Chị Lê Thu Trang và chồng hiện là môi giới nhà đất đang làm việc tại TP HCM. Cả hai đã hành nghề gần 4 năm nhưng vẫn chưa có chứng chỉ môi giới. Chị Trang nói mình đang làm “chui”, nếu theo đúng quy định mới. Dù vậy, chị không thể bỏ nghề hay tìm việc khác vì đây là kế sinh nhai của gia đình.

Từ giữa năm ngoái khi có quy định yêu cầu môi giới phải có chứng chỉ hành nghề, chị và chồng đã đăng ký học tại một cơ sở và nộp đơn chờ thi lấy bằng. Tuy nhiên, chị vẫn chưa được thi vì không biết cơ sở nào tổ chức sát hạch, cấp bằng.

“Tôi đã hỏi thăm nhiều nơi nhưng vẫn không có câu trả lời, giờ dù học xong mà không thi cũng đâu có bằng cấp”, chị Trang nói.

Anh Hùng, môi giới đang làm việc tại một sàn giao dịch ở quận Bình Thạnh, TP HCM, cũng tham gia một lớp học lấy chứng chỉ vào tháng 9/2024, khi công ty thông báo tổ chức. Chương trình học đã kết thúc từ cuối năm ngoái, đến nay chưa ai trong công ty được thi lấy chứng chỉ. Khi tìm hiểu, anh được lãnh đạo công ty cho biết hiện chưa liên hệ được với cơ quan có trách nhiệm tổ chức sát hạch và cấp chứng chỉ.

“Trong khi đó, công việc vẫn phải tiếp tục chứ không thể chờ có giấy phép mới làm được”, anh Hùng chia sẻ.

Nói với VnExpress, lãnh đạo một doanh nghiệp bất động sản với gần 800 môi giới cho biết ngay khi có quy định về chứng chỉ hành nghề, công ty đã lên danh sách cho 100% nhân viên đi học. Tuy nhiên, doanh nghiệp gặp khó khăn vì không rõ học và thi ở đâu. Từ cuối năm 2024 đến nay, mọi hoạt động đăng ký học và thi chứng chỉ đều bị đình trệ do không có cơ quan nào tổ chức.

Người này cho biết đã tự liên hệ nhiều sở, ngành địa phương để xin hướng dẫn, nhưng ngay cả các cơ quan chức năng cũng lúng túng trong khâu xử lý, khiến doanh nghiệp không biết xoay xở ra sao. Hiện nay, chính quyền vẫn chưa ban hành văn bản hướng dẫn cụ thể, cũng chưa xác định rõ cơ quan hoặc đơn vị nào có trách nhiệm tổ chức đào tạo và thi cấp chứng chỉ môi giới.

“Doanh nghiệp muốn làm đúng quy định, nghiêm túc nhưng gặp quá nhiều khó khăn”, người này nói thêm.

Đồng tình, đại diện một doanh nghiệp môi giới trụ sở tại quận 5, TP HCM nói gần 150 hồ sơ đăng ký cấp chứng chỉ hành nghề môi giới của công ty vẫn chưa được duyệt vì không tìm được đơn vị tổ chức sát hạch. Hầu hết môi giới làm việc tại công ty đã hoàn thành khóa học nhưng chưa được cấp chứng chỉ, buộc phải làm việc trái quy định.

“Chúng tôi không rõ cơ quan nào chịu trách nhiệm tổ chức kỳ thi tại TP HCM”, đại diện công ty nói.

Luật Kinh doanh bất động sản 2023 quy định, cá nhân hành nghề môi giới bất động sản phải có chứng chỉ và phải hành nghề trong một sàn giao dịch bất động sản hoặc doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ môi giới bất động sản.

Tuy nhiên, một khảo sát mới đây từ Viện Nghiên cứu bất động sản Việt Nam (VARS IRE) cho thấy bức tranh không mấy sáng sủa về tình hình cấp chứng chỉ môi giới bất động sản. Theo đó, cả nước hiện có hơn 300.000 môi giới đang hoạt động, nhưng 89% trong số đó chưa có chứng chỉ, đang sử dụng chứng chỉ hết hiệu lực. Điều này đồng nghĩa với việc có khoảng 260.000 môi giới đang hành nghề trái luật.

Ngoài ra, VARS IRE cho biết gần 52% môi giới chưa từng qua đào tạo chính quy, 24% đã qua đào tạo nhưng chưa được cấp chứng chỉ và 12,8% sở hữu chứng chỉ hết hạn. Chỉ khoảng 11% môi giới hiện nay có chứng chỉ hợp lệ. Điều này phản ánh sự “lệch chuẩn” nghiêm trọng trong ngành môi giới bất động sản, không chỉ gây ra vấn đề pháp lý mà còn ảnh hưởng đến tính minh bạch và chuyên nghiệp của toàn thị trường.

Báo cáo của Sở Xây dựng TP HCM cho thấy trong năm 2024, thành phố có 2.041 môi giới bất động sản đã được cấp chứng chỉ hành nghề. Con số này được đánh giá là khiêm tốn so với tổng số hàng chục nghìn môi giới đang hoạt động trên địa bàn.

Đánh giá nguyên nhân dẫn đến thực trạng này, ông Nguyễn Văn Đính, Chủ tịch Hội Môi giới bất động sản Việt Nam, cho biết hơn một năm qua, nhiều đơn vị chức năng tổ chức các lớp đào tạo, nhưng không địa phương nào trên cả nước có thể tổ chức thi sát hạch. Hệ thống thi và cấp chứng chỉ được giao cho chính quyền các địa phương nhưng hiện nay chưa có nới nào tổ chức. Điều này dẫn đến môi giới phải hành nghề “chui”, trái quy định của pháp luật.

“Nếu các địa phương tiếp tục chờ nhau hoặc lo ngại trách nhiệm, kỳ thi sát hạch sẽ mãi chỉ nằm trên giấy”, ông Đính nhấn mạnh.

Tiến sĩ Trần Xuân Lượng, Phó viện trưởng Viện Nghiên VARS IRE, nhận xét thị trường đang tồn tại một nghịch lý đáng buồn là đội ngũ môi giới chưa được cấp chứng chỉ, doanh nghiệp chưa có nhân lực đạt chuẩn, nhưng lại không thể tổ chức thi. Trong khi đó, có đến 416 doanh nghiệp môi giới báo cáo thiếu hụt nhân sự đạt chuẩn, dẫn đến việc nhiều doanh nghiệp môi giới không thể tuyển đủ nhân sự hợp pháp, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động giao dịch và quá trình phục hồi thị trường.

Nói về tình hình cấp chứng chỉ hành nghề môi giới bất động sản thời gian qua, Sở Xây dựng TP HCM cho biết, hoạt động cấp chứng chỉ hành nghề môi giới đang chững lại do thay đổi cơ quan tổ chức theo Nghị định 96/2024 của Chính phủ.

Trước đây, theo Luật Kinh doanh bất động sản 2014, Sở Xây dựng là đơn vị phụ trách tổ chức kỳ thi sát hạch và cấp chứng chỉ hành nghề. Tuy nhiên, hiện nay thẩm quyền này thuộc UBND cấp tỉnh. Để đảm bảo tính liên tục trong công tác quản lý, Sở Xây dựng đã kiến nghị UBND TP HCM ủy quyền để tiếp tục thực hiện nhiệm vụ này. Đồng thời, Sở cũng đang xây dựng quy trình tổ chức thi và cấp chứng chỉ theo quy định mới.

Bên cạnh việc góp ý Bộ Xây dựng cần sớm ban hành văn bản hướng dẫn cụ thể để UBND các tỉnh, thành phố có cơ sở triển khai kỳ thi theo đúng quy định pháp luật, Hội Môi giới bất động sản Việt Nam cũng kiến nghị cơ quan quản lý cho phép các đơn vị đào tạo đủ điều kiện được phối hợp tổ chức kỳ sát hạch. Đồng thời, Hội đề xuất xây dựng hệ thống thi trực tuyến hoặc liên tỉnh, giảm tải áp lực cho từng địa phương và đảm bảo tính công khai, minh bạch, sớm khôi phục dòng chảy nhân lực môi giới trên thị trường.

Phương Uyên

Chủ tịch UBND TP Hà Nội Trần Sỹ Thanh chủ trì phiên họp thứ 7 của Tổ công tác đặc biệt nhằm tháo gỡ khó khăn cho các dự án, ngày 3/4. Theo đó, có 4 dự án được đề nghị gỡ vướng về thủ tục đầu tư, mặt bằng.

Công ty TNHH Phát triển đô thị đề nghị tháo gỡ những vướng mắc tại dự án Sông Hồng City tại phường Phúc Xá, quận Ba Đình và phường Yên Phụ, quận Tây Hồ. Dự án này được cấp phép đầu tư năm 1994 với quy mô vốn khoảng 250 triệu USD. Dù có tiến độ được duyệt trong 8 năm đến 2002, đến nay, dự án vẫn “nằm trên giấy”.

Trước đó, UBND TP Hà Nội từng lý giải dự án Song Hong City bị dừng triển khai do thay đổi quy định về quy hoạch đê điều, thoát lũ, quy hoạch phân khu qua các thời kỳ.

Công ty cổ phần Đầu tư đô thị Hồ Tây cũng đề nghị gỡ vướng mắc dự án nhà ở thương mại phục vụ tái định cư theo phương thức đặt hàng tại ô đất CT3, CT4 khu tái định cư Xuân La, phường Xuân La, quận Tây Hồ.

Khu tái định cư Xuân La gồm 4 khối nhà, trong đó hai tòa CT1 và CT2 do Ban quản lý khu đô thị mới xây, còn CT3 và CT4 giao cho doanh nghiệp đầu tư theo hình thức xã hội hóa. Đến nay dự án vẫn chưa được bàn giao.

Tại huyện Phúc Thọ, Hà Tây (cũ), Tập đoàn Sunshine cũng đề nghị giải quyết vướng mắc của dự án Khu vườn sinh thái Cẩm Đình – Hiệp Thuận (tên thương mại: Sunshine Heritage Resort). Dự án được duyệt quy hoạch năm 2007 (trước thời điểm Hà Tây sáp nhập Hà Nội), sau đó điều chỉnh quy hoạch vào tháng 6/2022 với tổng diện tích gần 250 ha, quy mô dân trên 7.000 người.

Công ty cổ phần Đầu tư và Thương mại Trung Yên kiến nghị được thỏa thuận nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất để lập dự án Khu cây xanh kết hợp thể dục thể thao và vui chơi giải trí tại xã Tiên Dương, huyện Đông Anh.

Chủ tịch UBND TP chỉ đạo các sở ngành và địa phương giải quyết dứt điểm các vướng mắc phát sinh thuộc thẩm quyền. Ông yêu cầu cắt giảm, đơn giản hóa trong giải quyết các thủ tục nhằm hỗ trợ doanh nghiệp.

Với những khó khăn vượt thẩm quyền, Văn phòng UBND TP sẽ tổng hợp và báo cáo Tổ công tác đặc biệt của Thủ tướng Chính phủ

Đến nay, Tổ công tác đặc biệt TP Hà Nội đã gỡ vướng cho 24 trên 36 nhà đầu tư có kiến nghị tại 6 phiên họp trước.

Tại cuộc họp với Ban chỉ đạo về gỡ vướng cho các dự án ngày 30/3, Thủ tướng Phạm Minh Chính yêu cầu gỡ vướng cho hơn 1.500 dự án tồn đọng kéo dài theo hướng “sai tới đâu xử lý đến đó”, không để tạo tiền lệ xấu. Theo ông, với vướng mắc về mặt bằng, địa phương cần giải quyết dứt điểm, căn cứ quy định để hỗ trợ phù hợp. Việc này phải đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân.

Ngọc Diễm

2-3 năm trở lại đây, tình trạng khách thuê trả mặt bằng diễn ra phổ biến tại nhiều trung tâm thương mại ở Hà Nội. Không ít dự án từng là tâm điểm vui chơi, mua sắm tại Thủ đô một thời, nay rơi vào cảnh trống mặt bằng kéo dài, khách mua èo uột.

Theo ghi nhận của VnExpress, trung tâm thương mại Discovery Complex (quận Cầu Giấy) có đến 80% diện tích mặt bằng bán lẻ bị bỏ trống. Chỉ có tầng trệt và hai tầng trên cùng lác đác khách thuê. Còn lại các tầng đều tắt đèn, dừng phục vụ thang máy, thang cuốn.

Tương tự, một số dự án khác như Artemis (quận Thanh Xuân), Mipec Tower (quận Đống Đa) cũng trong cảnh vắng khách thuê dù nằm ở vị trí đắc địa tại khu đông dân cư.

Tuy nhiên, nhiều trung tâm thương mại vẫn đắt khách thuê, chủ yếu từ chủ đầu tư ngoại như Lotte, Aeon hay Central Retail. Hãng dịch vụ bất động sản Avison Young cho biết nhiều dự án có tỷ lệ lấp đầy khách thuê trên 95% như Lotte Mall West Lake, Aeon Mall Hà Đông, Aeon Mall Long Biên…

Bà Nguyễn Hoài An, Giám đốc cấp cao CBRE Hà Nội, cho biết phần lớn những khu bán lẻ vắng khách thuê có quy hoạch, thiết kế gian hàng lạc hậu dù nằm ở “đất vàng”.

Bà nói, nhiều dự án đã hoạt động 7-10 năm, chủ yếu nằm ở khối đế của khu đô thị hoặc dự án chung cư, ít cải tạo và đổi mới trong trải nghiệm khách hàng. Ngoài gian hàng bán lẻ, việc thiếu hụt các hoạt động giải trí, sự kiện và trải nghiệm độc đáo khiến không gian mua sắm trở nên “nhàm chán”. Các khu này cũng thiếu những ngành hàng chủ chốt để giữ chân khách mua.

Cùng quan điểm, bà Hoàng Nguyệt Minh, Giám đốc bộ phận Cho thuê thương mại, Savills Hà Nội, cho rằng hiện nay khách thuê không chỉ dừng lại ở việc bán hàng tại cửa hàng vật lý mà còn mở rộng thêm quy mô hoạt động kết hợp các chiến dịch truyền thông hấp dẫn, cửa hàng pop-up, triển lãm… Nhiều thương hiệu nổi tiếng cũng tăng cường yếu tố đời sống vào trải nghiệm mua sắm dẫn đến sự gia tăng của mô hình “concept store” – mô hình bán lẻ có tính mở và thiên về phong cách sống.

Trong khi đó, phí mặt bằng cao tạo thách thức cho không ít khách thuê. CBRE cho biết trong năm 2024, giá thuê trung bình mặt bằng bán lẻ ở trung tâm đã leo thang 16%, tăng nhanh hơn khu vực ngoài trung tâm. Chưa kể một số dự án trong quá trình nâng cấp, sửa chữa, tái định vị còn có biến động về giá thuê. Điều này khiến cho nhiều khách thuê rút khỏi những gian hàng hoạt động kém hiệu quả, chuyển sang dự án có giá hợp lý hoặc dễ tiếp cận khách hàng hơn.

“Những bất lợi trên khiến cho nhiều khu bán lẻ cũ không đủ sức cạnh tranh với những trung tâm thương mại riêng biệt, mới ra mắt với đa dạng loại hình mua sắm, giải trí và dịch vụ thu hút khách thuê”, bà Nguyễn Hoài An cho hay.

Giám đốc một doanh nghiệp chuyên môi giới mặt bằng thương mại ở trung tâm Hà Nội cho biết nhiều nơi quy hoạch gian hàng thiếu khoa học, không gắn kết được các nhãn hàng hoặc chỉ tập trung vào một nhóm phân khúc tầm trung – cao cấp. Điều này khiến nhiều dự án thu hẹp khả năng tiếp cận với đông đảo khách hàng trẻ, bình dân.

Vị này cho hay, các nhà bán lẻ cũng có mối quan hệ tương hỗ “buôn có bạn, bán có phường”. Một nhãn hàng lớn hiện diện tại khu vực này kéo theo đối thủ cạnh tranh hoặc nhãn hàng cùng lĩnh vực xuất hiện theo, tạo nên trải nghiệm mua sắm phong phú cho khách hàng. Thiếu sự gắn kết, tương trợ, không ít nhãn hàng phải chọn rút khỏi mặt bằng để sang “phường” khác.

Nhìn từ bài học thành công của nhiều “ông lớn” bán lẻ quốc tế, các chuyên gia cho rằng ưu điểm của họ là đầu tư kỹ từ khâu nghiên cứu thị trường, thiết kế mặt bằng, tránh bị lạc hậu sau vài năm hoạt động. Họ có chiến lược bố trí mặt bằng khách thuê hợp lý, giúp tối ưu lưu lượng khách hàng và trải nghiệm mua sắm với dịch vụ chăm sóc tinh tế, thống nhất. Đây là lợi thế “lấy lòng” người tiêu dùng trẻ, vốn là lực lượng chủ yếu tiếp cận các trung tâm thương mại hiện đại.

“Cùng với việc đầu tư mạnh cho các hoạt động quảng bá, những trung tâm thương mại mới dần trở thành tâm điểm vui chơi, giải trí, mua sắm của người dân Thủ đô”, bà Hoàng Nguyệt Minh cho hay.

Nhu cầu thay đổi từ cả thương hiệu bán lẻ và người tiêu dùng đặt ra yêu cầu phải nâng cấp và tái cơ cấu với các trung tâm mua sắm cũ. Thời gian qua, một số dự án đã nâng cấp chất lượng mặt bằng bán lẻ cho thấy kết quả tích cực.

Ví dụ, giữa năm 2023, Indochina Plaza Hanoi (quận Cầu Giấy) đã hoàn thành cải tạo và đổi tên thành The Loop Shopping Center do Takashimaya quản lý. Trong hai năm, trung tâm này đã thiết kế lại cảnh quan, bố trí nhiều không gian xanh, cải tạo nội, ngoại thất. Định vị thương hiệu cũng thay đổi, nhắm đến giới trẻ thay vì giới hạn cho cư dân như trước, giúp tỷ lệ lấp đầy hiện đạt 100%.

Mô hình chia sẻ doanh thu trong trung tâm thương mại cũng là một giải pháp để tăng khả năng thu hút khách thuê. Bà Hoàng Nguyệt Minh cho biết ưu điểm của mô hình là giá thuê linh hoạt, giúp giảm rủi ro tài chính cho các thương hiệu nhỏ hoặc mới gia nhập thị trường. Cả chủ trung tâm thương mại và khách thuê cùng chia sẻ khi doanh thu không đạt kỳ vọng, giúp nhãn hàng gắn bó với mặt bằng hơn.

Trong tương lai, thị trường bán lẻ vẫn có nhiều triển vọng phát triển. Theo Tập đoàn nghiên cứu thị trường Euromonitor International, doanh thu bán lẻ hàng hóa tại Việt Nam dự kiến tăng trưởng 12,6% mỗi năm trong ba năm tới. Chỉ số tiêu dùng mỗi hộ gia đình cũng dự báo tăng 38% trong giai đoạn 2024-2028, mở rộng cơ hội cho mặt bằng bán lẻ.

Avison Young dự báo nguồn cung bán lẻ Hà Nội có thể bổ sung gần 29.500 m2 diện tích cho thuê mới trong hai năm tới. Điều này sẽ làm tăng áp lực cạnh tranh cho các trung tâm thương mại đã hoạt động nhiều năm.

“Đây là thời điểm các chủ đầu tư cần xây dựng chiến lược định vị phù hợp, cải tạo không gian mua sắm để nâng tỷ lệ lấp đầy, tránh lãng phí ưu thế ‘đất vàng’ vốn có”, bà Nguyễn Hoài An cho hay.

Ngọc Diễm