Chỉ đạo của Thủ tướng được nêu trong Công điện ngày 29/5, nhằm thúc đẩy cải cách hành chính thực chất, tiết kiệm chi phí, thời gian cho người dân và doanh nghiệp.

Theo đó, Bộ Xây dựng được yêu cầu khẩn trương rà soát, đơn giản hóa 361 thủ tục hành chính và 447 điều kiện kinh doanh thuộc lĩnh vực quản lý. Mục tiêu là cắt giảm tối thiểu 30% thời gian giải quyết, chi phí tuân thủ và điều kiện kinh doanh trong năm 2025.

Bộ này cũng phải rút gọn thủ tục cấp phép xây dựng với dự án đã có quy hoạch chi tiết 1/500 hoặc nằm trong khu vực có thiết kế đô thị. Hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật hiện hành sẽ được rà soát toàn diện để bỏ những quy định lỗi thời, gây cản trở đầu tư. Các tiêu chuẩn quan trọng, nhất là trong lĩnh vực quy hoạch xây dựng, phải được bổ sung kịp thời để giảm áp lực cho nhà đầu tư.

Thủ tướng nhấn mạnh dù thời gian qua, Chính phủ đã ban hành nhiều nghị quyết thúc đẩy cải cách hành chính, nhiều phản ánh cho thấy thủ tục xây dựng vẫn còn rườm rà, kéo dài và tốn kém.

Do đó, người đứng đầu Chính phủ yêu cầu tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, giao quyền cho địa phương trong công tác thẩm định, cấp phép; đồng thời, cần rà soát toàn diện các quy trình đang áp dụng, trọng tâm là rút ngắn thời gian xử lý, loại bỏ các khâu trung gian không cần thiết, nhất là với dự án đã có quy hoạch chi tiết hoặc thuộc khu vực quy hoạch rõ ràng.

Một trong những thay đổi đáng chú ý là đề xuất chuyển hướng quản lý điều kiện kinh doanh theo mô hình hậu kiểm. Theo đó, thay vì bắt doanh nghiệp xin cấp chứng chỉ năng lực, cơ quan quản lý chỉ giám sát sau khi họ tự công bố đủ điều kiện. Mô hình này được kỳ vọng vừa giảm gánh nặng thủ tục, vừa khuyến khích doanh nghiệp chủ động, minh bạch hơn trong hoạt động.

Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố bảo đảm thực hiện hiệu quả các thủ tục hành chính được phân cấp, không để gián đoạn trong quá trình sắp xếp đơn vị hành chính. Các địa phương cần chủ động triển khai liên thông thủ tục liên quan đến đầu tư xây dựng để giảm thời gian, chi phí cho người dân, doanh nghiệp.

Chỉ đạo lần này được xem là bước đi mạnh mẽ nhằm tháo gỡ điểm nghẽn thủ tục trong lĩnh vực xây dựng – một trong những rào cản lớn với quá trình phục hồi và phát triển của thị trường bất động sản cũng như các dự án hạ tầng trên cả nước.

Theo Luật Xây dựng 2014, thời gian cấp phép xây dựng phụ thuộc vào loại hình công trình. Với nhà ở riêng lẻ, thời gian cấp phép là 15 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ; còn các công trình khác, thời gian cấp phép là 20 ngày làm việc. Thủ tục xin cấp phép xây dựng gồm 4 bước và thời hạn giải quyết cấp phép không quá 15 ngày.

Phương Uyên

Đây là một trong các chính sách lớn được Quốc hội xem xét tại dự thảo Nghị quyết thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP Hải Phòng, sáng 13/5.

Cụ thể, thửa đất nằm xen kẹt trong khu dân cư khi thu hồi không đủ điều kiện, diện tích tối thiểu để hình thành khu đô thị, khu dân cư nông thôn. Việc thu hồi phù hợp với quy hoạch sử dụng đất hoặc quy hoạch chung hoặc phân khu được duyệt.

Ngoài ra, đất thu hồi không thuộc khu vực đất thực hiện dự án, công trình đã được xác định trong quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được phê duyệt, công bố công khai. Đất dự kiến thu hồi không có tranh chấp, khiếu nại, vi phạm. HĐND thành phố quy định tiêu chí xác định thửa đất nằm xen kẹt trong khu dân cư của thành phố đảm bảo lợi ích của người dân, xã hội.

UBND TP Hải Phòng cho rằng hiện nay, tốc độ đô thị hóa nhanh và dân số lao động gia tăng đã tạo áp lực lớn lên nhu cầu nhà ở và hạ tầng đô thị. Nhu cầu đất để phát triển nhà ở giai đoạn 2021-2025 ước tính khoảng 4.291 ha và giai đoạn 2026-2030 là 4.970 ha.

Trong khi đó, thành phố hiện có nhiều quỹ đất nông nghiệp, diện tích nhỏ, nằm xen kẹt trong khu dân cư, phù hợp với quy hoạch làm đất ở nhưng không đảm bảo quy mô xây dựng khu đô thị. Hiệu quả kinh tế thấp nên không hấp dẫn nhà đầu tư, gây lãng phí nguồn lực về đất đai.

Do vậy, việc đề xuất chính sách này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho thành phố chủ động, linh hoạt trong thu hồi, tạo quỹ đất sạch để đấu giá, tận dụng sử dụng nguồn lực đất đai, tăng thu ngân sách. Chính sách này cũng tạo môi trường thông thoáng, nâng cao sức cạnh tranh trong việc thu hút đầu tư dự án góp phần chỉnh trang khu đô thị, nông thôn và giải quyết được nhu cầu về nhà ở cho người dân.

Thẩm tra, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng Nghị định 102/2024 quy định cụ thể nguyên tắc giao đất, cho thuê đất đối với thửa đất nhỏ hẹp, nằm xen kẹt. Trong đó, Chính phủ quy định việc thu hồi đất xen kẹt vào mục đích công cộng. Trường hợp không sử dụng vào mục đích công cộng, sẽ giao đất có thu tiền sử dụng đất, cho thuê đất cho người dân.

Song trên thực tế, quy định hiện hành trong nhiều trường hợp đã làm phát sinh vướng mắc trong triển khai thực hiện dự án góp phần phát triển kinh tế xã hội. Quy định trong Dự thảo Nghị quyết này sẽ góp phần khắc phục những vướng mắc trên thực tế, đẩy nhanh tiến độ thu hồi đất để triển khai dự án mục đích phát triển đô thị, thương mại – dịch vụ đã được phê duyệt.

Tuy nhiên, đây là chính sách mới, chưa được áp dụng tại địa phương khác, có tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích của người dân. Vì vậy, Ủy ban đề nghị bổ sung quy định về tiêu chí, quy mô diện tích lô đất được coi là xen kẹt để áp dụng quy định này. Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị quy định rõ trách nhiệm trong triển khai thực hiện, bảo đảm không lợi dụng chính sách, tránh khiếu kiện, tạo đồng thuận trong nhân dân.

Dự thảo Nghị quyết thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP Hải Phòng có 6 nhóm chính sách gồm: quản lý đầu tư; quản lý tài chính, ngân sách nhà nước; quản lý quy hoạch, đô thị, tài nguyên và môi trường; quản lý khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo. Cùng với đó, Chính phủ cũng xây dựng cơ chế ưu đãi về thu nhập của cán bộ, công chức, viên chức thuộc thành phố quản lý; thành lập và các cơ chế, chính sách trong Khu thương mại tự do tại thành phố.

Quốc hội sẽ thảo luận hội trường nội dung này vào ngày 14/6 và dự kiến thông qua ngày 28/6.

Sơn Hà

Tại hội thảo về thuế thu nhập cá nhân do Báo Lao động tổ chức cuối tuần qua, PGS.TS Phan Hữu Nghị, Phó Viện trưởng Ngân hàng – Tài chính (Đại học Kinh tế Quốc dân) đề xuất chỉ thu thuế khi bán nhà có lãi, áp dụng mức 20% trên chênh lệch giá mua – bán để ngăn chặn tình trạng lách thuế.

TS. Nguyễn Ngọc Tú (Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội) cũng cùng quan điểm đưa về đánh thuế 20% trên thu nhập thực tế của người bán. Với trường hợp không có đầy đủ hóa đơn chứng từ, cơ sở để tính lãi lỗ, đề xuất áp dụng mức ấn định 1-2% theo bảng giá do UBND tỉnh, thành phố quy định.

Theo PGS.TS Phan Hữu Nghị, phương án thuế 20% trên chênh lệch giá mua và giá bán có lợi thế hơn do phản ánh chính xác thu nhập thực tế.

“Việc này sẽ giúp hạn chế tình trạng đẩy giá nhà đất”, ông Nghị nói, thêm rằng chính sách đánh thuế trên giá trị tăng thêm được thực hiện nghiêm còn khiến các công ty bất động sản phải tính toán kỹ lưỡng hơn khi quyết định giá bán, từ đó giúp thị trường vận hành minh bạch, thực chất hơn.

Ông Phạm Thanh Tuấn, chuyên gia pháp lý bất động sản, cho biết đề xuất trên chỉ khả thi khi Nhà nước có phương pháp tính chi phí đầu vào và đầu ra chính xác, minh bạch giống như tính thuế thu nhập doanh nghiệp. Ông nói, giá bán ra có thể xác định dựa trên thỏa thuận của người bán và người mua, song việc tính giá đầu vào lại không đơn giản khi chủ thửa đất được nhận thừa kế, cho, tặng.

Chưa kể, tình trạng lách thuế vẫn có thể xảy ra nếu hai bên thoả thuận khoản tiền chênh ở mức thấp, thậm chí ngang bằng hoặc thấp hơn giá đầu vào. “Lúc này, Nhà nước còn hao hụt ngân sách hơn phương pháp thu thuế 2% trên mỗi hợp đồng chuyển nhượng”, ông nói.

Theo ông Tuấn, trong bối cảnh tình trạng kê khai hai giá vẫn phổ biến trên thị trường địa ốc, đề xuất trên gần như rất khó triển khai. Ông cũng cho rằng thu thuế 2% trên giá trị giao dịch “mang tính cào bằng và không còn phù hợp”. Chuyên gia khuyến nghị đánh thuế theo thời gian nắm giữ giống đề xuất của Bộ Tài chính. Giải pháp này giúp giảm bớt động lực mua bán để đẩy giá của nhóm đầu tư lướt sóng, phù hợp thông lệ quốc tế.

Thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản là một nguồn thu quan trọng trong hệ thống thuế thu nhập cá nhân. Luật Thuế thu nhập cá nhân năm 2007 quy định mức thu với thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản là 25% trên thu nhập (giá bán trừ giá vốn và các chi phí liên quan). Trường hợp không xác định được giá vốn, các chi phí liên quan và có chứng từ chứng minh, mức thuế phải nộp là 2% giá bán.

Từ 2015, theo Luật sửa đổi bổ sung một số điều Luật Thuế thu nhập cá nhân, mức thu thống nhất là 2% trên giá chuyển nhượng bất động sản.

Ông Nghị cho rằng cách tính thuế hiện hành còn nhiều hạn chế. Cụ thể, thuế thu nhập cá nhân cho việc chuyển nhượng bất động sản được tính là 2% trên giá trị giao dịch. Tức là, người bán phải nộp thuế bằng 2% tổng giá trị bất động sản ghi trên hợp đồng chuyển nhượng, không quan tâm đến việc lãi hay lỗ.

“Phương án 2% trên giá trị giao dịch đơn giản, dễ thu, nhưng lại tạo ra lỗ hổng lớn trong việc kê khai giá bán”, ông Nghị nói, cho biết người bán thường khai giá chuyển nhượng thấp hơn thực tế để giảm số thuế phải nộp. Điều này dẫn tới thất thu cho ngân sách nhà nước, khiến thị trường bất động sản thiếu minh bạch.

Cùng quan điểm, TS. Nguyễn Ngọc Tú cho rằng cách tính thuế 2% trên giá bán dễ gây lạm thu, không phù hợp bản chất thuế thu nhập cá nhân chỉ đánh trên thu nhập, tức doanh thu trừ chi phí của người nộp thuế.

Song để thực hiện được cách tính thuế này, theo đại diện Ban chính sách – Cục Thuế (Bộ Tài chính), cần có cơ sở dữ liệu phản ánh đúng giá cả giao dịch của các lần chuyển nhượng. Cùng với đó, nhà điều hành cần quy định rõ các khoản chi phí được trừ và điều kiện về hóa đơn, chứng từ, giá vốn của bất động sản chuyển nhượng.

Hiện nay, cơ sở dữ liệu của cơ quan thuế đã có chức năng tra cứu lịch sử giao dịch của thửa đất và người nộp thuế (từ năm 2018). Tuy nhiên, mức giá chuyển nhượng ghi trên hợp đồng chưa đảm bảo đúng với giá giao dịch thực tế, khó kiểm soát. Do đó, việc thu nhập cơ sở dữ liệu về giá giao dịch trên thị trường cần thời gian và các công cụ tìm kiếm.

Trong khi đó, việc xác định, chứng minh các chi phí liên quan được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế cũng gặp khó do có nhiều loại chi phí liên quan. Trong đó, các chi phí dễ xác định như chi phí mua, xây dựng, sửa chữa, thủ tục. Còn lại các khoản khó chứng minh như chi phí môi giới, lãi vay, bồi thường các bên liên quan. Ngoài ra, một số trường hợp bất động sản chuyển nhượng có từ xưa hoặc được thừa kế, cho tặng cũng không xác định được giá vốn.

“Điều này đặt ra yêu cầu cần tăng các công cụ để kiểm soát thu nhập thực tế phát sinh với hoạt động chuyển nhượng bất động sản của hộ gia đình, cá nhân”, đại diện cơ quan thuế cho biết.

Giải pháp được cơ quan này đề cập tới là yêu cầu thực hiện liên thông các thủ tục từ giao dịch bất động sản, công chứng, thuế và đăng ký giao dịch đất đai trên môi trường điện tử.

Ở góc độ này, Phó Viện trưởng Ngân hàng – Tài chính cho rằng mức thuế 20% trên phần chênh lệch giá mua – bán cần đi kèm với chế tài xử phạt nghiêm khắc với hành vi kê khai sai giá. Việc này sẽ giúp hạn chế tình trạng “hai giá” (giá thực tế và giá kê khai khác nhau), đồng thời giúp Nhà nước thu thuế công bằng hơn. “Thị trường bị đẩy giá do môi giới, mua bán lòng vòng sẽ bị hạn chế tối đa”, ông Nghị nói.

Phương Dung – Ngọc Diễm

Trong văn bản góp ý về dự thảo thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển nhà ở xã hội gửi Thủ tướng, Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA) đề xuất bổ sung quy định cho phép doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã trong khu công nghiệp được phép tự đầu tư xây dựng nhà lưu trú công nhân. Các chi phí đầu tư xây dựng nhà ở và thuê nhà lưu trú cho công nhân cũng cần được công nhận là chi phí hợp pháp, hợp lệ và được hạch toán vào chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.

Đồng thời, HoREA đề xuất mở rộng quy định cho doanh nghiệp trong các khu công nghiệp được thuê nhà ở xã hội, nhà lưu trú công nhân của các chủ đầu tư xây dựng ngoài phạm vi khu công nghiệp.

Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch HoREA, cho biết hiện nay Luật Nhà ở 2023 chỉ quy định doanh nghiệp được phép thuê nhà lưu trú công nhân trong khu công nghiệp để bố trí cho công nhân thuê lại. Không có quy định về trường hợp doanh nghiệp muốn thuê nhà ở xã hội ngoài khu công nghiệp có được phép hay không. Bên cạnh đó cũng chưa quy định cho phép doanh nghiệp trong khu công nghiệp được tự đầu tư xây nhà lưu trú cho người lao động đang làm việc tại doanh nghiệp của mình ở.

Nhu cầu nhà ở của công nhân lao động trong các khu công nghiệp hiện nay rất lớn nhưng nguồn cung nhà ở xã hội, nhà lưu trú quá ít, không phải đối tượng nào cũng được tiếp cận. Nhà ở thương mại lại có giá quá cao. Do đó, Hiệp hội mong muốn Chính phủ nghiên cứu hỗ trợ chính sách để giúp doanh nghiệp sản xuất dù không kinh doanh bất động sản nhưng được phép tự tạo lập chỗ ở cho lao động của mình.

Hiệp hội nhấn mạnh, việc bổ sung các quy định này sẽ tạo cơ sở pháp lý cho doanh nghiệp, hợp tác xã chủ động hơn trong việc giải quyết vấn đề nhà ở cho người lao động. Nếu doanh nghiệp được phép tự xây dựng nhà ở cho lao động sẽ giúp các dự án nhà lưu trú này bán cho đúng người, giúp lao động an tâm gắn bó, góp phần giải quyết được bài toán nhân lực cho doanh nghiệp, góp phần cải thiện điều kiện nhà ở công nhân, thúc đẩy sự phát triển bền vững của các khu công nghiệp.

Bên cạnh đó, HoREA cũng đề nghị cơ chế hỗ trợ tài chính phù hợp để khuyến khích doanh nghiệp tham gia xây dựng nhà lưu trú công nhân, bao gồm các ưu đãi về thuế, tiếp cận vốn vay ưu đãi hoặc cơ chế đối ứng từ nhà nước nhằm giảm gánh nặng tài chính cho doanh nghiệp.

Trước đó, nhiều doanh nghiệp cũng đã đề xuất được mua đất, xây nhà và bán trả góp cho lao động của mình. Tức là doanh nghiệp bỏ tiền ra xây dựng, người lao động sau khi nhận nhà hàng tháng trích lương trả dần. Cách làm này giúp lao động có nhà nhưng rào cản lớn nhất hiện nay là thủ tục pháp lý.

Hỗ trợ chỗ ở cho lao động cũng là cách mà nhiều doanh nghiệp được tuyên dương trong chương trình thực hiện bên cạnh các chính sách phúc lợi khác để giữ chân người lao động. Một số doanh nghiệp đã chủ động xây dựng nhà lưu trú công nhân như Công ty Nissei Electric Việt Nam (Khu chế xuất Linh Trung 1, TP Thủ Đức) với 285 phòng tập thể, phục vụ chỗ ở cho 2.280 công nhân. Tương tự, Công ty Etemal Prowess Việt Nam (quận 12) cũng đầu tư nhà lưu trú cho công nhân của mình. Hay Công ty Thiên Phát đầu tư xây dựng dự án nhà lưu trú công nhân Khu chế xuất Linh Trung 2, quy mô 368 căn hộ, diện tích 35 m2 mỗi căn, phục vụ nhu cầu của công nhân. Giá thuê hiện tại là 2,2 triệu đồng mỗi căn, trong đó 80% là căn hộ gia đình, 20% là phòng tập thể.

Tính đến quý II/2024, TP HCM hiện có 18 khu công nghiệp với gần 1.700 doanh nghiệp, sử dụng ít nhất 320.000 lao động. Riêng công nhân làm trong các nhà máy, toàn thành phố có hơn 1,3 triệu người. Đến nay, thành phố chỉ có 16 nhà lưu trú dành cho công nhân đáp ứng chỗ ở gần 22.000 người. Số lao động còn lại phải thuê trọ hoặc ở nhờ nhà người quen. Diện tích phòng trọ phổ biến ở mức 12 m2, có 2-3 người sinh sống, mỗi người mất 15-20% thu nhập cho chỗ ở.

Từ năm 2021 đến nay, thành phố đưa vào sử dụng 6 dự án với quy mô 2.700 căn hộ và đang thi công 4 dự án với 3.000 căn hộ. Từ nay đến 30/4, thành phố tập trung tháo gỡ vướng mắc, hoàn tất các thủ tục để khởi công thêm 5-6 dự án nhà ở xã hội quy mô khoảng 8.000 căn.

Phương Uyên