Giá nhà vượt xa thu nhập, lợi thế thuộc về người có tiền

Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS) cho biết khả năng tiếp cận nhà ở đang giảm mạnh, ngay cả khi giả định giá nhà và thu nhập của người dân không đổi.

Theo tính toán của VARS, với một căn hộ 2 phòng ngủ giá khoảng 5 tỷ đồng, ngay cả nhóm hộ gia đình thu nhập cao (50 triệu đồng/tháng) cũng cần tới 8 năm nếu dành toàn bộ thu nhập để mua, hoặc 25 năm nếu tuân thủ nguyên tắc chi phí nhà ở không vượt quá 1/3 thu nhập hàng tháng.

Ngay cả nhà ở xã hội, vốn được thiết kế cho nhóm thu nhập thấp, nay cũng không còn “rẻ”. Với giá khoảng 1,5 tỷ đồng cho căn hộ 60 m2, hộ gia đình có thu nhập tối đa 40 triệu đồng/tháng (theo tiêu chí xét duyệt) vẫn phải tiết kiệm liên tục khoảng 10 năm mới đủ khả năng mua nhà. Con số này còn lớn hơn nếu tính thêm chi phí lãi vay.

Kết quả là khoảng cách giàu – nghèo trong sở hữu tài sản ngày càng cố định. Giá bất động sản tăng cao chủ yếu làm lợi cho nhóm đã sở hữu tài sản từ trước, trong khi phần lớn người dân cảm nhận “nghèo đi” dù kinh tế tăng trưởng, bởi chi phí nhà ở tăng nhanh hơn thu nhập.

Người có lợi thế tài chính và tài sản ban đầu tiếp tục nắm giữ nhiều bất động sản như công cụ tích lũy và đầu tư, hưởng lợi từ tăng giá đất đai. Ngược lại, người chưa có nhà đối mặt với nguy cơ phải thuê dài hạn, dù nỗ lực cải thiện thu nhập.

Sớm kiểm soát tốc độ tăng giá nhà đất

VARS nhận định, để thị trường bất động sản phát triển bền vững, tránh rủi ro cho nền kinh tế, cần sớm kiểm soát tốc độ tăng giá. Giải pháp trọng tâm là khơi thông nguồn cung nhà ở giá phù hợp. Khi nguồn cung được bổ sung đủ lớn, thị trường sẽ tự điều tiết theo quy luật cung – cầu.

Trước hết, cơ quan này đề xuất đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện các văn bản hướng dẫn thi hành của hệ thống luật mới, đồng thời nâng cao năng lực thực thi tại các địa phương.

Bên cạnh đó, cần tăng cường phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương trong việc điều chỉnh chính sách, nhằm bảo đảm tính linh hoạt theo từng khu vực, từng thời điểm, phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội cũng như mức độ hoàn thiện hạ tầng, đô thị của mỗi vùng.

Một điểm nghẽn lớn khác là công tác giải phóng mặt bằng cũng cần được xử lý theo hướng minh bạch, hiệu quả, vừa rút ngắn thời gian triển khai cho doanh nghiệp, vừa đảm bảo quyền lợi của người dân.

Ngoài ra, VARS kiến nghị bãi bỏ quy định thu bổ sung 5,4%/năm trên tiền sử dụng đất chậm nộp đối với các dự án đã có quyết định giao hoặc cho thuê đất trước 1/8/2024 nhưng chưa xác định giá đất. Đồng thời, cần ban hành phương pháp tính tiền sử dụng đất rõ ràng, ổn định, giúp doanh nghiệp giảm chi phí, từ đó tạo dư địa giảm giá bán nhà.

Hội cũng cho rằng cần đa dạng hóa kênh huy động vốn để giảm phụ thuộc tín dụng ngân hàng, thông qua việc tái cấu trúc thị trường trái phiếu doanh nghiệp, phát triển Quỹ nhà ở quốc gia và các Quỹ đầu tư tín thác bất động sản (REITs) – tạo kênh dẫn vốn minh bạch và dài hạn.

VARS đồng thời đề xuất phát triển đô thị gắn với hạ tầng trọng điểm như đường vành đai, metro, cao tốc… nhằm mở rộng không gian đô thị, giảm áp lực giá đất trung tâm. Song song, cần phát triển thị trường cho thuê nhà chuyên nghiệp, thay đổi tâm lý “phải sở hữu nhà mới ổn định cuộc sống”.

Một giải pháp quan trọng khác là xây dựng hệ thống chỉ số cảnh báo sớm thị trường bất động sản, giúp cơ quan quản lý phát hiện sớm các dấu hiệu lệch chuẩn như đầu cơ, tăng giá bất thường hay mất cân đối cung – cầu.

Cuối cùng, VARS nhấn mạnh việc xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai, nhà ở và giao dịch thống nhất, liên thông trên toàn quốc, gồm thông tin về quy hoạch, giá, pháp lý và biến động sử dụng đất – để tăng tính minh bạch, hạn chế đầu cơ và thao túng giá.

Thị trường bất động sản xã Nghi Phong cũ, nay là phường Vinh Lộc, Nghệ An “bùng nổ” sau khi thông tin Trung tâm hành chính tỉnh này được quy hoạch trên trục đại lộ Vinh – Cửa Lò. 

Trong khi giá đất tại các phường cũ như Đông Vĩnh, Quán Bàu, Hưng Đông dao động quanh mức 30-40 triệu đồng/m2, thì một số lô mặt đường 72m ở Nghi Phong được rao bán với giá 70-80 triệu đồng/m2. Ngay cả đất trong ngõ cũng tăng từ 10-12 triệu đồng/m2 lên 17-25 triệu đồng/m2 chỉ sau một năm.

Anh Trường Văn Ngọc (trú xã Hưng Nguyên) cho biết mua lô đất tại xóm 5 Nghi Phong với giá 12 triệu đồng/m2 vào tháng 11/2024. Đến tháng 11/2025, nhiều môi giới liên tục hỏi mua lại 25-26 triệu đồng/m2.

“Tôi mua để ở, nhưng ngày nào cũng có người gọi trả giá, không hiểu sao đất ở Nghi Phong lại tăng đến chóng mặt như vậy”, anh Ngọc nói.

Theo nhận định của người dân và giới chuyên gia, mức tăng này không xuất phát từ nhu cầu thực hay giá trị hạ tầng. Khu vực này chưa có sự phát triển tương xứng, dân cư còn thưa thớt, nhiều dự án mới chỉ nằm trên giấy tờ.

“Địa tô bị đẩy lên quá mức, tăng kiểu này là bất thường”, một cán bộ Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An chia sẻ với phóng viên Dân trí.

Qua tìm hiểu, nhiều dấu hiệu cho thấy Nghi Phong đang rơi vào kịch bản “thổi giá”. Giai đoạn đầu, một số nhóm gom đất trước khi thông tin quy hoạch lan rộng. Sau đó, họ tạo chuỗi giao dịch nội bộ để “làm giá”, đẩy giá từng ngày. Khi giá đạt đỉnh ảo, các nhóm này rao bán để “thoát hàng”, đẩy rủi ro cho người mua sau cùng.

Một số người dân cho biết, phần lớn giao dịch gần đây thực chất là môi giới tự “đẩy giá” cho nhau nhằm tạo hiệu ứng sốt. “Người mua thật gần như không có. Đất vẫn vậy mà giá tăng gấp đôi, gấp ba…”, một người dân địa phương cho hay.

Một cán bộ tỉnh Nghệ An (xin giấu tên) cảnh báo: “Ngay cả khi Trung tâm hành chính được triển khai, giá đất vẫn phải dựa trên hạ tầng thật. Mức 70-80 triệu đồng/m2 hiện tại là không hợp lý. Ai “nhảy vào” lúc này rất dễ trở thành nạn nhân của giao dịch ảo”.

Giới chuyên gia cũng nhận định, việc giá tăng vượt xa giá trị địa tô và hạ tầng là dấu hiệu điển hình của bong bóng bất động sản. Tại các thị trường chưa có động lực phát triển mạnh, các cơn sốt thường xuất hiện khi thông tin quy hoạch bị thổi phồng.

“Nếu 1m2 đất chưa tạo ra giá trị tương xứng, việc tăng lên 70-80 triệu là vô lý”, vị cán bộ này nhấn mạnh.

Nếu không sớm kiểm soát tình trạng tung tin đồn, rao bán sai sự thật, giao dịch ảo và tự tạo sóng, thị trường có thể đối mặt nhiều hệ lụy như nhà đầu tư cuối bị thiệt hại, công tác quy hoạch bị méo mó, gây bất ổn kinh tế, xã hội.

Luật sư Nguyễn Quốc Khánh, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Nghệ An, cho biết lượng giao dịch tại Nghi Phong đã giảm do nguồn cung khan hiếm và giá bị đẩy lên quá cao.

“Người dân nên thận trọng khi giao dịch vì có thể vướng quy hoạch. Khi mua bán cần tìm đến các đơn vị pháp lý, công ty bất động sản uy tín để được tư vấn rõ ràng, cơ quan chức năng cần tăng cường tuyên truyền để người dân hiểu đúng, tránh rủi ro…”, ông Khánh khuyến cáo.

Như Dân trí đã thông tin, kể từ khi quy hoạch Trung tâm hành chính tỉnh xuất hiện, đất dọc đại lộ Vinh – Cửa Lò, đặc biệt tại Nghi Phong, đã tăng chóng mặt. Nhiều vị trí bị đẩy giá gấp đôi chỉ trong thời gian ngắn; hoạt động rao bán, livestream (phát trực tiếp) chốt đơn diễn ra dày đặc, tiềm ẩn nguy cơ “sốt ảo” và rủi ro lớn cho nhà đầu tư.

Chung cư chủ yếu ở phân khúc giá cao

Trong báo cáo 9 tháng đầu năm về nhà ở và thị trường bất động sản, Bộ Xây dựng cho biết giá bán nhiều phân khúc vẫn duy trì ở mức cao và tiếp tục có xu hướng tăng so với cùng kỳ năm trước.

Tại Hà Nội, giá bán sơ cấp từ chủ đầu tư hiện dao động trung bình 70–80 triệu đồng/m², tăng gần 6% so với quý I và khoảng 33% so với cùng kỳ năm ngoái. Một số dự án hạng sang còn được chào bán ở mức 150–300 triệu đồng/m².

Báo cáo mới đây của Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS) cũng cho thấy giá chung cư Hà Nội quý vừa qua đạt bình quân 75,5 triệu đồng/m², tăng 7,7% so với quý trước. Nguyên nhân chính đến từ việc các chủ đầu tư tiếp tục đưa hàng tồn kho ra thị trường với mức giá cao, trong khi nguồn cung mới dự kiến chào bán trên 100 triệu đồng/m² lại tăng mạnh, dù thanh khoản vẫn trầm lắng.

Khảo sát thực tế của phóng viên Dân trí cho thấy, nhiều dự án mở bán gần đây đều nằm ở phân khúc cao cấp. Tại phường Đại Mỗ, giá căn hộ mở bán khoảng 80–120 triệu đồng/m². Một dự án ở đường Lê Quang Đạo (quận Nam Từ Liêm) niêm yết khoảng 130 triệu đồng/m², chưa bao gồm VAT và phí bảo trì.

Ở phường Việt Hưng, có dự án dự kiến giá vượt 120 triệu đồng/m²; tại khu vực Cầu Giấy, một dự án khác được đưa ra với giá từ 150 triệu đồng/m²; trong khi tại phường Xuân Đỉnh, một dự án mới cũng mở bán ở mức 100 triệu đồng/m².

Không chỉ thị trường sơ cấp, giá chung cư thứ cấp cũng leo thang vượt 100 triệu đồng/m². Chẳng hạn, dự án nằm trên trục đường Lê Quang Đạo từng được bán với giá 49–60 triệu đồng/m² vào năm 2020, nay đã được rao bán lại ở mức 100–120 triệu đồng/m².

Hay một dự án chung cư ở mặt đường Lê Văn Lương, thời điểm 2017, chủ đầu tư bàn giao căn hộ với giá từ 35 triệu đồng/m2, thì nay các căn hộ tại đây đều được rao bán trên 100 triệu đồng/m2.

Vì sao giá nhà leo thang?

Lý giải nguyên nhân giá chung cư tăng cao, bà Đỗ Thu Hằng – Giám đốc cao cấp Savills Hà Nội – cho biết thành phố đang đẩy mạnh cải cách thể chế, phát triển hạ tầng và thí điểm nhiều dự án nhà ở. Một số dự án mới dự kiến triển khai tại khu vực ngoài vành đai 3, khi hoàn tất thủ tục và đưa sản phẩm ra thị trường, sẽ góp phần điều chỉnh mặt bằng giá.

Theo bà Hằng, yếu tố then chốt vẫn là chi phí sử dụng đất, hiện chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành căn hộ. Nếu được tính toán hợp lý, hài hòa lợi ích Nhà nước và doanh nghiệp, giá nhà có thể giảm về mức phù hợp hơn với khả năng chi trả. Đồng thời, chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng, đất đai cho phân khúc vừa túi tiền cũng rất cần thiết để phát triển dòng sản phẩm này.

Ở góc nhìn khác, chuyên gia bất động sản Lê Đình Chung nhận định có nhiều nguyên nhân đẩy giá nhà tăng. Thứ nhất, quỹ đất nội thành khan hiếm, các chủ đầu tư có đất thường chọn phân khúc cao cấp. Thứ hai, chi phí nhân công, vật liệu, vốn đều leo thang, cộng thêm thủ tục pháp lý kéo dài làm chi phí vốn bị đội lên. Trong đó, tiền sử dụng đất là gánh nặng lớn nhất, trực tiếp đẩy giá nhà tăng vọt.

Ông Nguyễn Xuân Bình – Phó Tổng giám đốc Cienco 5 Land (Tập đoàn Mường Thanh) – cho rằng từ đầu 2023 đến nay, Hà Nội và TPHCM chứng kiến đợt tăng giá đột biến do thiếu nguồn cung nhà thương mại trong 4–5 năm qua. Quy định hiện hành chỉ cho phép làm dự án thương mại khi có quyền sử dụng đất ở đã khiến nhiều dự án bị đình trệ, dù chủ đầu tư có quỹ đất nhưng chưa đủ điều kiện pháp lý.

Ngoài ra, Luật Đất đai 2024 quy định xác định giá đất theo nguyên tắc thị trường làm chi phí đất tăng mạnh. Thủ tục hành chính kéo dài, có dự án mất 5–10 năm mới hoàn tất giao đất và định giá, khiến chi phí tài chính và lạm phát tích tụ, đẩy giá thành sản phẩm lên cao.

Ông Bình nhấn mạnh, doanh nghiệp không muốn bán nhà giá cao bởi phân khúc cao cấp kén khách và rủi ro lớn. Tuy nhiên, với chi phí đầu vào ngày càng đội lên, đặc biệt là tiền sử dụng đất, các chủ đầu tư ngại đầu tư phân khúc nhà ở giá rẻ.