Tại Diễn đàn giám sát của Quốc hội, chuyên đề phát triển kinh tế xã hội, TS Trần Du Lịch, thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính – Tiền tệ quốc gia, chia sẻ nhiều băn khoăn về thị trường bất động sản ở Việt Nam.

Ông đánh giá thị trường bất động sản hiện nay không có nhà cho người trung bình và thấp. “Sản phẩm trên thị trường hiện giống như chiếc máy bay chỉ có hạng thương gia, hạng nhất mà không có hạng phổ thông. Đây là bất cập lớn”, ông Lịch nói.

Chuyên gia này cũng lo ngại với vấn đề giá đất đang tăng quá nhanh, vượt quá khả năng chi trả của hầu hết người dân. Nguyên nhân là việc đầu cơ đất đai, chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp để đấu giá quyền sử dụng, đấu thầu dự án khiến “bong bóng” giá đất tiếp tục bị thổi phồng. Theo ông Du Lịch, vấn đề này đã “vượt sức chịu đựng của nền kinh tế và của người dân”, tạo nên vấn đề rất lớn trong quản lý để nhà nước kiến tạo phát triển.

Vì vậy, ông kiến nghị Quốc hội, các đoàn đại biểu cần tăng cường giám sát trong lĩnh vực bất động sản, nhà ở xã hội, nhà ở thương mại. Trong đó, ông đề nghị việc giám sát phải bắt đầu từ quá trình đô thị hóa; chuyển đổi mục đích đất nông nghiệp thành đất ở; quy hoạch; triển khai các dự án nhà ở thương mại. Việc này cần phải làm chặt để tránh tình trạng những khu nhà hàng trăm căn xây lên nhưng không ai ở, gây lãng phí trong khi người dân không thể mua nổi nhà.

Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA), trích dẫn thông tin từ Chính phủ, cho biết toàn quốc có 2.981 dự án vướng, tồn đọng phải giải quyết, với tổng giá trị 7-7,5 triệu tỷ đồng và hàng chục nghìn ha đất. “Lãng phí đất đai lớn nhất nằm ở đây, có trách nhiệm của nhà nước, có trách nhiệm của doanh nghiệp chứ không phải chỉ mình trách nhiệm về thể chế pháp luật”, ông nói.

Ông bày tỏ đồng tình khi Quốc hội đã ban hành Nghị quyết để gỡ vướng cho hàng loạt dự án ở Đà Nẵng, Khánh Hòa và TP HCM. Song, ông kiến nghị những chính sách tại nghị quyết này cần được triển khai trên nhiều địa phương khác, để giải phóng nguồn lực đất đai bị ách tắc. Đồng thời, ông cũng cho rằng Chính phủ cần bổ sung các chính sách mới khi nghiên cứu, đề xuất sửa Luật Đất đai nhằm khắc phục những khoảng trống pháp lý thời gian qua.

Với thị trường bất động sản, ông Chủ tịch HoREA cũng đồng tình đang thiếu nguồn cung về nhà ở giá trung bình, giá rẻ. Nguyên nhân chủ yếu là vướng mắc về thể chế khiến các dự án nhà ở xã hội không thu hút doanh nghiệp và các nhà đầu tư.

Ông đề nghị thời gian tới, Chính phủ đẩy mạnh diện nhà ở xã hội cho thuê. Song song với đó, Nhà nước cũng cần điều chỉnh lại cơ cấu sản phẩm thị trường bất động sản, tăng số lượng căn hộ thương mại giá rẻ; hỗ trợ người mua được vay tín dụng dài hạn với lãi suất hợp lý, ổn định theo chu kỳ dài hạn.

“Các dự án nhà ở thương mại này không cần ưu đãi về thuế, tín dụng như nhà ở xã hội, nhưng cần có cơ chế về giá để người dân có thể tiếp cận được”, ông Châu nói.

Tại tham luận, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng cho rằng văn bản quy phạm pháp luật với thị trường bất động sản còn chồng chéo, chưa thống nhất. Văn bản hướng dẫn chất lượng chưa cao, chưa dự báo hết các vấn đề phát sinh trong thực tế. Một số quy định chưa phù hợp với thực tế, chậm được rà soát, sửa đổi, bổ sung, chưa rõ ràng, chưa có quy định điều chỉnh, hướng dẫn.

Thủ tục đầu tư dự án còn phức tạp, kéo dài, thiếu liên thông, thống nhất, đồng bộ. Tiếp cận đất đai để triển khai mới các dự án bất động sản còn khó khăn. Việc nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất, chuyển mục đích sử dụng đất để thực hiện dự án nhà ở thương mại gặp vướng mắc do sự thay đổi của quy định pháp luật qua các thời kỳ, có nơi có cách hiểu khác nhau.

Tình trạng chậm định giá đất diễn ra ở nhiều địa phương, là vướng mắc chính dẫn đến nhiều dự án bị đình trệ. Nhiều dự án chưa thực hiện được các thủ tục về đầu tư xây dựng do phải chờ cơ quan quản lý nhà nước rà soát pháp lý, định giá đất.

Giai đoạn 2015-2021, thị trường bất động sản phát triển sôi động nhưng cơ cấu sản phẩm chưa hợp lý, mất cân đối cung – cầu, chủ yếu hướng tới phân khúc cao cấp và cho mục tiêu đầu tư tài chính, thiếu sản phẩm nhà ở phù hợp với khả năng chi trả của đại bộ phận người dân.

Giai đoạn 2022 -2023, thị trường suy giảm; nguồn cung giảm mạnh so với giai đoạn trước; giá bất động sản tăng cao gấp nhiều lần so với mức tăng thu nhập trung bình của đa số người dân; số lượng lớn dự án BĐS nhà ở gặp vướng mắc, chậm tiến độ, chậm triển khai, bị đình trệ, gây lãng phí về đất đai và nguồn vốn, làm gia tăng chi phí cho chủ đầu tư, tăng giá bán sản phẩm.

Thường trực Ủy ban đề nghị Chính phủ có giải pháp nhằm tháo gỡ, xử lý dứt điểm vướng mắc cho các dự án bất động sản, dự án nhà ở xã hội trên cả nước; tăng cường phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính gắn với kiểm soát.

Chính phủ cần thiết lập công cụ kiểm soát quyền lực của cơ quan và người có thẩm quyền trong quản lý thị trường bất động sản; sử dụng hợp lý các biện pháp để điều tiết và định hướng thị trường, các giải pháp tạo điều kiện giúp người dân tiếp cận dễ dàng hơn với nguồn cung nhà ở, khả năng tiếp cận tín dụng.

Sơn Hà

Nghị định 291 vừa được Chính phủ ban hành, sửa đổi một số nội dung của Nghị định 103 về tiền sử dụng đất và tiền thuê đất (có hiệu lực từ ngày 6/11), quy định khoản thu tiền sử dụng đất bổ sung sẽ áp mức 3,6% mỗi năm trên số tiền sử dụng đất phải nộp thay vì mức 5,4% như đề xuất trước đó.

Thời gian tính thu được xác định từ lúc phát sinh nghĩa vụ tài chính đến ngày làm việc thứ 8 kể từ khi có quyết định giá đất. Cơ quan nhà nước có tối đa 180 ngày để hoàn tất việc xác định giá đất cụ thể, làm cơ sở tính tiền sử dụng đất hoặc tiền thuê đất.

Nghị định 291 cũng cho phép tính lại khoản tiền bổ sung đã nộp theo Nghị định 103 trước đây. Nếu tính lại mà số tiền phải nộp cao hơn, người sử dụng đất phải nộp thêm; nếu thấp hơn sẽ được khấu trừ vào tiền sử dụng đất, tiền thuê đất hoặc nghĩa vụ tài chính khác. Trường hợp không còn khoản để khấu trừ, tiền dư sẽ được hoàn trả theo quy định ngân sách.

Ngoài ra, nghị định bổ sung chính sách hỗ trợ giảm 50% tiền thuê đất cho toàn bộ thời gian thuê đất lần đầu với hộ gia đình, cá nhân là người dân tộc thiểu số thuộc diện nghèo, cận nghèo, được Nhà nước cho thuê đất sản xuất, kinh doanh tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Trước khi ban hành, Bộ Tài chính từng đề xuất hai phương án về mức thu bổ sung: giữ nguyên 5,4% hoặc giảm còn 3,6%. Phương án bỏ hẳn khoản thu này không được chọn vì muốn bãi bỏ phải quy định trực tiếp trong Luật Đất đai.

Quy định thu tiền bổ sung lâu nay bị nhiều chuyên gia và doanh nghiệp bất động sản đánh giá là bất hợp lý. Thực tế, việc chậm xác định nghĩa vụ tài chính thường xuất phát từ phía cơ quan nhà nước, nhưng chi phí lại dồn lên vai người dân và doanh nghiệp. Trong khi đó, tiền sử dụng đất vốn là một khoản đầu tư trả trước, đã được tính vào giá bán sản phẩm bất động sản. Việc truy thu thêm không chỉ khiến chi phí tăng mà còn đẩy gánh nặng sang người mua nhà, làm giảm khả năng tiếp cận nhà ở và gây lệch pha cung – cầu trên thị trường.

Trước đó, TP HCM và một số địa phương cũng từng đề xuất bỏ khoản thu này, hoặc chỉ áp dụng với những dự án đã đưa đất vào kinh doanh, tức đã bán sản phẩm và thu tiền từ khách hàng.

Phương Uyên

Thông tin trên được bà Tống Thị Hạnh, Cục trưởng Quản lý nhà và thị trường bất động sản (Bộ Xây dựng) nêu tại một sự kiện hôm 28/6 ở Hà Nội.

Bà Hạnh cho biết Bộ Xây dựng đang phối hợp cùng Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (Vars) phát triển đề án Trung tâm giao dịch bất động sản do Nhà nước quản lý.

Trung tâm này sẽ giúp kiểm soát sự minh bạch khi đưa bất động sản vào kinh doanh, hỗ trợ giải quyết liên thông các thủ tục hành chính trong quá trình giao dịch. Nó cũng được kỳ vọng tạo hiệu ứng tích cực, kết nối giữa người mua, người bán, các sàn tư nhân với cơ quan quản lý nhà nước.

Theo Cục trưởng Quản lý nhà và thị trường bất động sản, Bộ Xây dựng dự kiến trình đề án lên Chính phủ ngày 30/6. Sau đó, Bộ kỳ vọng Quốc hội thông qua nghị quyết thí điểm tại kỳ họp tháng 10 để đề án trung tâm giao dịch bất động sản có hiệu lực từ 1/1/2026.

Đầu năm nay, Bộ Xây dựng cũng đã được Thủ tướng giao nhiệm vụ nghiên cứu mô hình để giao dịch nhà đất online như chứng khoán nhằm chuyển đổi số liên thông các thủ tục đất đai. Người dân có thể giao dịch bất động sản, công chứng, thuế, đăng ký giao dịch trên môi trường điện tử.

Đề án thí điểm mô hình trung tâm giao dịch địa ốc và quyền sử dụng đất do Nhà nước quản lý cũng được Bộ Xây dựng nghiên cứu trong quý II để tăng tính công khai, minh bạch cho thị trường. Trung tâm thông tin của bộ này sẽ hoàn thiện hệ thống phần mềm, kết nối liên thông dữ liệu và đảm bảo an toàn hệ thống thông tin.

Bộ Công an cũng được yêu cầu cùng hoàn thiện, vận hành hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về nhà ở, kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, công chứng, đất đai, đầu tư, xây dựng… Hệ thống này sẽ cập nhật thường xuyên về các giao dịch bất động sản, tình trạng pháp lý các dự án, bất động sản đủ điều kiện kinh doanh hay tồn kho.

Theo Luật Đất đai 2024, mô hình hệ thống thông tin quốc gia về đất đai cần đảm bảo tập trung, kết nối liên thông cả nước và sử dụng đa mục tiêu. Luật quy định trách nhiệm của Bộ Tài nguyên và Môi trường, địa phương trong đảm bảo vận hành hệ thống này trong 2025.

Anh Tú

Tại cuộc họp Ban Chỉ đạo của Chính phủ về điều hành kinh tế vĩ mô ngày 26/1, Thủ tướng Phạm Minh Chính lưu ý Bộ Xây dựng một số giải pháp quản lý thị trường bất động sản. Theo đó, cơ quan này cần có chính sách phù hợp cho cả 3 phân khúc nhà ở thương mại, nhà xã hội, nhà cho người trung bình.

“Tinh thần là tăng nguồn cung, cắt giảm các thủ tục, chi phí, phát triển trung tâm giao dịch công khai, giúp thị trường lành mạnh, an toàn”, ông nói.

Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, hiện cả nước có 3.297 dự án nhà ở với quy mô khoảng 5,9 triệu căn, tổng vốn đầu tư hơn 7,42 triệu tỷ đồng. Trong đó, nhà thương mại và khu đô thị chiếm tỷ trọng áp đảo với hơn 5,2 triệu căn. Phân khúc nhà xã hội ghi nhận 698 dự án, hơn 657.000 căn, tăng 13% so với cuối năm 2024. Riêng năm ngoái, số lượng nhà ở xã hội hoàn thành vượt kế hoạch hơn 102%.

Lượng cung nhà ở trên thị trường cải thiện nhưng giá vẫn neo cao. Theo thống kê của Viện Nghiên cứu và Đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam (VARS IRE), năm nay, giá căn hộ tại Hà Nội tăng tới 96%, TP HCM gần 57%, Đà Nẵng hơn 72% so với năm 2019. Các phân khúc nhà ở khác như đất nền, biệt thự, liền kề, nhà ở riêng lẻ… cũng ghi nhận mức giá tăng cao, tới 30% trong năm. Quý cuối năm 2025, giá nhà có dấu hiệu chững lại và đi ngang tại một số thị trường, nhưng vẫn chưa hạ nhiệt.

Nguyên nhân, theo giới chuyên môn, chủ yếu đến từ sự mất cân đối cơ cấu sản phẩm và chi phí phát triển dự án ngày càng tăng. Tình trạng lệch pha cung – cầu kéo dài nhiều năm và ngày càng nghiêm trọng khi phần lớn dự án mở bán mới thuộc phân khúc hạng sang, siêu sang và cao cấp. Các dự án giá trị vừa phải gần như vắng bóng, khiến thị trường thiếu nền tảng cầu ở thực.

Năm nay, Việt Nam phấn đấu GDP từ 10% trở lên, lạm phát được kiểm soát, ổn định kinh tế vĩ mô. Tại cuộc họp, Thủ tướng Phạm Minh Chính lưu ý năm 2026, tình hình thế giới còn nhiều khó lường, dự báo chung rất thận trọng về cả tăng trưởng, lạm phát.

Để đạt mục tiêu, Thủ tướng yêu cầu các bộ ngành nắm chắc tình hình, phản ứng linh hoạt. Nhà điều hành tiếp tục thực hiện chính sách tài khóa mở rộng có trọng tâm, cơ cấu lại nền kinh tế, song song với các chính sách giảm, gia hạn thuế, phí, tiền thuê đất… để hỗ trợ người dân, doanh nghiệp.

Lãnh đạo Chính phủ yêu cầu các bộ ngành, địa phương tăng thu, tiết kiệm chi và chống thất thu thuế, nhất là trong thương mại điện tử, ăn uống, bán lẻ. Nguồn tăng thu, tiết kiệm chi sẽ được dành chi cho an ninh – quốc phòng, đầu tư phát triển, ưu tiên hạ tầng chiến lược, các lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ số.

Nhiệm vụ trong tâm được ông đề cập là đổi mới huy động nguồn lực. Thủ tướng yêu cầu vận hành sàn giao dịch vàng, tài sản mã hóa, trung tâm giao dịch bất động sản và quyền sử dụng đất do Nhà nước quản lý trong tháng 2. Bộ Tài chính cũng phải sớm triển khai Cổng đầu tư Quốc gia một cửa liên thông từ trung ương tới địa phương.

Phương Dung