Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 357/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025, tạo hành lang pháp lý quan trọng cho việc xây dựng, quản lý và khai thác hệ thống thông tin về nhà ở và thị trường bất động sản. Đây được xem là bước đi chiến lược nhằm minh bạch hóa thị trường, xóa bỏ tình trạng “mù mờ” thông tin vốn là nguyên nhân của nhiều cơn sốt đất ảo thời gian qua.

Số hóa và quản lý tập trung từ Trung ương

Thay vì sự phân tán dữ liệu tại từng địa phương như trước đây, Nghị định 357 xác lập nguyên tắc quản lý tập trung và thống nhất. Theo đó, Bộ Xây dựng là cơ quan chịu trách nhiệm cao nhất trong việc thiết kế, xây dựng và vận hành hệ thống trên phạm vi toàn quốc.

Ở cấp độ thực thi, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đóng vai trò là đầu mối thu thập, cập nhật và khai thác dữ liệu trong phạm vi địa phương mình, đảm bảo dòng chảy thông tin được xuyên suốt.

Cơ sở dữ liệu về nhà ở được quy định rất chi tiết, không chỉ bao gồm các văn bản quy phạm pháp luật mà còn đi sâu vào các chỉ số thực tế của thị trường. Cụ thể, hệ thống sẽ cập nhật các chỉ tiêu trong Chương trình, kế hoạch phát triển nhà ở đã được phê duyệt và kết quả thực hiện thực tế.

Các chỉ số quan trọng như diện tích đất dành cho nhà ở xã hội, nhà ở tái định cư, nhà ở công vụ và cải tạo chung cư cũ sẽ được theo dõi sát sao. Bên cạnh đó, các số liệu về diện tích nhà ở bình quân đầu người, tổng diện tích sàn và số lượng nhà ở cũng được số hóa.

Phạm vi dữ liệu bao phủ toàn diện các loại hình: Từ nhà ở thương mại, nhà ở xã hội, nhà lưu trú công nhân khu công nghiệp đến nhà ở lực lượng vũ trang và tài sản công. Điều này giúp cơ quan quản lý và nhà đầu tư có cái nhìn tổng thể về nguồn cung và nhu cầu thực của xã hội.

Siết chặt dữ liệu dự án và môi giới

Đối với thị trường bất động sản, cơ sở dữ liệu sẽ quản lý hồ sơ của hàng loạt loại hình dự án: Từ khu đô thị, khu dân cư nông thôn đến các tổ hợp đa năng (văn phòng, thương mại, du lịch, công nghiệp, y tế, giáo dục…). Đặc biệt, các dự án hạ tầng khu công nghiệp, khu công nghệ cao và các giao dịch chuyển nhượng dự án cũng nằm trong diện phải cập nhật dữ liệu.

Đáng chú ý, Nghị định mới đặt ra yêu cầu quản lý chặt chẽ đối với các “chân rết” của thị trường là hệ thống môi giới và sàn giao dịch. Thông tin về các sàn giao dịch, tổ chức kinh doanh dịch vụ môi giới, tư vấn và quản lý bất động sản sẽ được công khai.

Đối với cá nhân hành nghề môi giới, hệ thống sẽ lưu trữ chi tiết số định danh cá nhân và mã số định danh điện tử của chứng chỉ hành nghề. Quy định này được kỳ vọng sẽ thanh lọc thị trường, loại bỏ nạn “cò đất” hoạt động trái phép.

Khai thác chuyên sâu phải trả tiền

Về phương thức tiếp cận, Nghị định mở ra các kênh khai thác đa dạng: Trực tiếp qua Cổng thông tin, kết nối dữ liệu trực tuyến hoặc gửi văn bản yêu cầu. Việc chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan nhà nước được thực hiện miễn phí để phục vụ công tác quản lý.

Đối với các tổ chức, cá nhân có nhu cầu khai thác dữ liệu chuyên sâu, chi tiết để phục vụ kinh doanh hoặc nghiên cứu, họ có thể gửi phiếu yêu cầu tới Bộ Xây dựng (qua Cổng dịch vụ công Quốc gia, bưu chính hoặc trực tiếp). Nhóm đối tượng này sẽ phải chi trả chi phí khai thác theo quy định của pháp luật về giá.

Mua nhà ở Việt Nam khó hơn Mỹ, Nhật

Ông Lê Bảo Long, Giám đốc marketing của PropertyGuru, cho biết đơn vị này đã khảo sát hơn 1.000 người trong độ tuổi 18-44 tại Hà Nội, Đà Nẵng và TPHCM – những địa bàn thể hiện rõ áp lực sở hữu nhà ở.

Kết quả cho thấy chỉ số giá nhà so với thu nhập bình quân đầu người tiếp tục nới rộng, phản ánh việc mua nhà tại Hà Nội và TPHCM ngày càng “vượt ngoài tầm với”. Theo đánh giá của người trẻ, khả năng mua nhà ở hai đô thị lớn còn khó khăn hơn so với tại Mỹ, Nhật Bản, Đức hay Australia.

Những người có thu nhập dưới 15 triệu đồng/tháng gần như không tin mình có thể mua nhà. Ngay cả nhóm thu nhập 30-50 triệu đồng hoặc trên 50 triệu đồng/tháng cũng nhận định việc sở hữu nhà ở vẫn “cực kỳ thách thức”. Giấc mơ an cư gần như ngoài tầm với đối với nhóm thu nhập dưới 30 triệu đồng/tháng.

Khảo sát cũng ghi nhận tỷ lệ người trẻ không sở hữu bất kỳ bất động sản nào đang tăng nhanh. Nếu năm ngoái nhóm này chiếm khoảng 30% thì năm nay đã lên tới 40%. Phần lớn người được hỏi cho rằng giá nhà hiện ở mức quá cao so với khả năng của họ.

Thực tế cho thấy phần lớn người trẻ dưới 35 tuổi mới chỉ có khoảng một thập kỷ đi làm, quãng thời gian chưa đủ dài để tích lũy cho một khoản đầu tư lớn như mua nhà. Trong khi đó, giá nhà tại TPHCM và Hà Nội đã tăng mạnh trong 10 năm qua, bỏ xa tốc độ tăng thu nhập của người lao động.

Quá trình đô thị hóa và phát triển kinh tế tập trung làm gia tăng dân số tại các đô thị lớn, kéo nhu cầu nhà ở tăng mạnh, trong khi nguồn cung nhà vừa túi tiền lại khan hiếm. Việc sở hữu một căn hộ giá phù hợp trở nên khó khăn với các cặp vợ chồng trẻ nếu không có sự hỗ trợ tài chính từ gia đình hoặc tiếp cận được các gói tín dụng ưu đãi. Nhiều người buộc phải thuê nhà dài hạn hoặc chấp nhận sống chung nhiều thế hệ để giảm bớt áp lực tài chính.

Không nên mạo hiểm với khoản vay quá sức

Theo khảo sát, những người đang nỗ lực mua nhà, thu nhập càng cao thì càng muốn giảm tỷ lệ vay ngân hàng. Phần lớn những người có thu nhập trên 70 triệu đồng/tháng muốn vay dưới 30% khi mua bất động sản. Ngược lại, người có thu nhập dưới 30 triệu đồng/tháng lại sẵn sàng vay tới 70%.

Điều này trùng hợp với khuyến cáo của chuyên gia Savills, rằng người trẻ không nên “mạo hiểm” với khoản vay quá sức. Một khoản trả góp ổn định  khoảng 1/3 thu nhập sẽ khả thi hơn rất nhiều so với mức một nửa thu nhập trở lên – ngưỡng đang khiến nhiều cặp vợ chồng trẻ cảm thấy “đuối sức”.  Mức vay an toàn nên cân nhắc là tối đa 50% giá trị bất động sản.

Bên cạnh việc kiểm soát đòn bẩy tài chính, người mua cần cân nhắc kỹ khả năng trả nợ, chọn dự án có pháp lý rõ ràng và chủ đầu tư uy tín. Không ít khách hàng gặp rắc rối khi dự án đình trệ hoặc chủ đầu tư không thực hiện đúng cam kết hỗ trợ lãi suất, gây ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống – đặc biệt khi mua nhà thường là khoản đầu tư lớn nhất của đời người.

Bên cạnh đó, sự ổn định về lãi suất cũng là yếu tố quan trọng nhằm giữ vững tâm lý cho người vay. Mỗi biến động trong lãi suất đều có thể khiến người vay lo lắng, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và tâm lý an cư lạc nghiệp.

Chuyên gia kinh tế Đinh Thế Hiển đưa ra lời khuyên với người trẻ mua nhà cần sống tiết kiệm, cần có một số điều kiện phù hợp để tránh gây áp lực tài chính. Họ cần chuẩn bị một khoản tiền tích lũy nhất định, tìm hiểu kỹ về dự án, chủ đầu tư và cân nhắc các khoản vay ngân hàng để đảm bảo khả năng chi trả lâu dài. Khoản tiền để dành được tối thiểu 500 triệu đồng, hoặc được cha mẹ hỗ trợ tài chính để có tiền trả trước 30% giá trị căn hộ.

Ngày 22/12/2025, Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường (thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TPHCM) đã ban hành Công văn số 74/CV-TNMT gửi Thường trực Thành ủy và UBND TPHCM liên quan đến việc xây dựng bảng giá đất áp dụng từ năm 2026.

Đây là lần kiến nghị thứ ba của đơn vị này trong nỗ lực thúc đẩy một khung giá đất tiệm cận với bản chất thị trường, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô và đảm bảo quyền lợi chính đáng của người dân

Đề xuất mức giá đất nông nghiệp bằng 40% đất ở cùng thửa đất

Tâm điểm của bản kiến nghị là đề xuất nâng giá đất nông nghiệp lên mức bằng khoảng 40% giá đất ở cùng thửa đất. Con số này được đưa ra sau khi có những diễn biến mới trong quá trình xây dựng bảng giá.

Theo dự thảo trước đó của Sở Nông nghiệp và Môi trường TPHCM, mức 40% đã được trình Hội đồng thẩm định và được đánh giá là tương đối phù hợp với thực tế. Tuy nhiên, theo Kết luận số 30/KL-ĐU, mức giá này lại bị điều chỉnh giảm xuống, làm nảy sinh tâm lý lo lắng và bất an trong nhân dân.

Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường nhấn mạnh rằng, việc ấn định giá đất nông nghiệp ở mức quá thấp (chỉ vài trăm nghìn đồng mỗi mét vuông) không chỉ gây khó khăn trong quá trình thực hiện mà còn thiếu sự đồng thuận từ xã hội.

Trong các lần kiến nghị trước đó vào tháng 6 và tháng 11/2025, đơn vị này từng đề xuất các mức từ 30% đến 70%. Việc duy trì mức tối thiểu 40% ở thời điểm hiện tại được coi là phương án trung dung, có thể chấp nhận được để hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và người sử dụng đất.

Hiện thực hóa nguyên tắc thị trường theo quy định mới

Cơ sở pháp lý cho các kiến nghị này dựa trên Luật Đất đai 2024 và các văn bản dưới luật vừa được ban hành. Đáng chú ý là Nghị quyết số 254/2025/QH15 của Quốc hội ngày 11/12/2025, trong đó định hướng giảm nghĩa vụ tài chính khi người dân chuyển mục đích sử dụng đất sang đất ở.

Đồng thời, Nghị định số 226/2025/NĐ-CP và Nghị định số 291/2025/NĐ-CP đã chính thức cho phép cấp tỉnh được quyền quyết định và điều chỉnh bảng giá đất nông nghiệp theo nguyên tắc thị trường.

Theo số liệu thực tế từ các giao dịch chuyển nhượng, giá đất nông nghiệp tự do thường đạt khoảng 70% giá đất ở. Do đó, việc xác định giá trong bảng giá mới cần được nghiên cứu khoa học, sát thực tiễn cho từng khu vực, thậm chí từng thửa đất khi dữ liệu đồng bộ. 

TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng, khẳng định hiện không có quy định pháp luật nào yêu cầu phải ấn định cứng giá đất nông nghiệp ở mức thấp. Việc bám sát nguyên tắc thị trường không chỉ đúng với các Nghị quyết 57-NQ/TW và 66-NQ/TW của Bộ Chính trị mà còn là chìa khóa để kiến tạo hệ sinh thái dữ liệu đất đai minh bạch.

Bộ Tài chính vừa có văn bản trả lời kiến nghị của cử tri TP Hà Nội liên quan đến việc miễn, giảm tiền sử dụng đất; cho phép ghi nợ tiền sử dụng đất; tiếp tục xem xét giảm mức phí chuyển đổi cho các hộ có diện tích đất vườn, ao gắn liền với đất ở.

Cử tri đề nghị tiếp tục miễn, giảm tiền sử dụng đất đối với hộ gia đình khi chuyển đất vườn, ao sang đất ở trong hạn mức để chia tách cho con cái; cho phép ghi nợ tiền sử dụng đất trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, và trả dần từ 5-10 năm nhằm giảm áp lực tài chính.

Trả lời nội dung này, Bộ Tài chính cho biết, pháp luật đất đai hiện hành đã quy định miễn tiền sử dụng đất trong hạn mức giao đất ở khi cấp giấy chứng nhận lần đầu, hoặc khi chuyển mục đích sử dụng đất không phải là đất ở sang đất ở đối với một số đối tượng.

Cụ thể, theo Nghị định số 103/2024/NĐ-CP, các hộ gia đình là người dân tộc thiểu số, hộ nghèo tại địa bàn có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn được miễn tiền sử dụng đất trong hạn mức khi thực hiện các thủ tục nêu trên.

Chính sách này gắn với Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi theo quy định của Chính phủ.

Về đề xuất cho phép ghi nợ tiền sử dụng đất và trả dần, Bộ Tài chính cho biết, việc ghi nợ đã được quy định tại Luật Đất đai 2024 và các nghị định hướng dẫn thi hành.

Việc xác định đối tượng, mức tiền được ghi nợ, thời hạn ghi nợ, cũng như trình tự, thủ tục thanh toán và xóa nợ tiền sử dụng đất được thực hiện theo các nghị định chuyên ngành về tiền sử dụng đất và cấp giấy chứng nhận.

Đối với kiến nghị giảm mức phí chuyển đổi đất vườn, ao gắn liền với đất ở, kể cả trường hợp tách hộ, Bộ Tài chính cho biết, Quốc hội đã có quy định theo hướng giảm nghĩa vụ tài chính cho người dân.

Cụ thể, Nghị quyết số 54/2025/QH15 của Quốc hội quy định mức thu tiền sử dụng đất khi chuyển mục đích sử dụng đất trong thửa đất có nhà ở theo hướng thấp hơn so với quy định chung, áp dụng đối với diện tích không vượt quá hai lần hạn mức giao đất ở.

Nội dung này đã được thể chế hóa tại các nghị định hướng dẫn Luật Đất đai và các cơ chế, chính sách đặc thù dành cho TP Hà Nội, có hiệu lực từ đầu năm 2026.

Bên cạnh đó, cử tri Hà Nội kiến nghị rà soát, đối chiếu quy định tại Điều 16 Nghị định 45/2014/NĐ-CP với Điều 22 Nghị định 103/2024/NĐ-CP và khoản 8 Điều 1 Nghị định 291/2025/NĐ-CP nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật về ghi nợ tiền sử dụng đất.

Theo phản ánh, các quy định hiện hành chưa nêu cụ thể việc ghi nợ tiền sử dụng đất trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với hộ gia đình, cá nhân được chuyển mục đích sử dụng đất nhưng gặp khó khăn về tài chính. Cử tri cho rằng cần làm rõ nội dung này để tháo gỡ vướng mắc, khuyến khích người dân thực hiện chuyển mục đích sử dụng đất đúng quy định, tránh sử dụng sai mục đích.

Bộ Tài chính cho biết, Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực từ ngày 1/8/2024. Theo phân công của Chính phủ, Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) và Bộ Tài chính đã xây dựng, trình ban hành các nghị định hướng dẫn thi hành.

Trong đó, Bộ Tài chính chủ trì xây dựng Nghị định 103/2024/NĐ-CP về tiền sử dụng đất (được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định 291/2025/NĐ-CP). Khoản 1 Điều 22 quy định việc xác định đối tượng, mức và thời hạn ghi nợ tiền sử dụng đất thực hiện theo nghị định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và nghị định về cấp Giấy chứng nhận; còn trình tự, thủ tục ghi nợ, thanh toán và xóa nợ thực hiện theo Nghị định 103.

Theo Luật Đất đai 2024 và các nghị định liên quan do Bộ Tài nguyên và Môi trường chủ trì xây dựng, đối tượng được ghi nợ tiền sử dụng đất gồm: người được bố trí tái định cư; cá nhân, hộ gia đình đang sử dụng đất có nhu cầu ghi nợ khi được cấp Giấy chứng nhận lần đầu.

Trường hợp cần điều chỉnh, bổ sung đối tượng được ghi nợ tiền sử dụng đất, Bộ Tài chính đề nghị cử tri kiến nghị với Bộ Nông nghiệp và Môi trường theo đúng chức năng, nhiệm vụ được giao.