sác hay kết nối cao tốc Bến Lức – Long Thành được xem là những dự án “phá vỡ cô lập địa lý” của Cần Giờ hiện nay, đại diện Savills nhấn mạnh.

Bà Hương khuyến cáo nhà đầu tư nên nhìn nhận Cần Giờ như một bài toán trung – dài hạn, thay vì kỳ vọng vào “sóng ngắn”. Bởi, Cần Giờ hiện vẫn là khu vực có khả năng tiếp cận hạn chế so với trung tâm, vì vậy nhu cầu ở thực hoặc lưu trú lâu dài chưa có đủ điều kiện để bùng nổ trong tương lai gần.