Báo cáo thị trường từ DKRA Group cho thấy, trong ba tuần đầu tháng 4, lượng giao dịch bất động sản tại các tỉnh phía Nam (TP HCM, Bình Dương, Long An, Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu và Tây Ninh) đã giảm 30-40% so với tháng trước. Giao dịch hạ nhiệt trên diện rộng, ở cả loại hình phục vụ nhu cầu thực là căn hộ và sản phẩm thuần đầu tư như đất nền, nhà liền thổ và bất động sản nghỉ dưỡng.

Theo đó, tháng vừa qua căn hộ ghi nhận tỷ lệ hấp thụ trên rổ hàng mở bán đạt 22%, nhà liền thổ là 21%, đất nền và bất động sản nghỉ dưỡng từ 3-6%. Hơn một nửa tháng 4, thị trường gần như đóng băng, giao dịch chỉ tập trung vào cuối tháng và đầu tháng 5.

Theo dữ liệu từ chuyên trang Batdongsan, mức độ quan tâm tìm mua bất động sản trên cả nước trong tháng 4 giảm 18% so với tháng trước. Trong đó, phân khúc chung cư giảm mạnh nhất với 20%, kế đến là đất nền giảm 18%, nhà riêng và nhà mặt phố cùng giảm 14%. Lượng tin đăng bán bất động sản cũng giảm 5-9% ở hầu hết các phân khúc.

Về khu vực, nhu cầu mua tại Hà Nội giảm 18%, TP HCM giảm 19%, còn các địa phương khác ghi nhận mức giảm trung bình 16-20%. Đáng chú ý, căn hộ và đất nền là hai loại hình giảm sâu nhất: Hà Nội giảm 23%, TP HCM giảm 21%.

Ghi nhận từ thực tế từ nhiều sàn phân phối bất động sản cho thấy, diễn biến về thanh khoản nhà đất tháng 4 có sự sụt giảm và không như kỳ vọng.

Lãnh đạo một sàn môi giới tại TP Thủ Đức cho biết, doanh nghiệp kỳ vọng thị trường phục hồi trong quý II, song bước sang tháng 4, tỷ lệ hấp thụ thực tế thấp hơn nhiều so với dự kiến. Hiện đơn vị này đang phân phối ba dự án chung cư và đất nền tại TP HCM và Đồng Nai. Nếu quý I vẫn còn giao dịch nhờ thông tin tích cực về hạ tầng và điều chỉnh địa giới hành chính, thì nửa đầu tháng 4 gần như không có giao dịch đáng kể, dù đã đẩy mạnh truyền thông. Lượng đặt mua chỉ đạt chưa tới 30%. Nửa cuối tháng có tín hiệu khởi sắc hơn nhưng thị trường nhìn chung vẫn trầm lắng.

Tương tự, một chủ đầu tư dự án chung cư tại Bình Dương cho hay, trong tháng 3 vẫn có giao dịch nhưng bước sang tháng 4 thị trường chững lại rõ rệt. Cuối tháng 3, doanh nghiệp mở bán 200 căn hộ, nhưng trong hơn ba tuần đầu tháng 4 chỉ ghi nhận 50 lượt đặt mua trước. “Phải đến cuối tháng thị trường mới bắt đầu chuyển biến, sang đầu tháng 5 tỷ lệ tiêu thụ dần cải thiện”, vị này nói.

Lý giải yếu tố khiến đà giảm giao dịch nhà đất giảm mạnh trong tháng 4, ông Đinh Minh Tuấn, Giám đốc Batdongsan khu vực miền Nam, nhận định có ba nguyên nhân chính.

Thứ nhất, sau giai đoạn kỳ vọng từ thông tin sáp nhập địa giới, thị trường bước vào giai đoạn “nguội lạnh” do thiếu các chính sách kích cầu hoặc đầu tư hạ tầng cụ thể. Nhóm nhà đầu tư lướt sóng vì kỳ vọng thường rút lui, khiến nhu cầu sụt giảm.

Thứ hai, nguồn cung mới chủ yếu là phân khúc cao cấp và hạng sang, tập trung tại Hà Nội và TP HCM. Giá căn hộ từ 70 đến 100 triệu đồng mỗi m², vượt khả năng chi trả của phần lớn người mua ở thực. Đất nền cũng tăng giá 10-15%, trong khi chủ đất giữ hàng chờ giá cao hơn khiến thanh khoản giảm.

Thứ ba, sau các đợt sốt đất trước, nhiều nhà đầu tư nhỏ lẻ đã rút lui do thanh khoản thấp và rủi ro cao, nhất là tại Đông Anh, Nhơn Trạch, Đức Hòa… Ngoài ra, chính sách thuế đối ứng của ông Donald Trump cũng ảnh hưởng đến tâm lý thị trường. Nhiều nhà đầu tư chuyển từ trạng thái sẵn sàng mua sang chờ đợi để phòng ngừa rủi ro vĩ mô.

Trong báo cáo mới đây về thị trường bất động sản quý I, Bộ Xây dựng nhận định, do tác động từ thông tin sáp nhập các tỉnh/thành, giao dịch nhà ở và đất nền có sự tăng trưởng mạnh tới 32% trong quý vừa qua. Mặt bằng giá đất cũng theo đó bị đẩy lên cao 20-30% tại một số địa phương. Đà tăng về giá và giao dịch có sự tác động từ yếu tố đầu cơ ăn theo thông tin sáp nhập tỉnh. Đây là xu hướng tăng thiếu bền vững, tiềm ẩn rủi ro. Khi các cơ quan quản lý vào cuộc kiểm soát, hoạt động đầu cơ giảm mạnh.

Đồng tình, ông Võ Hồng Thắng, Phó tổng giám đốc DKRA Group, cho rằng giai đoạn đầu năm, giá và lượng giao dịch tăng mạnh do kỳ vọng từ thông tin chưa chính thức về việc sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh. Những khu vực được đồn đoán trở thành trung tâm hành chính mới nhanh chóng thu hút dòng tiền. Kỳ vọng quá mức tạo điều kiện cho đầu cơ thổi giá, đẩy mặt bằng lên cao để trục lợi. Khi Nghị quyết 60 được công bố vào đầu tháng 4, chính quyền siết lại việc lan truyền thông tin sai lệch, dòng tiền đầu cơ rút lui, khiến thị trường nhanh chóng hạ nhiệt.

Dù bức tranh thị trường tháng 4 khá ảm đạm, nhưng theo các đơn vị nghiên cứu, từ đầu tháng 5 bất động sản đã bắt đầu có sự chuyển biến tích cực. Ông Võ Hồng Thắng cho biết, những tín hiệu tích cực về đàm phán thuế giữa Mỹ và các quốc gia trên thế giới những ngày qua đã nhóm mồi lửa giúp tâm lý nhà đầu tư trong nước ổn định trở lại. Cùng với đó, nhiều chủ đầu tư đã tích cực giới thiệu dự án mới ra thị trường, kèm với chính sách bán hàng linh hoạt.

Giới chuyên gia dự đoán, trong nửa cuối quý II, giao dịch bất động sản sẽ phục hồi tích cực hơn nhờ các thông tin về giải ngân đầu tư công, hàng loạt dự án hạ tầng trọng điểm triển khai cùng rổ hàng mới đa dạng phân khúc và mức giá.

Phương Uyên

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo sửa đổi Nghị định 103/2024 về thu tiền sử dụng và thuê đất. Theo đó, Bộ này vẫn giữ quy định về khoản thu bổ sung với thời gian chưa tính tiền sử dụng, thuê đất của dự án đã có quyết định giao, cho thuê đất. Khoản này được tính với lãi suất 5,4% mỗi năm trên số tiền chậm nộp. Thực tế đây là vướng mắc lâu nay của các chủ đầu tư dự án bất động sản.

Lãnh đạo một doanh nghiệp địa ốc tại Bình Dương cho rằng chủ đầu tư chịu “thiệt đơn, thiệt kép” khi bị truy thu tiền sử dụng đất cho giai đoạn chậm xác định giá của cơ quan quản lý.

Ông cho biết doanh nghiệp có một dự án triển khai từ năm 2022, nhưng sau 3 năm mới được xác định tiền sử dụng đất. Ban đầu, họ dự kiến số tiền phải nộp khoảng 80 tỷ đồng, sau thẩm định mức nộp tăng lên hơn 200 tỷ. Ngoài ra, họ bị tính thêm khoản phạt chậm nộp, lên đến 30 tỷ đồng, tương đương 15% chi phí đầu tư dự án.

Theo ông, nhiều năm qua doanh nghiệp không thể nộp tiền sử dụng đất vì chưa được xác định giá, dẫn đến dự án đình trệ kéo dài do không được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng, bàn giao đất. “Chậm tính tiền sử dụng đất khiến chúng tôi không thể bán hàng, không có doanh thu, trong khi hàng năm vẫn phải trả lãi ngân hàng, chi phí hoạt động. Giờ còn chịu thêm khoản lãi phạt chậm nộp, mà lỗi không nằm ở phía doanh nghiệp”, ông nói.

Đại diện một doanh nghiệp đang triển khai dự án gần 2.000 căn hộ tại khu đông, TP HCM cũng cho biết phần lớn thời gian phát triển các dự án của họ trên 5 năm, thậm chí 7-10 năm. “Mệt mỏi nhất là việc chờ đợi xác định chính xác số tiền sử dụng đất phải nộp”, ông nêu.

Ông dẫn chứng một dự án triển khai từ năm 2017 được tạm tính tiền sử dụng đất hơn 1.200 tỷ đồng. Sau 8 năm, số này tăng gần gấp 3, lên 3.500 tỷ đồng, nhưng vẫn là tạm tính và có thể tăng tiếp theo bảng giá đất mới.

Thời gian chờ đợi kéo dài, cộng với khoản tiền lãi trả chậm hàng trăm tỷ đồng, tổng chi phí đầu tư của dự án bị đẩy lên cao, gây áp lực tài chính lớn cho doanh nghiệp. Do cần dòng tiền, chủ đầu tư này từng bán một số sản phẩm với giá dựa trên mức sử dụng đất tạm tính. Tuy nhiên, hiện khoản này tăng hơn 5 lần, khiến họ rơi vào tình thế khó xử “giữ giá cũ thì lỗ, điều chỉnh tăng lại khó bán vì không phù hợp sức mua của thị trường”.

“Chúng tôi chấp nhận mức tiền sử dụng đất cao, còn bị truy thu lãi phạt do chậm nộp trong khi không phải lỗi của mình là điều bất công”, đại diện doanh nghiệp nói.

Cách tính lãi chậm nộp hiện chưa hợp lý, nhất là thời điểm bắt đầu truy thu, theo ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA). Ông phân tích nghĩa vụ tài chính chỉ phát sinh sau khi có thông báo của cơ quan thuế, nên việc truy thu từ lúc giao đất nhưng chưa định giá là thiếu công bằng, đặc biệt khi nguyên nhân chậm trễ đến từ phía cơ quan quản lý.

Chủ tịch HoREA cho rằng, doanh nghiệp chỉ sai khi không thực hiện nghĩa vụ đúng thời hạn sau khi nhận thông báo từ cơ quan quản lý. “Việc áp lãi suất 5,4% cho toàn bộ thời gian chờ định giá, trong khi lỗi không thuộc về họ, sẽ gây thêm áp lực tài chính, cản trở nguồn cung trên thị trường”, ông Châu nói.

Chuyên gia bất động sản Trần Khánh Quang, Tổng giám đốc Công ty Việt An Hòa cũng cho rằng quy định truy thu tiền sử dụng đất tạm tính là nghịch lý khi doanh nghiệp phải “gánh” trách nhiệm thay cho cơ quan quản lý.

Theo ông, doanh nghiệp tuân thủ đúng quy trình, phải chờ do chưa được nhà chức trách xác định giá đất thì không nên xem là chậm nộp để tính lãi. “Chính sách đất đai cần công bằng hai chiều. Nếu cơ quan nhà nước chậm trễ, không thể bắt doanh nghiệp chịu toàn bộ hậu quả”, ông Quang nói.

Tiền sử dụng đất thực chất là khoản tạm ứng đầu tư được tính vào giá bán, nếu doanh nghiệp bị truy thu, chi phí đó nhiều khả năng sẽ chuyển sang người tiêu dùng.

Ông Châu nói thêm việc nhiều doanh nghiệp phải nộp bổ sung số tiền không nhỏ nằm ngoài tính toán khiến họ cạn kiệt tài chính, không thể triển khai dự án. Ngoài ra, chi phí đầu vào tăng cao do các khoản bổ sung và lãi suất, khả năng hấp thụ sản phẩm sẽ giảm, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất và dòng vốn đầu tư.

Trước bất cập này, HoREA kiến nghị Bộ Tài chính bỏ quy định truy thu tiền sử dụng đất cho giai đoạn chậm xác định trước ngày 1/8/2024 – thời điểm Luật Đất đai 2024 có hiệu lực. Hiệp hội cũng đề xuất trừ 180 ngày – tương ứng thời hạn tối đa để UBND tỉnh ban hành quyết định giá đất theo Luật Đất đai 2024 – khỏi thời gian tính nghĩa vụ tài chính, tránh gây thiệt hại cho doanh nghiệp.

Chuyên gia Trần Khánh Quang cho rằng cần có cơ chế giám sát và xác định rõ trách nhiệm của các bên liên quan trong quá trình định giá. Việc thiếu ràng buộc hai chiều khiến doanh nghiệp bị động, nhưng vẫn phải gánh toàn bộ rủi ro phát sinh từ sự chậm trễ của bộ máy hành chính. “Chính sách phải công bằng. Doanh nghiệp không nên chịu thiệt vì vướng mắc từ cơ quan quản lý, người mua nhà cũng không thể gánh hệ quả đó”, ông nói thêm.

Các chuyên gia cũng đề xuất, cần quy định rõ thời hạn và chế tài phù hợp trong khâu giải quyết hồ sơ xác định giá đất. Việc truy thu chỉ nên áp dụng với trường hợp chủ đầu tư cố tình chây ỳ, trì hoãn. Còn dự án tuân thủ quy trình cần được áp dụng cơ chế linh hoạt, miễn lãi hoặc phạt chậm nộp.

Phương Uyên