Ngày 29/1 vừa qua, bảng điện tử tại thị trường chứng khoán Hong Kong và Trung Quốc đại lục chứng kiến một sắc xanh đầy phấn khích (màu tăng điểm tại thị trường quốc tế). Những cái tên từng ngập trong khủng hoảng như China Aoyuan hay Logan Group bất ngờ bứt phá ngoạn mục.

Động lực thị trường đến từ một thông tin được truyền thông địa phương loan báo: Các doanh nghiệp bất động sản không còn phải báo cáo dữ liệu liên quan đến chính sách “3 lằn ranh đỏ”.

Sau nhiều năm thị trường chìm trong băng giá, động thái này của Bắc Kinh được ví như việc tháo bỏ chiếc vòng kim cô. 

Khi “chiếc vòng kim cô” âm thầm được nới lỏng

Để hiểu được tầm quan trọng của sự kiện này, cần nhìn lại thời điểm năm 2020. Khi đó, Bắc Kinh, với quyết tâm hạ nhiệt cơn sốt đất và giảm thiểu rủi ro tài chính, đã tung ra bộ quy tắc “ba lằn ranh đỏ”. Đây là bộ ba tiêu chí khắt khe nhằm giới hạn tỷ lệ nợ trên tiền mặt, nợ trên tài sản và nợ trên vốn chủ sở hữu. Mục tiêu rất rõ ràng: Chặn đứng thói quen dùng đòn bẩy tài chính vô tội vạ của các chủ đầu tư.

Thế nhưng, liều thuốc này dường như quá mạnh. Nó không chỉ kìm hãm đà tăng trưởng nóng mà còn vô tình kích hoạt một cuộc khủng hoảng thanh khoản diện rộng bắt đầu từ giữa năm 2021. Hàng loạt “tượng đài” sụp đổ, mà điển hình là sự tan rã của China Evergrande hay những khó khăn chồng chất của Country Garden.

Theo tờ Beijing News và các nguồn tin từ Bloomberg, việc gỡ bỏ chính sách này thực tế mang tính chất “hợp thức hóa” nhiều hơn là một cú quay xe đột ngột. Các nguồn tin thân cận tiết lộ rằng, nhiều doanh nghiệp địa ốc đã âm thầm ngừng nộp các báo cáo liên quan đến ba chỉ tiêu này từ đầu năm 2023. Điều này cho thấy, giới chức Trung Quốc đã nhận ra sự cứng nhắc của chính sách và từng bước nới lỏng âm thầm để cứu vãn tình thế trước khi công bố rộng rãi.

Phản ứng của thị trường tài chính là ngay lập tức và bùng nổ. Cổ phiếu của China Aoyuan tăng vọt gần 33%, Logan Group leo hơn 20%, và ngay cả một ông lớn đang chật vật như China Vanke cũng ghi nhận mức tăng 10% tại sàn Hong Kong. Chỉ số CSI 300 Bất động sản chạm mức cao nhất trong hai tháng.

Rõ ràng, tâm lý nhà đầu tư đang khao khát một tin vui, và việc chính thức xóa bỏ rào cản tâm lý mang tên “3 lằn ranh đỏ” chính là mồi lửa họ mong chờ.

Thực tế phũ phàng sau bảng điện tử xanh

Tuy nhiên, rời mắt khỏi bảng điện tử và nhìn vào thực tế kinh doanh, câu chuyện không “màu hồng” như những con số tăng trưởng kia. Giới phân tích và chính những người trong cuộc đều giữ thái độ thận trọng, thậm chí là hoài nghi về tác động thực tế của động thái này.

Ông Liu Shui, một chuyên gia phân tích kỳ cựu tại China Index Holdings, nhận định trên Bloomberg rằng việc tiếp tục thực thi chính sách này thực tế “không còn nhiều ý nghĩa”.

Lý do rất chua chát: Hầu hết các doanh nghiệp mở rộng quá mức, những đối tượng mà chính sách này nhắm tới, đều đã vỡ nợ hoặc đang trong quá trình tái cơ cấu đau đớn. Những người còn trụ lại được đã tự động chuyển dịch sang mô hình phát triển an toàn hơn, không còn dám chạy theo quy mô bằng mọi giá.

Vấn đề cốt lõi hiện nay không còn nằm ở việc Chính phủ cho phép vay bao nhiêu, mà là ở việc ai dám cho vay và ai dám đi vay.

Một lãnh đạo cấp cao của một công ty địa ốc tư nhân tại Thượng Hải chia sẻ với Reuters trong sự bất lực. Doanh nghiệp của ông, dù đã nỗ lực đưa ra tài sản thế chấp và dù chính phủ đã có nhiều văn bản khuyến khích tín dụng, vẫn không thể tiếp cận dòng vốn mới từ ngân hàng. “Tôi không thấy các doanh nghiệp tư nhân có thể sống sót bằng cách nào”, vị lãnh đạo này cay đắng thừa nhận.

Ông Cusson Leung, Giám đốc đầu tư của KGI Asia, cũng đồng tình với quan điểm này. Theo ông, việc gỡ bỏ “3 lằn ranh đỏ” chủ yếu giải quyết vấn đề tâm lý. Nó phát đi tín hiệu rằng chính sách của chính phủ đã bớt hà khắc hơn. Nhưng với các ngân hàng thương mại, quyết định giải ngân vẫn dựa trên hồ sơ rủi ro.

Trong bối cảnh thị trường bất động sản vẫn đang dò đáy, tài sản thế chấp sụt giảm giá trị, các tổ chức tài chính có lý do chính đáng để tiếp tục “đóng băng” hầu bao của mình. Họ thà đứng ngoài cuộc còn hơn là ném tiền vào một lĩnh vực chưa thấy ánh sáng cuối đường hầm.

Niềm tin – Mảnh ghép quan trọng vẫn còn thiếu

Cuộc khủng hoảng bất động sản Trung Quốc hiện nay không đơn thuần là khủng hoảng thanh khoản (thiếu tiền), mà đã chuyển sang khủng hoảng niềm tin (thiếu người mua).

Dữ liệu mới nhất cho thấy một bức tranh ảm đạm: Giá nhà mới tại Trung Quốc trong tháng 12/2025 tiếp tục giảm 2,7% so với cùng kỳ, mức giảm nhanh nhất trong 5 tháng. Đầu tư vào bất động sản cả năm 2025 bốc hơi 17,2%. Ngay cả những doanh nghiệp được coi là “con cưng” hay có nền tảng tốt như China Vanke cũng phải vất vả đàm phán để hoãn thanh toán nợ, tránh nguy cơ vỡ nợ trong gang tấc.

Ông John Lam, chuyên gia phân tích của UBS, cảnh báo rằng còn quá sớm để nói đến sự ổn định. Doanh số bán nhà mới vẫn yếu ớt bởi người dân Trung Quốc đang lo ngại về thu nhập và sự bất ổn của nền kinh tế. Khi niềm tin của người mua nhà chưa trở lại, dòng tiền từ bán hàng – nguồn máu chính của các doanh nghiệp địa ốc – sẽ tiếp tục tắc nghẽn. Việc nới lỏng quy định vay vốn lúc này giống như việc mở rộng cửa đập thủy điện nhưng lại không có nước ở thượng nguồn.

Thêm vào đó, tư duy điều hành của Bắc Kinh dường như cũng đã thay đổi. Theo ông Robert Ciemniak, CEO của Real Estate Foresight, định hướng hiện tại là “hỗ trợ nhưng không kích thích”.

Chính phủ muốn ổn định thị trường để tránh sụp đổ hệ thống, nhưng không muốn bơm tiền để thổi lại bong bóng giá nhà như trước kia. Các biện pháp như chính quyền địa phương mua lại quỹ đất hay chuyển đổi sang nhà ở xã hội được đánh giá là tích cực, nhưng quy mô và tốc độ triển khai vẫn chưa đủ để tạo ra cú hích lớn.

Việc xóa bỏ “3 lằn ranh đỏ” có thể được xem là dấu chấm hết cho một kỷ nguyên siết chặt kỷ luật tài chính hà khắc nhất lịch sử ngành địa ốc Trung Quốc. Nó mang lại một liều thuốc tinh thần quý giá, giúp cải thiện tâm lý nhà đầu tư chứng khoán và phát đi thông điệp thiện chí từ Bắc Kinh.

Tuy nhiên, để vực dậy cả một ngành công nghiệp đang “ngấm đòn” sâu sắc, chỉ một động tác cởi trói về mặt chính sách là chưa đủ. Các chuyên gia từ Goldman Sachs nhận định rằng giai đoạn tồi tệ nhất có thể đã qua, nhưng con đường phục hồi sẽ rất dài và gập ghềnh.

Bài toán khó

Tại Hà Nội và TPHCM, bảng giá đất mới đã và sắp được ban hành có mức điều chỉnh tăng đáng kể so với hiện hành, đặc biệt ở các khu vực ven đô. Việc tăng giá này thể hiện nỗ lực của các địa phương trong việc tiệm cận giá thị trường, minh bạch hóa cơ sở tính thuế và nghĩa vụ tài chính liên quan đến đất đai.

Tuy vậy, trong ngắn hạn, mức tăng này khiến nhiều ý kiến lo ngại về khả năng tạo ra hiệu ứng lan truyền lên giá nhà, chi phí triển khai dự án cũng như giảm khả năng tiếp cận nhà ở của người dân.

Luật sư Phạm Thanh Tuấn (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho rằng việc ban hành bảng giá đất mới là xu hướng tất yếu nhằm đáp ứng yêu cầu của Luật Đất đai 2024. Theo dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế tháo gỡ khó khăn trong tổ chức thực thi luật, bảng giá đất và hệ số điều chỉnh (hệ số K) sẽ trở thành công cụ thống nhất để xác định nghĩa vụ tài chính cho cả doanh nghiệp và người dân.

Ông Tuấn phân tích, hiện nay với các dự án bất động sản, cơ quan Nhà nước phần lớn áp dụng phương pháp thặng dư để xác định nghĩa vụ tài chính, vốn không phụ thuộc vào bảng giá đất hay hệ số K. Do đó, việc điều chỉnh tăng bảng giá đất tại thời điểm hiện nay về nguyên tắc chưa tác động lên nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp. Cơ chế mới chỉ ảnh hưởng khi chính thức áp dụng công thức bảng giá đất nhân hệ số K, dự kiến từ năm sau.

Đối với hộ gia đình và cá nhân, nghĩa vụ tài chính khi cấp sổ đỏ hoặc chuyển mục đích sử dụng đất hiện đang tính theo bảng giá do địa phương ban hành. Khi bảng giá đất tăng, số tiền người dân phải nộp sẽ tăng tương ứng. Vì vậy, để giảm gánh nặng tài chính, theo ông Tuấn, giải pháp phù hợp không phải là hạn chế điều chỉnh bảng giá đất mà cần xem xét điều chỉnh tỷ lệ, mức thu tiền sử dụng đất.

Theo đánh giá của luật sư, bài toán đặt ra là làm sao bảng giá đất tiệm cận giá thị trường để phục vụ quản lý Nhà nước, nhưng không đẩy giá nhà tăng theo. Thực tế, khi chi phí sử dụng đất tăng, giá chuyển nhượng có xu hướng biến động tỷ lệ thuận.

Do đó, việc bình ổn giá nhà không thể kỳ vọng vào việc kìm bảng giá đất, mà phải sử dụng các công cụ khác như áp thuế lũy tiến theo thời gian nắm giữ; áp dụng chính sách tín dụng phù hợp; hạn chế đầu cơ; minh bạch thông tin giao dịch; xây dựng sàn giao dịch tập trung; đồng thời tăng mạnh nguồn cung nhà ở vừa túi tiền và nhà ở xã hội.

Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA) cho rằng giá căn hộ tại TPHCM sẽ đối mặt với áp lực lớn nếu áp dụng cách xác định nghĩa vụ tài chính theo công thức “bảng giá đất nhân hệ số K”. Theo phân tích của HoREA, cách tính này cho ra mức giá đất cao hơn đáng kể so với phương pháp thặng dư hiện được sử dụng, từ đó làm tăng chi phí đất trong cơ cấu giá bán nhà.

Trên cơ sở đó, HoREA đề nghị không sử dụng một hệ số K chung cho tất cả dự án, bởi mỗi loại sản phẩm, mật độ xây dựng và suất đầu tư đều có đặc thù riêng. Hiệp hội đề xuất chia hệ số K thành ba nhóm: K1 để điều chỉnh bảng giá đất phổ thông; K2 áp dụng trong xác định giá bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất; và K3 phục vụ tính tiền sử dụng đất, tiền thuê đất đối với dự án thương mại.

Theo HoREA, phân tách hệ số theo từng nhóm mục đích sẽ tạo dư địa cho địa phương linh hoạt hơn trong điều hành, phản ánh sát giá trị đất thực tế, đồng thời hạn chế việc chi phí đất bị đẩy quá cao, từ đó góp phần ổn định giá nhà.

Cần các giải pháp tổng thể

Bày tỏ quan điểm, ông Nguyễn Quang Huy – CEO Khoa Tài chính – Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi – cho rằng trong bối cảnh nhiều địa phương ban hành bảng giá đất mới với mức tăng đáng kể, câu chuyện “làm sao để giá nhà không tăng thêm” tiếp tục trở thành vấn đề lớn đối với thị trường và người dân.

Theo ông Huy, thay vì chỉ tập trung vào mục tiêu kiểm soát tăng giá trực tiếp, cần tiếp cận vấn đề theo hướng dài hạn hơn: Tăng khả năng tiếp cận nhà ở thông qua mở rộng nguồn cung, nâng cấp hạ tầng và tổ chức lại cấu trúc đô thị – kinh tế vùng.

Hiện thị trường thiếu sản phẩm phù hợp với nhóm thu nhập trung bình – thấp, trong khi nhu cầu cao, dẫn đến áp lực tăng giá. Vì vậy, việc phát triển nhà ở xã hội với mô hình quy mô lớn, tiện ích đồng bộ và thiết kế hiện đại là giải pháp then chốt. Những dự án này cần được quy hoạch tích hợp đầy đủ hạ tầng giáo dục, y tế, thương mại và giao thông, thay vì mô hình tách biệt như trước đây.

Bên cạnh đó, đề xuất thành lập Quỹ Nhà ở quốc gia cũng được đánh giá là cần thiết nhằm huy động đa dạng nguồn vốn – từ ngân sách nhà nước, trái phiếu nhà ở đến các quỹ đầu tư – qua đó triển khai các chương trình cho thuê, thuê mua và mua trả góp ổn định, dài hạn cho người dân.

Bên cạnh bài toán nhà ở, sự dịch chuyển dân cư cũng là yếu tố tác động mạnh tới giá nhà. Khi việc làm và dịch vụ tập trung chủ yếu tại một vài siêu đô thị, nhu cầu nhà ở tại Hà Nội, TPHCM và các đô thị trung ương luôn trong tình trạng “nóng”.

Để giảm áp lực, chuyên gia cho rằng cần triển khai chiến lược phát triển đa cực: Hình thành các đô thị vệ tinh, đầu tư hạ tầng giao thông liên kết vùng như metro, các tuyến vành đai, đồng thời gắn tăng dân số với các cực tăng trưởng công nghiệp, dịch vụ, du lịch ngay tại địa phương. Khi việc làm và tiện ích được phân bổ hợp lý hơn, dòng người đổ về đô thị lớn sẽ giảm, giúp hạ nhiệt giá nhà và giảm tải hạ tầng.

Ông Nguyễn Quang Huy nhìn nhận, câu chuyện giảm giá nhà không chỉ nằm ở chính sách thị trường mà là bài toán chiến lược về quy hoạch đô thị, hạ tầng và phân bố dân cư. Việc điều chỉnh bảng giá đất chỉ là một lát cắt nhỏ trong bức tranh này.

Quan trọng hơn là phát triển các đô thị có khả năng hấp thụ dân cư, tạo việc làm ngay tại chỗ, mở rộng nguồn cung nhà ở xã hội chất lượng, đồng thời xây dựng các khu đô thị mới hiện đại, sử dụng đất tiết kiệm và bền vững. Khi những yếu tố này được triển khai đồng bộ, thị trường sẽ ổn định hơn, giá nhà hợp lý hơn và người dân có điều kiện tiếp cận nhà ở phù hợp với thu nhập.

TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn bổ sung, thay vì dồn lực vào khu lõi, TPHCM mở rộng cần phát triển đô thị vệ tinh với các chức năng chuyên biệt. TOD là chìa khóa giúp các đô thị vệ tinh phát huy vai trò, giảm áp lực cho trung tâm và tạo sự phát triển cân bằng vùng. Các đô thị vệ tinh phải được đầu tư đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và dịch vụ thiết yếu như y tế, giáo dục, việc làm, để trở thành cực tăng trưởng mới, thu hút dân cư bền vững.