Tại hội thảo về thuế thu nhập cá nhân do Báo Lao động tổ chức cuối tuần qua, PGS.TS Phan Hữu Nghị, Phó Viện trưởng Ngân hàng – Tài chính (Đại học Kinh tế Quốc dân) đề xuất chỉ thu thuế khi bán nhà có lãi, áp dụng mức 20% trên chênh lệch giá mua – bán để ngăn chặn tình trạng lách thuế.

TS. Nguyễn Ngọc Tú (Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội) cũng cùng quan điểm đưa về đánh thuế 20% trên thu nhập thực tế của người bán. Với trường hợp không có đầy đủ hóa đơn chứng từ, cơ sở để tính lãi lỗ, đề xuất áp dụng mức ấn định 1-2% theo bảng giá do UBND tỉnh, thành phố quy định.

Theo PGS.TS Phan Hữu Nghị, phương án thuế 20% trên chênh lệch giá mua và giá bán có lợi thế hơn do phản ánh chính xác thu nhập thực tế.

“Việc này sẽ giúp hạn chế tình trạng đẩy giá nhà đất”, ông Nghị nói, thêm rằng chính sách đánh thuế trên giá trị tăng thêm được thực hiện nghiêm còn khiến các công ty bất động sản phải tính toán kỹ lưỡng hơn khi quyết định giá bán, từ đó giúp thị trường vận hành minh bạch, thực chất hơn.

Ông Phạm Thanh Tuấn, chuyên gia pháp lý bất động sản, cho biết đề xuất trên chỉ khả thi khi Nhà nước có phương pháp tính chi phí đầu vào và đầu ra chính xác, minh bạch giống như tính thuế thu nhập doanh nghiệp. Ông nói, giá bán ra có thể xác định dựa trên thỏa thuận của người bán và người mua, song việc tính giá đầu vào lại không đơn giản khi chủ thửa đất được nhận thừa kế, cho, tặng.

Chưa kể, tình trạng lách thuế vẫn có thể xảy ra nếu hai bên thoả thuận khoản tiền chênh ở mức thấp, thậm chí ngang bằng hoặc thấp hơn giá đầu vào. “Lúc này, Nhà nước còn hao hụt ngân sách hơn phương pháp thu thuế 2% trên mỗi hợp đồng chuyển nhượng”, ông nói.

Theo ông Tuấn, trong bối cảnh tình trạng kê khai hai giá vẫn phổ biến trên thị trường địa ốc, đề xuất trên gần như rất khó triển khai. Ông cũng cho rằng thu thuế 2% trên giá trị giao dịch “mang tính cào bằng và không còn phù hợp”. Chuyên gia khuyến nghị đánh thuế theo thời gian nắm giữ giống đề xuất của Bộ Tài chính. Giải pháp này giúp giảm bớt động lực mua bán để đẩy giá của nhóm đầu tư lướt sóng, phù hợp thông lệ quốc tế.

Thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản là một nguồn thu quan trọng trong hệ thống thuế thu nhập cá nhân. Luật Thuế thu nhập cá nhân năm 2007 quy định mức thu với thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản là 25% trên thu nhập (giá bán trừ giá vốn và các chi phí liên quan). Trường hợp không xác định được giá vốn, các chi phí liên quan và có chứng từ chứng minh, mức thuế phải nộp là 2% giá bán.

Từ 2015, theo Luật sửa đổi bổ sung một số điều Luật Thuế thu nhập cá nhân, mức thu thống nhất là 2% trên giá chuyển nhượng bất động sản.

Ông Nghị cho rằng cách tính thuế hiện hành còn nhiều hạn chế. Cụ thể, thuế thu nhập cá nhân cho việc chuyển nhượng bất động sản được tính là 2% trên giá trị giao dịch. Tức là, người bán phải nộp thuế bằng 2% tổng giá trị bất động sản ghi trên hợp đồng chuyển nhượng, không quan tâm đến việc lãi hay lỗ.

“Phương án 2% trên giá trị giao dịch đơn giản, dễ thu, nhưng lại tạo ra lỗ hổng lớn trong việc kê khai giá bán”, ông Nghị nói, cho biết người bán thường khai giá chuyển nhượng thấp hơn thực tế để giảm số thuế phải nộp. Điều này dẫn tới thất thu cho ngân sách nhà nước, khiến thị trường bất động sản thiếu minh bạch.

Cùng quan điểm, TS. Nguyễn Ngọc Tú cho rằng cách tính thuế 2% trên giá bán dễ gây lạm thu, không phù hợp bản chất thuế thu nhập cá nhân chỉ đánh trên thu nhập, tức doanh thu trừ chi phí của người nộp thuế.

Song để thực hiện được cách tính thuế này, theo đại diện Ban chính sách – Cục Thuế (Bộ Tài chính), cần có cơ sở dữ liệu phản ánh đúng giá cả giao dịch của các lần chuyển nhượng. Cùng với đó, nhà điều hành cần quy định rõ các khoản chi phí được trừ và điều kiện về hóa đơn, chứng từ, giá vốn của bất động sản chuyển nhượng.

Hiện nay, cơ sở dữ liệu của cơ quan thuế đã có chức năng tra cứu lịch sử giao dịch của thửa đất và người nộp thuế (từ năm 2018). Tuy nhiên, mức giá chuyển nhượng ghi trên hợp đồng chưa đảm bảo đúng với giá giao dịch thực tế, khó kiểm soát. Do đó, việc thu nhập cơ sở dữ liệu về giá giao dịch trên thị trường cần thời gian và các công cụ tìm kiếm.

Trong khi đó, việc xác định, chứng minh các chi phí liên quan được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế cũng gặp khó do có nhiều loại chi phí liên quan. Trong đó, các chi phí dễ xác định như chi phí mua, xây dựng, sửa chữa, thủ tục. Còn lại các khoản khó chứng minh như chi phí môi giới, lãi vay, bồi thường các bên liên quan. Ngoài ra, một số trường hợp bất động sản chuyển nhượng có từ xưa hoặc được thừa kế, cho tặng cũng không xác định được giá vốn.

“Điều này đặt ra yêu cầu cần tăng các công cụ để kiểm soát thu nhập thực tế phát sinh với hoạt động chuyển nhượng bất động sản của hộ gia đình, cá nhân”, đại diện cơ quan thuế cho biết.

Giải pháp được cơ quan này đề cập tới là yêu cầu thực hiện liên thông các thủ tục từ giao dịch bất động sản, công chứng, thuế và đăng ký giao dịch đất đai trên môi trường điện tử.

Ở góc độ này, Phó Viện trưởng Ngân hàng – Tài chính cho rằng mức thuế 20% trên phần chênh lệch giá mua – bán cần đi kèm với chế tài xử phạt nghiêm khắc với hành vi kê khai sai giá. Việc này sẽ giúp hạn chế tình trạng “hai giá” (giá thực tế và giá kê khai khác nhau), đồng thời giúp Nhà nước thu thuế công bằng hơn. “Thị trường bị đẩy giá do môi giới, mua bán lòng vòng sẽ bị hạn chế tối đa”, ông Nghị nói.

Phương Dung – Ngọc Diễm

Với tổng mức đầu tư hơn 909 tỷ đồng, dự án khu nhà ở xã hội Bãi Viên tọa lạc tại phường Mỹ Xá, TP Nam Định, với diện tích hơn 3 ha. Quy mô xây dựng gồm 6 tòa nhà cao 9 tầng, với khoảng 1.100 căn hộ có diện tích từ 25-70 m2. Thời hạn hoạt động của dự án là 50 năm.

Dự án sẽ được triển khai theo 3 giai đoạn. Giai đoạn một (2025-2026) thi công và đưa vào sử dụng khối nhà B, C với 324 căn hộ. Giai đoạn 2 (2026-2028) đặt mục tiêu hoàn thiện khối nhà D, E, đưa vào sử dụng 304 căn hộ. Giai đoạn 3 (2028-2030) xây dựng khối nhà A, F, hoàn thiện 472 căn hộ.

Các thủ tục đầu tư, đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, giao đất và khởi công xây dựng theo tiến độ, thực hiện từ năm 2024-2025. Việc thi công và hoàn thành các hạng mục hạ tầng kỹ thuật triển khai từ năm 2025-2030.

Sau khi hoàn thành, khu nhà sẽ giải quyết nhu cầu về chỗ ở cho những đối tượng có thu nhập thấp như cán bộ, công chức, viên chức, sỹ quan, quân nhân chuyên nghiệp thuộc lực lượng vũ trang nhân dân, công nhân đang làm việc tại các khu công nghiệp… trên địa bàn tỉnh.

Ngoài liên danh Công ty cổ phần Đầu tư và Phát triển đô thị Nam Định và Công ty cổ phần Nhà Mỹ Xuân Hà Nội, có hai đơn vị khác cũng đăng ký tham gia dự án nhưng không được lựa chọn, gồm: Công ty TNHH MTV Đầu tư phát triển dự án An Phát và Công ty cổ phần Tổng công ty Tecco Miền Nam.

Đến nay, Nam Định có hai dự án nhà ở xã hội cho công nhân đã đi vào hoạt động. Cụ thể là khu nhà ở cán bộ chuyên gia Công ty TNHH Youngone Nam Định đặt tại khu công nghiệp Hòa Xá, quy mô 170 căn hộ; khu nhà ở công nhân và nhà ở chuyên gia giai đoạn một của Công ty cổ phần Đầu tư Vinatex tại khu công nghiệp Bảo Minh thuộc huyện Vụ Bản, với 338 căn.

Theo kế hoạch, Nam Định đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ hoàn thành 17.882 căn hộ nhà ở xã hội. Trong đó, giai đoạn 2021-2025 xây 11.424 căn; giai đoạn 2026-2030 hoàn thành 6.458 căn.

Thu Hương

Chủ tịch UBND TP HCM vừa chấp thuận đề xuất của Sở Xây dựng về việc chuyển đổi công năng của 3.790 căn hộ tái định cư thuộc lô R1, R2, R3, R4, R5 tại Thủ Thiêm (phường Bình Khánh, TP Thủ Đức), sang nhà ở thương mại và dự kiến đấu giá thời gian tới.

Lãnh đạo thành phố giao các sở, ngành và đơn vị liên quan khẩn trương phối hợp nhằm đẩy nhanh tiến độ tổ chức bán đấu giá số lượng căn hộ nêu trên, đảm bảo thực hiện đúng quy định pháp luật và không gây thiệt hại, thất thoát tài sản công.

Trước đó, gần 4.000 căn hộ trên đã trải qua ít nhất 4 phiên đấu giá thất bại. Lý do chủ yếu là việc đấu giá được tiến hành theo lô với số tiền quá lớn, khó thu hút cá nhân hoặc tổ chức tham gia.

Ngoài ra, giá khởi điểm quá cao (lần đầu 8.800 tỷ đồng, lần 2 là 9.100 tỷ đồng, lần ba và bốn là 9.900 tỷ đồng), trong khi chất lượng dự án xuống cấp, không tương xứng. Vì đây là những căn hộ tái định cư, chất lượng thấp và đã để không nhiều năm, nếu doanh nghiệp muốn có lời, phải bỏ thêm chi phí để đầu tư tiện ích, vận hành, sửa chữa…

Để giải bài toán trên, thành phố từng có chủ trương chuyển các căn hộ tái định cư ở Khu đô thị mới Thủ Thiêm sang căn hộ thương mại, nhưng việc này cũng có nhiều vấn đề. Ví dụ, chỉ riêng giá gốc mỗi m2 đã lên tới 27 triệu đồng, chưa kể các khoản tiền bồi thường, chi phí đất, các chi phí khác theo lãi vay. Đây là mức giá quá cao.

Tuy nhiên, trong bối cảnh thị trường bất động sản TP HCM đang khan hiếm nguồn cung nhà ở, nhất là với phân khúc căn hộ vừa túi tiền, việc thành phố quyết định chuyển đổi gần 4.000 căn hộ tái định cư bỏ trống sang nhà ở thương mại, theo giới chuyên, sẽ giúp số lượng sản phẩm này dễ tiếp cận đến người mua nhà có nhu cầu. Điều này sẽ mang lại cơ hội nhà ở cho nhiều người dân hơn và tránh lãng phí.

Gần 4.000 căn hộ tái định cư Thủ Thiêm nằm bên Đại lộ Mai Chí Thọ, đây là tuyến đường đẹp nhất Khu đô thị mới Thủ Thiêm. Các căn hộ này nằm trong chương trình 12.500 căn hộ phục vụ tái định cư khu siêu đô thị Thủ Thiêm.

Theo quy định của Luật đất đai 2013, nhà nước thu hồi đất cho phép người dân lựa chọn đền bù bằng cả ba hình thức gồm tiền, căn hộ và nền đất. Tuy nhiên, khi giá bồi thường tiến sát thị trường, người dân chủ yếu chọn nhận tiền để tự lo nơi ở mới nên đây là số căn hộ dôi dư. Tổ hợp tái định cư này được chia thành hai dự án có số căn hộ lần lượt là 2.220 căn và 1.570 căn.

Khu đô thị Thủ Thiêm nằm trên bán đảo Thủ Thiêm (TP Thủ Đức) đối diện quận 1 qua bờ sông Sài Gòn, có tổng diện tích 657 ha. Được chính phủ phê duyệt từ năm 1996, bán đảo này được kỳ vọng trở thành trung tâm tài chính, thương mại mang tầm cỡ quốc tế và được kỳ vọng là đô thị đẹp nhất khu vực Đông Nam Á. Đây cũng là khu tái định cư quy mô lớn, vị trí đắc địa bậc nhất TP HCM hiện nay.

Phương Uyên