Hoàng Quân (32 tuổi) đang làm việc tại một ngân hàng thương mại ở TP HCM, cho biết có thu nhập 24,5 triệu đồng mỗi tháng, không thấp so với mặt bằng lương chung nhưng chẳng thấm là bao với mức phí sinh hoạt đắt đỏ của TP HCM. Dù tiết kiệm từ khi ra trường, đến nay, Quân vẫn chọn ở trọ với lý do mua nhà không nổi.

“Một căn hộ bình dân ở thành phố có giá đến 3 tỷ đồng, muốn mua phải vay ít nhất 2 tỷ đồng và 15-25 năm tới, mỗi tháng phải dành hơn 60% thu nhập trả nợ. Phấn đấu trong nợ nần thì thà ở trọ cả đời dành dụm tiền về già dưỡng lão”, anh cho hay.

Quân không phải cá biệt, rất nhiều bạn trẻ dù đã nỗ lực từng ngày mong sớm có mái ấm ở TP HCM, nhưng đã từ bỏ, chọn cách thuê nhà ở các đô thị lớn.

Thùy Chi (35 tuổi) công tác tại một tổ chức tín dụng ở TP HCM, cho biết từ khi ra trường đã bắt đầu tích lũy cho kế hoạch mua nhà tuổi 30. Dù tuổi tác đã cách xa mục tiêu 5 năm, Chi vẫn đang ở trọ. Với mức thu nhập 22 triệu đồng mỗi tháng, Chi thuê căn phòng giá 4 triệu đồng (chưa tính điện, nước…), trung bình mỗi tháng, cô tiêu tốn ít nhất 13 triệu đồng cho phí sinh hoạt, mua sắm và tiết kiệm nhiều nhất 5 triệu đồng.

Hiện cô chỉ tiết kiệm được 700 triệu đồng, mua căn nhà vài tỷ đồng ở thành phố là điều quá xa vời. Do đó, cô chấp nhận thuê nhà ở trọ để bớt phải lo nghĩ, dành tiền vào việc khác.

Tương tự, Kim Anh (28 tuổi) nhân viên cho một công ty truyền thông ở quận 1, chia sẻ thu nhập loanh quanh ở mức 16-18 triệu mỗi tháng, làm cả đời cũng không mua được nhà ở TP HCM. Hơn nữa cô cũng không thấy quá nhiều lợi ích khi mua nhà ở thành phố nên “thà cứ ở trọ, dùng tiền trả lãi mua nhà đi học thêm kiến thức, kỹ năng mới để phát triển công việc”.

Nghiên cứu mới đây từ Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (Vars) cho thấy, hơn 60% người trẻ dưới 35 tuổi tại các đô thị lớn (Hà Nội, TP HCM, Đà Nẵng) ưu tiên thuê nhà, coi đây là giải pháp tối ưu để giảm gánh nặng tài chính và tận hưởng sự tự do trong bối cảnh giá bất động sản leo thang.

Tương tự, kết quả khảo sát từ chuyên trang Batdongsan cũng cho thấy, xu hướng tìm thuê nhà gia tăng gần 22% trong năm 2024. Nhóm khách hàng trong độ tuổi 25-34 tìm thuê cao nhất (gần 62%), ngay cả nhóm thu nhập cao từ 21-40 triệu đồng mỗi tháng cũng có tỷ lệ tìm thuê nhà đến 42% trong năm qua.

Lý giải, Vars cho rằng giá nhà tăng cao, không có ưu đãi lãi suất là rào cản khiến nhiều người khó mua nhà, đẩy họ vào thị trường thuê. Giá căn hộ chung cư tại Hà Nội, TP HCM và Đà Nẵng tăng lần lượt 72%, 50% và 34% trong 5 năm qua, còn thu nhập trung bình của người dân chỉ tăng khoảng 6-10% mỗi năm và ở mức rất thấp (từ 6,8-8,9 triệu đồng mỗi tháng). Trung bình vay 1,5-2 tỷ đồng mua nhà, hàng tháng người mua phải trả tiền gốc và lãi từ 25-60 triệu đồng, cao hơn 5-10 lần chi phí thuê nhà.

Còn theo Batdongsan, hơn 41% người đi thuê cho biết không đủ tài chính mua, không muốn ràng buộc vì khoản vay mua nhà và giá thuê nhà giá thấp hơn trả lãi suất hàng tháng. Với mức GDP bình quân đầu người ước tính khoảng 9,5 triệu đồng mỗi tháng (2024), một người trẻ (25-40 tuổi) phải tích lũy từ 26 năm để sở hữu căn hộ diện tích 60 m2, giá khoảng 3 tỷ đồng (trong điều kiện lãi suất huy động giả định là 4,5%/năm).

Ông Nguyễn Văn Đính, Chủ tịch Hội môi giới bất động sản Việt Nam, nhận định việc vay mua nhà với người trẻ vẫn gặp “muôn vàn khó khăn”. Vay là đồng nghĩa phải trả nợ trong 15-25 năm, hoặc phải “bóp mồm bóp miệng” cắt giảm nhiều khoản chi tiêu khác để có thời gian trả nợ ngắn hơn. Chưa kể, lãi suất thả nổi khó dự báo cũng làm nhiều người trẻ không dám vay, chọn ở trọ thay vì sở hữu tài sản.

Ông Nguyễn Quốc Anh, Phó tổng giám đốc Batdongsan nhận định, bên cạnh vấn đề tài chính, tư duy về sở hữu nhà cũng dần thay đổi, đặc biệt là với thế hệ trẻ. Hiện có khoảng 28% ngưởi thuê nhà cho biết, chọn ở trọ vì thích sự linh hoạt từ việc thay đổi môi trường sống.

Xu hướng gia tăng nhu cầu thuê khiến mảng cho thuê tại Việt Nam ngày càng tiềm năng. Dù vậy, thị trường cho thuê vẫn còn nhiều hạn chế, chưa thực sự trở thành một giải pháp thay thế hoàn toàn cho việc sở hữu nhà.

Hội Môi giới bất động sản Việt Nam cho biết, phần lớn nguồn cung nhà cho thuê do cá nhân sở hữu và quản lý, chưa có sự tham gia của các chủ đầu tư chuyên nghiệp. Trong khi đó, tại các nước phát triển, mô hình “build-to-rent” (xây dựng để cho thuê) đã trở nên phổ biến, giúp người thuê có nhiều lựa chọn hơn với giá cả hợp lý và dịch vụ tốt hơn.

Việt Nam cũng chưa có chính sách bảo vệ người thuê nhà. Đa số các hợp đồng thuê đều có thời hạn ngắn (6-12 tháng) và không có ràng buộc về điều kiện và mức tăng giá, khiến người thuê phải đối mặt với rủi ro về sự ổn định và quyền lợi. Việc thuê nhà chỉ có thể trở thành một lựa chọn phổ biến khi thị trường cho thuê được phát triển chuyên nghiệp hơn và có sự hỗ trợ từ chính sách tài chính.

Đơn vị này đề xuất nên có quy định pháp luật cụ thể bảo vệ quyền lợi người thuê như giới hạn mức tăng giá thuê mỗi năm và khuyến khích hợp đồng thuê dài hạn. Còn Hiệp hội bất động sản TP HCM mới đây cũng đề xuất, để tăng khả năng sở hữu nhà của người dân, nên có chính sách tín dụng ưu đãi với nhóm người mua nhà lần đầu.

Phương Uyên

TOD (mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng) là một nội dung mà TP HCM được trao cơ chế đặc thù trong Nghị quyết 98. Nếu triển khai tốt, mô hình này có thể trở thành động lực thúc đẩy phát triển kinh tế, giúp thành phố đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số và tạo hiệu ứng lan tỏa đến nhiều lĩnh vực khác.

Theo kế hoạch đề ra, đến năm 2035, TP HCM sẽ phát triển 335 km đường sắt đô thị và thí điểm phát triển 11 khu đô thị TOD. Tuy nhiên quá trình hiện thực hóa kế hoạch của thành phố đang gặp nhiều khó khăn, tốc độ triển khai chậm. Theo đánh giá của giới chuyên gia, nếu duy trì tốc độ hiện tại, thành phố có thể mất tới 100 năm để đạt được mục tiêu này.

Nhận diện những khó khăn mà TP HCM đang đối mặt khi phát triển mô hình TOD, Tiến sĩ Trần Du Lịch, cho rằng có 5 thách thức lớn cần giải quyết gồm: cơ chế, quy hoạch, ngân sách, nguồn lực và quỹ đất.

Cơ chế triển khai TOD hiện nay, theo đánh giá của ông Trần Du Lịch, phân mảnh và rời rạc, thủ tục pháp lý chồng chéo, đa khâu, liên đới nhiều sở, ban, ngành khiến quá trình phê duyệt thủ tục, phát triển dự án khó khăn.

Công tác quy hoạch của TP HCM khó xử lý, hiện trạng không khác gì một trang giấy đã bị vẽ lung tung, muốn điều chỉnh lại còn khó hơn vẽ mới.

Về cơ chế vốn và nguồn lực, hiện nay nguồn vốn vay làm TOD bị bó hẹp với quy định tổng mức dư nợ vay không vượt quá 120% số thu ngân sách thành phố được hưởng. Trong khi đó, đặc thù phát triển TOD đòi hỏi quỹ đất lớn, thời gian dài, chi phí tốn kém. Ngoài ra, các đô thị lớn như Hà Nội và TP HCM đang áp dụng mô hình TOD chủ yếu qua nghiên cứu độc lập dựa trên kinh nghiệm và tài liệu của các nước đi trước, nhà nước chưa có khung tiếp cận chung và nghiên cứu riêng.

Cuối cùng, thách thức khó nhằn và tốn kém nhất để làm TOD là việc giải phóng mặt bằng, tạo quỹ đất. Ông Lịch nhận định giá đất TP HCM đang rất cao, dự kiến chi phí bồi thường, tạo lập quỹ đất sẽ rất lớn. Cùng với cơ chế vốn bó hẹp, tính khả thi và sức hấp dẫn của TOD đối với cả khu vực nhà nước và tư nhân bị giảm sút.

Đồng quan điểm, ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội bất động sản TP HCM, cho rằng công tác tạo lập quỹ đất là thách thức lớn nhất khi làm TOD. Thành phố đang có khoảng 64.000 ha đất có thể phát triển đô thị nén. Trong đó có 32.000 ha đất trống không ảnh hưởng, hoặc ảnh hưởng ít đến dân cư; 9.000 ha đất nông nghiệp, sản xuất có thể chuyển đổi công năng và 23.000 ha đất có dân cư hoặc các khu chức năng. Tỷ lệ đất cần giải phóng mặt bằng hiện khá lớn.

Đất xung quanh nhà ga metro thường được xem là “đất vàng”, “đất kim cương” và thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư bất động sản.Dự án metro triển khai dài hạn, giới đầu cơ bất động sản thường lợi dụng thông tin để đi trước gom đất, thổi giá tăng cao gấp hàng chục lần, dẫn đến doanh nghiệp, nhà nước phải gánh chi phí bồi thường mặt bằng cao.

Đề ra giải pháp, theo Tiến sĩ Trần Du Lịch, nhà nước cần hoàn thiện cơ chế thực thi TOD thông suốt, đồng bộ, rút ngắn thời gian thủ tục. Giải pháp cho vấn đề này là thành lập hội đồng TOD chuyên trách mọi hoạt động liên quan đến phát triển đô thị TOD, với sự điều hành của lãnh đạo thành phố. TP HCM cũng cần xây dựng cơ chế đặc thù để tạo lập quỹ đất lớn, trao thẩm quyền trong việc hoán đổi, chuyển đổi chức năng, mục đích sử dụng đất nhằm đồng bộ quỹ đất phát triển đô thị dọc các trục giao thông lớn.

Về câu chuyện nguồn vốn, ông Đặng Huy Đông, Nguyên thứ trưởng bộ Kế hoạch và Đầu tư, gợi ý cần thúc đẩy sự tham gia sâu hơn và rộng hơn của các doanh nghiệp trong nước khi phát triển đô thị TOD. Ông cho biết theo cơ chế trước đây, các nhà thầu Việt Nam chỉ ngồi ghế phụ, nhà thầu nước ngoài cầm trịch. Nhưng nếu thành phố mạnh dạn trao quyền, tạo cơ chế cho nhà thầu trong nước được phụ trách chính từng mảng theo thế mạnh đặc thù, không chỉ nhà thầu có thể nâng cao năng lực cạnh tranh mà còn giúp cho chi phí triển khai đầu tư TOD giảm 30% so với trước đây.

Tiến sĩ Nguyễn Hoàng Tùng, Phó nhóm TOD thuộc chương trình GCIP (thúc đẩy xây dựng các đô thị xanh bền vững), cho rằng cần tăng cường hợp tác công tư để huy động tối đa các nguồn lực đầu tư TOD. Việc tận dụng chuyên môn và nguồn vốn từ khối tư nhân cũng là kinh nghiệm nhiều nơi thực hiện TOD thành công như Hong Kong, Thâm Quyến… Trong đó, nhà nước đưa ra những kiến tạo ban đầu, sau đó tư nhân phát huy kiến tạo đó để mang lại giá trị.

Ông Nguyễn Đắc Phước, Trưởng ban quản lý dự án 3, Ban quản lý đường sắt đô thị Hà Nội, cũng đề xuất trong quá trình lập quy hoạch khu vực TOD, thành phố nên kết hợp việc lấy ý kiến và tham vấn từ người dân chịu tác động và nhà đầu tư tiềm năng có dự định phát triển dự án trong khu vực TOD. Điều này nhằm hướng tới mục tiêu đẩy nhanh quá trình lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch, đồng thời tăng khả năng tham gia của khối tư nhân trong quá trình phát triển đô thị TOD.

Về phát triển kế hoạch sử dụng nguồn quỹ đất hợp lý với các dự án đầu tư đô thị trong khu vực TOD, ông Phước đề xuất, sau khi quy hoạch khu vực TOD đã được phê duyệt, việc phát triển các dự án đô thị có thể triển khai theo 3 hình thức. Đầu tiên là đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án; tiếp đến là đấu giá quyền sử dụng đất với các lô đất sạch; cuối cùng sẽ sử dụng vốn ngân sách thành phố để đầu tư xây dựng các dự án phát triển đô thị trong lớp lõi (200 m xung quanh các nhà ga).

Phương Uyên