Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA) mới đây kiến nghị cho phép chủ đầu tư được bán, cho thuê mua nhà hình thành trong tương lai dù đang thế chấp, chưa giải chấp ngay, nếu ngân hàng và người mua đồng ý.

Nhiều doanh nghiệp và hiệp hội cho rằng đây là giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn vốn. Tuy nhiên, không ít ý kiến từ người mua nhà và giới chuyên gia cảnh báo việc này có thể làm gia tăng rủi ro pháp lý, đẩy phần bất lợi về phía khách hàng, nhóm vốn ở vị thế yếu trong các giao dịch bất động sản.

Chị Ngọc, ngụ phường An Bình (TP HCM), cho biết từng mua căn hộ tại TP Thủ Đức cũ từ năm 2018, nhận nhà năm 2019 nhưng đến nay vẫn chưa được cấp sổ hồng do dự án chưa được giải chấp hoàn toàn. Theo chị, cư dân đã nhiều lần kiến nghị và chủ đầu tư liên tục cam kết, thực tế là tiền đã đóng đủ, nhà đã ở ổn định nhưng sổ hồng vẫn “bặt vô âm tín”, mỗi lần hỏi chỉ nhận được câu trả lời “đang làm việc với ngân hàng”.

Từ trải nghiệm cá nhân, chị cho rằng việc cho phép bán nhà đang thế chấp là một rủi ro lớn. Người mua nhà cá nhân rất khó kiểm soát được năng lực tài chính thực sự của chủ đầu tư và tiến độ trả nợ ngân hàng. “Khi có tranh chấp, người mua phải theo đuổi kiện tụng kéo dài, vừa tốn kém vừa bất an”, chị nhận xét.

Cùng quan điểm, anh Kiệt, một nhà đầu tư bất động sản cá nhân tại TP HCM, cho rằng đề xuất bán nhà chưa giải chấp không phù hợp với tâm lý người mua ở thực, khi buộc họ chấp nhận rủi ro pháp lý để đổi lấy cam kết giải chấp trong tương lai. Theo anh, cơ chế ngân hàng kiểm soát dòng tiền chủ yếu nhằm bảo đảm thu hồi nợ, không phải bảo vệ quyền sở hữu của người mua. Trong trường hợp dự án phát sinh rủi ro, ngân hàng vẫn được ưu tiên xử lý tài sản, còn người mua dù đã thanh toán và nhận nhà vẫn ở thế bất lợi.

Thực tế tại TP HCM cho thấy, nhiều dự án đã bàn giao nhà nhiều năm nhưng cư dân vẫn chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu do chủ đầu tư mang dự án đi thế chấp và không đủ khả năng giải chấp. Một số dự án từng nằm trong diện này như chung cư Bảy Hiền, Minh Thành, Phú Thạnh, Khang Gia Tân Hương, Avila, KDC Phú Hữu, 4S Linh Đông… Nhiều trường hợp, cơ quan quản lý phải vào cuộc tháo gỡ, song quá trình xử lý kéo dài, gây tổn thất lớn về thời gian, chi phí và tâm lý cho người mua.

Điểm chung của các tranh chấp này là người mua hầu như không có công cụ pháp lý trực tiếp để bảo vệ quyền lợi khi chủ đầu tư chậm hoặc không thực hiện nghĩa vụ với ngân hàng, còn khiếu nại, khởi kiện để đòi quyền lợi thường kéo dài, phức tạp và tốn kém.

Từ góc độ chuyên môn, Luật sư Trần Hoàng Hải, Văn phòng luật Hoàng Hải, phân tích nhà ở hình thành trong tương lai là loại tài sản đặc thù, khi người mua phải bỏ tiền trong lúc tài sản chưa hoàn thiện và quyền sở hữu chưa hình thành đầy đủ. Vì vậy, pháp luật nhà ở trong nhiều năm qua luôn đặt ra các yêu cầu nghiêm ngặt nhằm bảo vệ người mua, trong đó có nguyên tắc chủ đầu tư phải giải chấp tài sản trước khi ký hợp đồng mua bán.

Luật Nhà ở 2023 tiếp tục kế thừa tinh thần này, mục tiêu là ngăn chặn tình trạng một tài sản bị đem bán cho nhiều bên và bảo vệ người mua trước nguy cơ tài sản bị xử lý để thu hồi nợ ngân hàng. Vì vậy theo luật sư Hải, việc cho phép bán nhà chưa giải chấp, dù có sự đồng thuận của ba bên, về bản chất đã làm thay đổi trật tự ưu tiên trong giao dịch.

“Khi tài sản vẫn đang thế chấp, ngân hàng có quyền ưu tiên xử lý nếu chủ đầu tư mất khả năng thanh toán, còn người mua vẫn đứng sau trong thứ tự bảo vệ quyền lợi khi xảy ra tranh chấp”, ông Hải nói.

Một rủi ro khác là sự bất cân xứng thông tin. Chuyên gia bất động sản Nguyễn Hoàng cho rằng không phải người mua nào cũng có đủ kiến thức pháp lý để hiểu và đánh giá đầy đủ các điều khoản liên quan đến thế chấp, giải chấp, kiểm soát dòng tiền hay trách nhiệm của ngân hàng. Việc yêu cầu người mua “tự quyết định” mua hay không mua nhà đang thế chấp, về hình thức là trao quyền lựa chọn, nhưng thực chất có thể chuyển phần lớn rủi ro sang phía người yếu thế hơn.

Ngay cả khi thông tin được công khai trong hợp đồng, câu hỏi then chốt vẫn là: nếu chủ đầu tư không thực hiện đúng cam kết giải chấp, ai sẽ là người gánh hậu quả trực tiếp? Trong đa số trường hợp, ngân hàng có đầy đủ công cụ pháp lý để bảo toàn vốn, trong khi người mua phải theo đuổi các tranh chấp dân sự kéo dài để bảo vệ quyền lợi của mình.

Ngoài ra, nhiều ý kiến lo ngại việc cho phép bán nhà chưa giải chấp có thể tạo tiền lệ khiến một số chủ đầu tư phụ thuộc nhiều hơn vào dòng tiền của khách hàng thay vì năng lực tài chính thực chất. Trong bối cảnh niềm tin thị trường vừa mới phục hồi, mọi điều chỉnh chính sách cần được cân nhắc thận trọng, để bài toán tháo gỡ vốn cho doanh nghiệp không trở thành rủi ro pháp lý kéo dài đối với người mua.

Từ góc độ quản lý, Văn phòng Đăng ký đất đai TP HCM mới đây cũng cảnh báo người dân cần thận trọng khi giao dịch nhà ở hình thành trong tương lai, đặc biệt là các dự án hoặc căn hộ đang bị thế chấp. Cơ quan này khuyến cáo người mua chỉ nên ký hợp đồng và thanh toán khi tài sản đã được giải chấp đầy đủ.

Phương Uyên

Năm 2025 khép lại với gam màu sáng hiếm thấy của thị trường bất động sản, khi hàng loạt doanh nghiệp đầu ngành ghi nhận kết quả kinh doanh tăng trưởng mạnh, thậm chí lập kỷ lục lợi nhuận sau nhiều năm biến động.

Nổi bật nhất là Công ty cổ phần Vinhomes, doanh nghiệp ghi nhận lợi nhuận sau thuế lớn nhất toàn ngành bất động sản và cũng là doanh nghiệp phi tài chính có lãi cao nhất thị trường chứng khoán Việt Nam năm 2025. Nhà phát triển bất động sản thuộc Tập đoàn Vingroup đạt lợi nhuận sau thuế 42.111 tỷ đồng, tăng 20% so với năm trước và là mức cao nhất từ trước đến nay.

Theo Vinhomes, kết quả này chủ yếu đến từ việc bàn giao đúng và vượt kế hoạch tại các đại dự án quy mô lớn như Vinhomes Ocean Park 2, Ocean Park 3 và Vinhomes Vũ Yên (Hải Phòng). Doanh số bán hàng cả năm đạt 205.252 tỷ đồng, gần gấp đôi năm 2024. Doanh thu thuần đạt 154.102 tỷ đồng, tăng hơn 50%. Nếu tính cả doanh thu từ các hợp đồng hợp tác kinh doanh, tổng doanh thu của doanh nghiệp lên tới 183.923 tỷ đồng.

Công ty cổ phần Đầu tư và Kinh doanh Nhà Khang Điền cũng ghi nhận một năm bứt phá mạnh mẽ với doanh thu hơn 4.680 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 1.633 tỷ, lần lượt tăng gấp đôi và gấp rưỡi năm liền trước. Đây là mức lợi nhuận cao kỷ lục của Khang Điền, đồng thời đánh dấu việc doanh nghiệp trở lại mốc lãi nghìn tỷ sau hai năm gián đoạn. So với kế hoạch được cổ đông thông qua, công ty vượt 23% chỉ tiêu doanh thu và 63% kế hoạch lợi nhuận.

Công ty cổ phần Đầu tư Nam Long có kết quả kinh doanh cải thiện rõ rệt trong năm 2025. Lợi nhuận sau thuế đạt 701 tỷ đồng, cao nhất trong bốn năm qua và hoàn thành mục tiêu lợi nhuận đề ra từ đầu năm. Doanh thu thuần đạt 5.645 tỷ đồng, chủ yếu đến từ việc bàn giao các dự án Southgate, Cần Thơ và Akari. Hoạt động bán hàng tiếp tục là điểm sáng khi doanh số presales đạt gần 11.900 tỷ đồng, gấp hơn 2,2 lần so với năm 2024.

Ngoài ra, loạt doanh nghiệp khác như Phát Đạt, Novaland, Hoàng Quân… cũng ghi nhận sự tăng trưởng mạnh cả về doanh thu và lợi nhuận trong năm vừa qua.

Ở mảng bất động sản công nghiệp, nhiều doanh nghiệp ghi nhận kết quả tích cực. Tổng Công ty Phát triển Đô thị Kinh Bắc đạt hơn 6.687 tỷ đồng doanh thu và gần 2.147 tỷ đồng lãi ròng, lần lượt gấp 2,4 lần và 5,6 lần năm 2024. IDICO ghi nhận doanh thu thuần 8.588 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 2.354 tỷ đồng năm 2025; riêng quý IV, doanh thu đạt 2.160 tỷ đồng, tăng hơn 10%, lãi ròng 540 tỷ đồng, tăng 24%. Sonadezi (SNZ) cũng báo doanh thu 6.823 tỷ đồng và lãi ròng 2.132 tỷ đồng, tăng lần lượt 16% và 32% so với năm trước…

Theo đánh giá của các chuyên gia, năm 2025 có thể xem là năm bản lề của thị trường bất động sản dân dụng khi nhiều doanh nghiệp lớn đã vượt qua giai đoạn khó khăn nhất, từng bước khôi phục hoạt động bán hàng và cải thiện dòng tiền. Kết quả kinh doanh tích cực của loạt “ông lớn” địa ốc cho thấy thị trường đang dần lấy lại sức bật, tạo nền tảng cho chu kỳ phát triển mới trong những năm tới.

Nhận định về bức tranh chung, Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS), cho rằng năm 2025 đánh dấu giai đoạn thị trường phục hồi rõ nét sau thời gian dài trầm lắng. Niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp đang dần quay trở lại, thể hiện qua việc nhiều chủ đầu tư tái khởi động dự án, mở rộng hoạt động và cải thiện năng lực phát triển sản phẩm.

Theo VARS, thị trường đã đi qua vùng đáy của chu kỳ trước và bắt đầu bước vào quỹ đạo hồi phục. Sự cải thiện này đến từ nhiều yếu tố cộng hưởng như cải cách pháp lý ngày càng rõ ràng, hệ thống tín dụng và quản lý được củng cố, nguồn cung mới tăng lên và nhu cầu ở thực dần phục hồi. Quan trọng hơn, nhiều doanh nghiệp đã chủ động tái cấu trúc, xử lý tồn tại và quay lại thị trường với chiến lược bài bản, thận trọng hơn.

Song song đó, tiến trình gỡ vướng pháp lý cho hàng nghìn dự án mở ra dư địa tăng trưởng đáng kể. Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, gần 3.300 dự án đất đai với tổng mức đầu tư khoảng 1,67 triệu tỷ đồng, khoảng hơn 70.000 ha đất đã được tháo gỡ vướng mắc, tiếp tục triển khai hoàn thành trong năm vừa qua. Những dự án trên kỳ vọng bổ sung nguồn cung cho thị trường, đồng thời khơi thông nguồn lực cho nền kinh tế.

Công ty Chứng khoán KB Việt Nam (KBSV) dự báo từ năm 2026, khi nguồn cung có triển vọng cải thiện, lợi nhuận của doanh nghiệp bất động sản sẽ tăng trưởng tích cực. Theo đó, số lượng dự án được phê duyệt mới có thể gia tăng, thủ tục được rút gọn, các dự án tồn đọng pháp lý sớm được triển khai và mở bán trở lại, qua đó bổ sung nguồn cung cho thị trường.

Bên cạnh đó, các quy định mới ban hành gỡ vướng cho thị trường cũng sẽ thúc đẩy hoạt động phát triển dự án, trong khi đầu tư hạ tầng tiếp tục kích thích nhu cầu mua nhà. Hai yếu tố này được kỳ vọng hỗ trợ doanh thu và lợi nhuận của doanh nghiệp địa ốc trong trung hạn. Tuy nhiên, mức độ hưởng lợi sẽ không đồng đều, phụ thuộc vào tình trạng pháp lý của quỹ đất hiện hữu và khả năng phát triển sản phẩm phù hợp với nhu cầu ở thực.

Còn theo VARS, những thay đổi về khung pháp lý và cơ chế quản lý đang tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững hơn của bất động sản Việt Nam. Các tiêu chuẩn mới được kỳ vọng nâng cao tính minh bạch, cải thiện chất lượng sản phẩm và giúp thị trường vận hành lành mạnh hơn trong chu kỳ tiếp theo. Khi doanh nghiệp dần vượt khó, dự án được khơi thông và niềm tin cải thiện, năm 2026 được kỳ vọng sẽ đánh dấu bước chuyển sang giai đoạn ổn định và tăng trưởng bền vững hơn, thay vì phục hồi ngắn hạn như các chu kỳ trước.

Phương Uyên