UBND TP HCM hôm 28/5 đã giao trách nhiệm cho chính quyền các quận, huyện, TP Thủ Đức rà soát công trình cao ốc văn phòng, khách sạn, bệnh viện, trường học, chung cư, trung tâm thương mại… có dấu hiệu bị ảnh hưởng sau dư chấn động đất tại Myanma.

Dựa trên số liệu thu thập, các địa phương này sẽ hướng dẫn chủ đầu tư, ban quản trị và đơn vị vận hành công trình tổ chức khảo sát, kiểm định, đánh giá mức độ hư hỏng để có biện pháp khắc phục, đảm bảo an toàn khi sử dụng.

Trong trường hợp công tác rà soát chưa hoàn tất trước khi có quyết định sắp xếp lại tổ chức, bộ máy hành chính, UBND TP Thủ Đức và các quận, huyện phải chuyển giao nội dung công việc cho đơn vị tiếp nhận chức năng tương ứng để tiếp tục thực hiện, đảm bảo hoàn thành trong năm 2025.

Trước đó, Sở Xây dựng TP HCM cũng đã đề nghị các quận, huyện rà soát và báo cáo ảnh hưởng của dư chấn động đất với các công trình tập trung đông người. Động thái này nhằm kịp thời nắm bắt hiện trạng, phòng ngừa sự cố về kết cấu và đảm bảo an toàn công trình.

Đến nay, Sở Xây dựng mới nhận được báo cáo từ 8 trong số 22 địa phương. Trong đó, UBND quận 8 ghi nhận 342 trường hợp công trình bị ảnh hưởng như nứt tường, nứt kính cửa sổ. Tuy nhiên, không có sự cố sập đổ hay thiệt hại về người.

Lãnh đạo Sở Xây dựng cho biết việc rà soát này nhằm chủ động phát hiện các dấu hiệu bất thường về kết cấu công trình sau tác động từ dư chấn, để kịp thời xử lý và phòng ngừa sự cố gây mất an toàn cho người dân.

Trận động đất mạnh 7,7 độ richter xảy ra tại Myanmar rạng sáng 28/3 được ghi nhận là một trong những cơn địa chấn mạnh nhất khu vực Đông Nam Á trong năm nay. Dù tâm chấn nằm xa Việt Nam, nhiều người dân sinh sống tại các tòa nhà cao tầng ở TP HCM vẫn cảm nhận rõ sự rung lắc kéo dài từ vài giây đến gần một phút, đặc biệt tại các quận trung tâm như 1, 3, Bình Thạnh, Phú Nhuận, Tân Bình…

Việc chủ động đánh giá lại mức độ an toàn sau mỗi đợt rung chấn được xem là cần thiết, bởi TP HCM hiện có hàng chục nghìn công trình dân dụng, thương mại và hàng trăm cao ốc từ 10 tầng trở lên, tập trung đông dân cư.

Trong bối cảnh tần suất động đất tại khu vực Đông Nam Á ngày càng dày hơn, giới chuyên môn cho rằng việc rà soát, đánh giá sau mỗi lần xảy ra dư chấn là động thái phòng ngừa rủi ro đúng đắn và cần được duy trì định kỳ.

Phương Uyên

Tại dự thảo Luật Đất đai 2024 (sửa đổi), Bộ Tài nguyên và Môi trường đề xuất cơ chế mới: nếu dự án đạt thỏa thuận với từ 75% diện tích hoặc số hộ dân đồng thuận, phần còn lại sẽ do Nhà nước hỗ trợ thu hồi để giao cho chủ đầu tư thực hiện dự án. Đề xuất này được kỳ vọng giải quyết điểm nghẽn giải phóng mặt bằng, vốn kéo dài nhiều năm, gây lãng phí tài nguyên đất.

Tiến sĩ Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP HCM, nhìn nhận giải phóng mặt bằng là nút thắt lớn nhất của các dự án bất động sản, không chỉ làm tăng chi phí vốn cho doanh nghiệp mà còn đẩy giá bán nhà đất lên cao. Cơ chế Nhà nước hỗ trợ thu hồi khi đạt sự đồng thuận số đông sẽ giúp tránh tình trạng “găm đất” chờ giá, giảm việc thiểu số kéo lùi số đông.

Đồng quan điểm, ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP HCM, nói đề xuất này sẽ mở hướng gỡ vướng cho loạt dự án bị đình trệ do vài hộ dân không đồng ý. “Đây là bước đột phá pháp lý giúp khơi thông nguồn cung cho thị trường bất động sản”, ông nói.

Ngoài ra, theo Chuyên gia kinh tế Đinh Thế Hiển, quy định này còn có thể giúp giảm áp lực tài chính cho doanh nghiệp.

Dẫu vậy, giới chuyên gia cũng cảnh báo nên thận trọng với ngưỡng đồng thuận trên 75% này. Vì nếu cơ quan chức năng thiếu hành lang pháp lý chặt chẽ, cơ chế này dễ dẫn đến “ép buộc thiểu số”, phát sinh khiếu kiện, làm suy giảm tính chính danh của chính sách thu hồi đất.

Ông Lê Hoàng Châu phân tích, giữa phương án xác định tỷ lệ đồng thuận theo hộ dân và diện tích, cách xác định tỷ lệ theo diện tích sẽ phù hợp hơn. Theo ông, nếu 25% hộ dân còn lại nắm giữ 40-50% diện tích, tỷ lệ 75% hộ đồng thuận không còn phản ánh đúng ý chí cộng đồng. Ông đề xuất chỉ nên tính theo diện tích và nâng mức đồng thuận lên trên 85% để “đảm bảo công bằng”.

Ông Phạm Viết Thuận cũng nói ngưỡng 75% là thấp và cần nâng lên mức tối thiểu 80-85%. “Chỉ khi doanh nghiệp đã tự thỏa thuận được ít nhất 80% diện tích đất, việc nhà nước hỗ trợ phần còn lại mới thật sự hợp lý”, ông nhận xét.

Về mặt pháp lý, luật sư Phạm Anh Tuấn (Đoàn Luật sư TP HCM) cho rằng nên có quy định rõ thế nào là đồng thuận, cơ chế thương lượng ra sao và cách bảo vệ quyền lợi của nhóm chưa đồng ý thế nào. Chỉ khi các quy định rõ ràng, việc áp dụng ngưỡng 75% trong thu hồi đất mới minh bạch và tránh được việc tranh chấp, khiếu kiện.

Ông Tuấn cũng bày tỏ lo ngại trong bối cảnh Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang đề xuất bỏ yếu tố thị trường trong định giá đất, nếu khung giá đất thấp hơn nhiều so với giá thị trường, việc cưỡng chế phần còn lại sẽ gây cảm giác bất công, “áp đặt số đông”, làm mất tính chính danh của dự án.

Đồng tình, đại diện một doanh nghiệp bất động sản tại Đồng Nai nói vướng mắc lớn nhất hiện nay không nằm ở tỷ lệ đồng thuận, mà ở khâu định giá. Người dân sẵn sàng giao đất khi được bồi thường hợp lý, không bị thiệt so với giá thị trường. Nếu không tạo niềm tin vào sự công bằng, thiểu số sẽ phản ứng quyết liệt khi bị ép giao đất. “Muốn thu hồi theo cơ chế này, trước hết phải có hệ thống định giá đáng tin cậy, phản ánh đúng giá trị thị trường”, ông nhấn mạnh.

Để hạn chế hệ quả tiêu cực, nhiều chuyên gia cho rằng cần bổ sung các điều kiện ràng buộc với chủ đầu tư; xây dựng hệ thống định giá đất minh bạch, do hội đồng độc lập thực hiện với sự tham gia của người dân và chuyên gia. Phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cũng phải được công khai, có cơ chế giải trình và thời hạn khiếu nại rõ ràng. Cơ chế đồng thuận đa số chỉ hiệu quả khi đi kèm chốt chặn pháp lý bảo vệ nhóm yếu thế.

Các chuyên gia cũng gợi ý Việt Nam có thể tham khảo mô hình tại Thái Lan, Malaysia, Đức – nơi tỷ lệ đồng thuận gắn liền với các bước phản biện công khai, phân tích tác động xã hội, định giá đất do đơn vị độc lập thực hiện.

Tại Thái Lan, nếu dự án không đạt đồng thuận toàn diện, chính quyền vẫn có thể tiến hành thu hồi nhưng thường phải thương lượng thêm hoặc điều chỉnh dự án, không chỉ cưỡng chế theo ý chí nhà nước. Ở Đức, trưng dụng chỉ được thực hiện vì lợi ích công cộng, với bồi thường công bằng; người bị trưng dụng đất có quyền khởi kiện ra tòa để kiểm tra mức bồi thường và tính hợp lý của quyết định.

Theo đó, tỷ lệ đồng thuận được các chuyên gia cho là yếu tố cần thiết trong thu hồi đất, nhưng không nên chỉ nhìn vào con số. Quan trọng hơn là bảo đảm sự đồng thuận thực chất, dựa trên nguyên tắc minh bạch, công bằng và có cơ chế bảo vệ quyền lợi cho các bên. Nếu thiếu những yếu tố này, tỷ lệ phần trăm có thể không phản ánh đúng sự đồng thuận của cộng đồng.

Phương Uyên

Sáng 8/12, Bộ trưởng Tài chính Nguyễn Văn Thắng thừa ủy quyền Thủ tướng trình Quốc hội dự thảo Nghị quyết thí điểm một số cơ chế đặc thù thực hiện các dự án lớn ở Thủ đô.

Chính phủ cho biết việc cải tạo chung cư cũ, chỉnh trang đô thị còn nhiều bất cập, chậm trễ, ảnh hưởng an toàn, đời sống của người dân. Để tháo gỡ điểm nghẽn này, cơ quan soạn thảo đề xuất Hà Nội được quyết định biện pháp cưỡng chế phá dỡ khi trên 75% chủ nhà, chủ đất đồng ý, tương đương ít nhất 75% diện tích đất ở khu vực cải tạo.

Theo Luật Nhà ở 2023, dự án cải tạo chung cư xuống cấp chỉ được thực hiện khi 80% chủ nhà, chủ đất đồng ý với phương án bồi thường, tái định cư, phương án xây dựng lại. Với chung cư nguy hiểm cấp D (hư hỏng nặng, mất an toàn, có nguy cơ sập đổ), UBND tỉnh có thể quyết định theo phương án tối ưu.

Thực tế, việc đạt tỷ lệ đồng thuận gần như tuyệt đối này gặp nhiều khó khăn tại các dự án xây lại chung cư cũ. Với các chủ đầu tư, họ cũng khó triển khai dự án khi mật độ xây dựng bị khống chế, không được xây quá nhiều tầng nên không đủ quỹ căn thương mại để bù đắp chi phí xây dựng, bồi thường.

Thẩm tra nội dung này, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho rằng các cơ chế đặc biệt và phạm vi tác động lớn như mở rộng trường hợp thu hồi đất, giao quyền cho Hà Nội chấp thuận dự án (thay vì Quốc hội, Thủ tướng), cưỡng chế khi đạt đồng thuận 75% của chủ sở hữu… cần được đánh giá kỹ tác động để không phát sinh khiếu kiện, ảnh hưởng đến ổn định xã hội.

Từ năm 2005, Hà Nội bắt đầu cải tạo các khu chung cư cũ. Tuy nhiên, đến giữa năm ngoái, thành phố mới có 19 dự án hoàn thành, đưa vào sử dụng và tiếp tục triển khai hơn chục dự án.

Góp ý thảo luận sau đó, GS Hoàng Văn Cường, Ủy viên kiêm nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng cho rằng cần “nới” quy định về cải tạo chung cư cũ. “Nếu không có cơ chế đồng thuận 75% và cho phép vượt chỉ tiêu quy hoạch, kiến trúc và dân số, thành phố sẽ khó cải tạo được các khu chung cư xuống cấp, mất an toàn”, ông nói.

Trong khi đó, ông Trịnh Xuân An, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Quốc phòng – An ninh đề nghị giảm tỷ lệ đồng thuận xuống 50%, thay vì 75% để việc xây dựng lại chung cư cũ khả thi hơn.

Tương tự, ông Nguyễn Trúc Anh, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính nói mức 75% là cao, và một số nước cũng chỉ áp dụng quy định chung cư xuống cấp được xây lại khi một nửa chủ nhà đồng ý. Ông cũng đề xuất giao trách nhiệm và quyền hạn xuống cấp cơ sở (cấp xã) để thực hiện đền bù, giải phóng mặt bằng, tránh tình trạng dự án “tắc” 20 năm không giải phóng được.

Cũng theo dự thảo nghị quyết, Chính phủ đề nghị giao chủ đầu tư lập quy hoạch chi tiết dự án cải tạo, chỉnh trang, tái thiết khu vực đô thị. Sau đó khi phê duyệt, cơ quan quản lý được quyết định các chỉ tiêu quy hoạch, kiến trúc, dân số vượt quy định (với dự án ở khu vực nội đô lịch sử).

Để đẩy nhanh tiến độ các dự án lớn, quan trọng, dự thảo cũng quy định HĐND hoặc Chủ tịch UBND TP Hà Nội quyết định chủ trương, thay vì trình Quốc hội, Thủ tướng như hiện nay. Một số dự án thuộc nhóm này (trừ cải tạo chung cư) cũng có thể được lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt.

Các dự án lớn, quan trọng tại Thủ đô, theo Chính phủ, gồm đầu tư công, đầu tư đối tác công – tư (PPP) hoặc dự án cần triển khai ngay theo chỉ đạo của các cấp có thẩm quyền. Nhóm này cũng gồm dự án sử dụng ngân sách địa phương, hay thuộc danh mục thu hút nhà đầu tư chiến lược cùng có tổng mức đầu tư từ 30.000 tỷ đồng trở lên; cải tạo chung cư cũ, chỉnh trang tái thiết đô thị.

Với các dự án cần triển khai theo chỉ đạo cấp có thẩm quyền, thành phố được quyết định mức bồi thường, hỗ trợ, tái định cư gấp 2 lần quy định. Dự án cũng được thực hiện các bước về quy hoạch, khởi công xây dựng đồng thời với thủ tục chấp thuận, quyết định chủ trương đầu tư.

Liên quan tới quy định tái thiết khu đô thị, GS Hoàng Văn Cường đề nghị cần quy định theo mô hình TOD, tức là bên dưới nhà cao tầng phải bố trí ga tàu điện ngầm và không gian ngầm phát triển dịch vụ.

Ông cũng cho rằng cần xem lại quy hoạch khu vực nội đô lịch sử, chỉ nên gồm những khu cần bảo tồn như các phố cổ, khu vực Ba Đình, Tây Hồ cũ. “Việc quy hoạch cả quận Hai Bà Trưng và Đống Đa cũ vào nhóm này là trói buộc thành phố và người dân, vì các khu vực này tập nhiều chung cư và nhà thấp tầng cần cải tạo”, ông Cường nêu.

Trong khi đó, ông Phan Văn Mãi cho hay khi thẩm tra một số ý kiến đề nghị cân nhắc chính sách cho phép Hà Nội được chấp thuận các dự án quy mô sử dụng đất trồng lúa từ 500 ha trở lên hoặc di dân, tái định cư 20.000-50.000 người.

Dự kiến, Quốc hội biểu quyết thông qua dự thảo nghị quyết này vào chiều 11/12.

Anh Tú