Theo báo cáo từ Công ty nghiên cứu thị trường Savills, thanh khoản và tiềm năng khai thác kinh tế của phân khúc nhà phố thương mại (shophouse) vẫn ở mức yếu. Trong quý I, TP HCM ghi nhận gần 700 căn nhà thấp tầng được mở bán, trong đó nhà phố thương mại chiếm khoảng 370 căn, chủ yếu đến từ một dự án tại Bình Chánh. Dù nguồn cung cải thiện, lượng tiêu thụ lại rất thấp, chỉ đạt khoảng 20 căn, tương đương 5% nguồn cung.

Tình hình tương tự được ghi nhận bởi Công ty tư vấn dịch vụ bất động sản DKRA Group. Đơn vị này cho biết trong quý I, TP HCM và các tỉnh giáp ranh có 86 dự án nhà phố mở bán sơ cấp (chủ đầu tư chào bán), cung ứng hơn 5.000 căn. Tuy nhiên, chỉ khoảng 370 căn được tiêu thụ, tương đương 7%. Riêng dòng nhà phố thương mại trong các dự án chỉ tiêu thụ được 11 căn trên tổng số 3.500 căn, đạt tỷ lệ hấp thụ 0,3%.

Không chỉ sức mua yếu, mức độ quan tâm tìm kiếm nhà phố thương mại cũng giảm sút. Theo dữ liệu từ trang mua bán nhà đất trực tuyến Nhà Tốt, nửa đầu năm 2025, lượng quan tâm đến loại hình này tại TP HCM giảm trung bình 9-11%. Chuyên trang Batdongsan cũng ghi nhận lượt tìm mua giảm gần 14% so với cùng kỳ năm ngoái.

Lý giải nguyên nhân khiến thanh khoản nhà phố thương mại TP HCM giảmsức hút, bà Cao Thị Thanh Hương, Trưởng bộ phận nghiên cứu thị trường Savills TP HCM, nhận định nhà phố thương mại đang đối mặt bài toán khó: giá bán cao nhưng lợi nhuận cho thuê lại thấp. Nhà đầu tư tại Việt Nam thường kỳ vọng tăng giá tài sản kết hợp khai thác cho thuê, song thực tế thời gian qua cho thấy vận hành shophouse không dễ dàng.

Theo dữ liệu từ Savills, ba năm qua, giá sơ cấp trung bình của nhà phố thương mại tại TP HCM đã tăng hơn 20%, trong khi biệt thự và nhà phố truyền thống gần như không biến động. Riêng 5 tháng đầu năm nay, theo Batdongsan và Nhà Tốt, giá bán shophouse tại các quận nội thành tăng bình quân 12-16%, khu Đông tăng hơn 20%.

Tuy nhiên, đà tăng giá khiến tỷ suất sinh lời từ khai thác cho thuê trở nên khiêm tốn, hiện chỉ dao động 1-2%. Nguyên nhân là thị trường bán lẻ gặp khó do thương mại điện tử phát triển nhanh và xu hướng tiêu dùng tiết kiệm trong bối cảnh lạm phát có nguy cơ tăng cao. Điều này khiến việc vận hành shophouse không còn hấp dẫn như kỳ vọng.

Bà Hương cho biết đà tăng giá này khiến nhà phố thương mại trở thành sản phẩm có giá trị cao, song lại đặt ra bài toán khó về tỷ suất sinh lời khi khai thác tài sản không còn hấp dẫn như kỳ vọng.

Còn theo chuyên gia Lê Quốc Kiên, hiện trạng bàn giao sản phẩm cũng là yếu tố ảnh hưởng đến khả năng cho thuê. Nhiều dự án chỉ hoàn thiện mặt ngoài, giao thô bên trong. Tại các khu vực chưa có cộng đồng dân cư đủ lớn, chủ nhà buộc phải đầu tư thêm để hoàn thiện nội thất, trong khi khoản chi này không nhỏ. Do đó, nhiều nhà đầu tư chọn “để đó” chờ tăng giá hơn là khai thác kinh doanh, khiến hiệu suất sử dụng tài sản thấp.

Ngoài ra, vấn đề pháp lý cũng là lực cản lớn. Nhiều dự án đã bàn giao nhưng chưa có sổ hồng, khiến chủ nhà gặp khó khi cho thuê, đặc biệt với khách thuê cần giấy tờ hợp pháp để đăng ký kinh doanh.

Theo ông Kiên, nhiều chủ đầu tư vẫn “thổi” tiềm năng để bán giá cao, nhưng thực tế nhu cầu thuê với mức giá đắt đỏ rất hạn chế. Muốn đảm bảo lợi nhuận hợp lý, giá thuê phải đạt 7-10% giá trị shophouse mỗi năm, trong khi hiện nay trừ một số khu vực trung tâm, tỷ lệ lợi nhuận trung bình đạt chưa tới 1-2%. Các dự án mới thường nằm ở khu vực vắng vẻ, thiếu khách vãng lai, yếu tố then chốt để vận hành hiệu quả mô hình shophouse.

Dự báo về diễn biến của phân khúc nhà phố thương mại thời gian tới, các chuyên gia cho rằng giá bán sẽ tiếp tục tăng do nguồn cung ngày càng hạn chế, khi quỹ đất dành cho nhà thấp tầng tại TP HCM khan hiếm. Bên cạnh đó, chi phí sử dụng đất nhiều khả năng sẽ tăng theo bảng giá đất mới dự kiến áp dụng từ năm 2026.

Tuy nhiên, cùng với đà tăng giá, bài toán tỷ suất lợi nhuận từ việc khai thác cho thuê shophouse sẽ khó có chuyển biến tích cực. Ngoại trừ một số khu vực có tiềm năng tăng trưởng nhờ hưởng lợi từ phát triển hạ tầng và quy hoạch đô thị, phần lớn các dự án nhà phố thương mại vẫn được dự báo tiếp tục gặp khó.

Theo các chuyên gia, muốn đầu tư shophouse hiệu quả, nhà đầu tư cần ưu tiên các dự án tại khu dân cư hiện hữu hoặc khu vực đang phát triển mạnh về hạ tầng, có mật độ dân số cao để đảm bảo khả năng khai thác. Với các shophouse còn đang hình thành, cần đánh giá triển vọng gia tăng giá trị từ các dự án hạ tầng đã, đang và sẽ triển khai. Đặc biệt, cần tính toán kỹ bài toán tài chính, bao gồm chi phí đầu tư ban đầu, chi phí hoàn thiện, vận hành, thuế và khả năng khấu hao. Người mua không nên quyết định vội vàng do hiệu ứng truyền thông hay FOMO (sợ bỏ lỡ), mà cần dựa vào phân tích dòng tiền thực tế.

Phương Uyên

Chia sẻ về diễn biến thị trường văn phòng TP HCM năm 2025, hãng tư vấn Knight Frank Việt Nam dự báo sức hấp thụ của phân khúc này nhiều khả năng chỉ đạt khoảng 50.000 m2 sàn, giảm một nửa so với mức hấp thụ năm ngoái (98.000 m2 sàn).

Theo hãng tư vấn này, tỷ lệ hấp thụ của thị trường văn phòng thành phố hạ nhiệt một phần do đã bùng nổ mạnh mẽ vào năm ngoái và sự cạnh tranh ngày càng gay gắt từ nguồn cung mới.

Tính đến quý I, TP HCM có khoảng 1,8 triệu m2 sàn văn phòng, nguồn cung mới tăng 20% chỉ trong 6 tháng (tính từ quý IV/2024 đến nay). Tổng diện tích đã được thuê là 1,6 triệu m2 sàn, tương đương còn 200.000 m2 sàn đang để trống. Dự kiến năm nay, thành phố đón thêm từ 60.000-80.000 m2 sàn mới chào thuê, áp lực cạnh tranh gia tăng và tỷ lệ đặt thuê trước chưa có nhiều chuyển biến.

Còn theo JLL Việt Nam, chỉ tính riêng quý II, thị trường văn phòng thành phố sẽ đón thêm gần 72.000 m2 sàn chào thuê. Năm nay, một số dự án từng trì hoãn do điều kiện thị trường cũng dần được tái khởi động như Eco Smart City hay One Central. Sự gia nhập của dự án mới tạo thêm áp lực lớn về giá thuê và tỷ lệ hấp thụ với các dự án văn phòng hiện hữu.

Nguồn cung tăng khiến tỷ lệ trống các tòa nhà văn phòng tại thành phố tiếp tục ở mức cao. Theo JLL Việt Nam, hiện các dự án văn phòng thuộc khu trung tâm đang có tỷ lệ trống khoảng 12,3%; những dự án ở khu vực ngoài trung tâm có tỷ lệ trống tăng lên đến 36,3%. Áp lực cạnh tranh cũng khiến lực cầu của thị trường năm nay khó bùng nổ, nhất là khi mặt bằng giá hiện tại vẫn ở mức cao, trung bình hơn 56 USD mỗi m2.

Không chỉ chịu áp lực từ các tòa nhà mới chào thuê, thị trường văn phòng truyền thống cũng đang phải “chia lửa” với mô hình không gian làm việc linh hoạt, vốn ngày càng có xu hướng được ưa chuộng.

Đầu năm nay, International Workplace Group (IWG), ông lớn hàng đầu về phát triển mô hình không gian linh hoạt, thông báo sẽ mở thêm hai cơ sở mới tại TP HCM, đưa tổng diện tích lên hơn 4.000 m2. Nguồn cung văn phòng chia sẻ tại thành phố dự kiến có thêm 10.000 m2, trong bối cảnh nhu cầu thuê loại hình này tăng mạnh. Ngoài ra, một số tòa nhà đang được tái cấu trúc không gian nhằm thích ứng với xu hướng làm việc kết hợp giữa văn phòng cố định và mô hình linh hoạt.

Tại hội thảo NAI Asian Pacific Regional Meeting 2025 tổ chức ngày 22/5 ở TP HCM, ông Alex Waddey, Chủ tịch NAI Global, tập đoàn cung cấp dịch vụ bất động sản thương mại của Mỹ, đánh giá sự bùng nổ lực cầu 2 năm vừa qua, nguồn cung mới tăng mạnh và sự phát triển nhanh của mô hình làm việc linh hoạt đang tạo áp lực lớn lên khả năng hấp thụ của văn phòng truyền thống. Điều này mang lại thách thức về sức hấp thụ và khả năng lấp đầy của các tòa nhà trong tương lai.

“Theo dõi sát xu hướng, thích ứng linh hoạt và đầu tư đúng trọng điểm sẽ là chìa khóa giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư thành công trong cuộc đua mới này”, ông Alex Waddey nhận định.

Ông Andrew Bruce, Chủ sở hữu và quản lý NAI Harcourts Bờ Bắc (New Zealand), cũng cho rằng các nhà phát triển bất động sản thương mại đang thay đổi tư duy đầu tư. Xu hướng phổ biến hiện nay là cải tạo và chuyển đổi các tòa nhà văn phòng kết hợp với trung tâm mua sắm cao cấp nhằm nâng cao hiệu quả khai thác thương mại. Nhiều dự án áp dụng mô hình này đã cho thấy kết quả tích cực. Ngoài ra, giới đầu tư đang chú ý đến các gói cho thuê dài hạn kèm theo nhiều quyền lợi và mức giá hấp dẫn, giúp tăng nhu cầu thuê và giữ chân khách lâu dài.

Về dài hạn, các chuyên gia đánh giá thị trường văn phòng TP HCM vẫn còn nhiều tiềm năng nhờ đà tăng trưởng kinh tế. Ông Tâm Nguyễn, Chủ tịch NAI Việt Nam, cho biết bất động sản văn phòng đang thu hút sự quan tâm lớn từ cả nhà đầu tư trong và ngoài nước. Khối ngoại tiếp tục tìm kiếm cơ hội mua lại các tòa nhà cho thuê tại TP HCM, nhắm đến nguồn doanh thu ổn định.

Tuy vậy, theo ông, thành phố đang đối mặt với hai thách thức lớn: khan hiếm quỹ đất và rào cản pháp lý. Với đà tăng trưởng kinh tế của TP HCM trong tương lai, nếu không giải quyết được bài toán quỹ đất và pháp lý, nguồn cung văn phòng có thể đối mặt tình trạng thiếu hụt trong những năm tới.

Phương Uyên

Nội dung trên được Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường nêu trong văn bản gửi UBND TP HCM ngày 30/6, nhằm góp ý cho đề xuất cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực xây dựng.

Theo Viện, ngày 29/6 vừa qua, Sở Xây dựng TP HCM có văn bản trình UBND thành phố đề xuất miễn giấy phép xây dựng với 112 trên 356 dự án nhà riêng lẻ trong khu vực có quy hoạch chi tiết 1/500. Viện cho rằng, đề xuất này không mang tính cải cách thực chất vì luật hiện hành đã quy định rõ miễn giấy phép trong các trường hợp này.

Cụ thể, Viện dẫn chứng rằng từ năm 2003 đến nay, việc cấp phép xây dựng nhà ở riêng lẻ tại TP HCM chủ yếu căn cứ theo quy định quản lý kiến trúc đô thị, chứ không phụ thuộc vào việc phủ kín quy hoạch chi tiết 1/500 hoặc 1/2.000. Luật Xây dựng cũng đã cho phép miễn giấy phép tại khu vực có quy hoạch 1/500, song thực tế việc này chưa được thực hiện đồng bộ trong nhiều năm, làm hạn chế quyền lợi của người dân.

Viện đánh giá đề xuất trên của Sở Xây dựng là không cần thiết, vì “đã là quy định mang tính hiển nhiên của pháp luật”. Do đó, Viện kiến nghị UBND TP HCM cần chỉ đạo quyết liệt để các cơ quan cấp sở tuân thủ đúng quy định pháp luật hiện hành, không lặp lại chính sách đã có dưới hình thức “đề xuất mới”.

Thay vào đó, thành phố nên nhanh chóng triển khai cơ chế đăng ký xây dựng thay cho cấp phép, phân quyền cho cấp phường – xã thực hiện, dựa trên hệ thống quản lý kiến trúc xây dựng theo Quyết định 56. Viện nhấn mạnh, yếu tố cốt lõi trong quản lý xây dựng đô thị tại TP HCM là quản lý kiến trúc, chứ không phải điều kiện về quy hoạch chi tiết 1/500.

Viện cũng cho rằng, với những khu vực đã có quy hoạch 1/2.000 hoặc 1/5.000, việc áp dụng hình thức đăng ký xây dựng là hoàn toàn phù hợp, không trái với quy định pháp luật. Riêng đối với các công trình đặc biệt như an ninh, quốc phòng, tôn giáo hoặc các dự án trọng điểm, có thể xem xét cơ chế riêng về cấp phép, theo hướng tạo điều kiện cho khu vực tư nhân phát triển đúng định hướng Nghị quyết 68.

Bên cạnh kiến nghị cải cách thủ tục, Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường cũng đề xuất điều chỉnh Quyết định 56 theo hướng linh hoạt hơn về chỉ tiêu xây dựng. Cụ thể, Viện kiến nghị thành phố xem xét cho phép tăng thêm một tầng đối với công trình nhà ở riêng lẻ có chiều ngang mặt tiền lớn hơn 5,5 m và chiều dài từ 12 m trở lên. Việc điều chỉnh này nhằm tăng hệ số sử dụng đất trong bối cảnh đô thị hóa ngày càng gia tăng, hạ tầng giao thông đã được cải thiện đáng kể trong 5 năm qua.

Việc tăng chiều cao này, nếu áp dụng có chọn lọc, sẽ không gây áp lực lên giao thông nội khu, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng đất, đặc biệt tại các quận – huyện đang trong quá trình chuyển đổi mô hình phát triển đô thị.

Chủ trương miễn giấy phép xây dựng với dự án có quy hoạch chi tiết 1/500 hoặc thuộc khu thiết kế đô thị được nêu trong Công điện ngày 29/5 của Thủ tướng. Chủ tịch UBND TP HCM sau đó yêu cầu Sở Xây dựng trong tháng 6 phải ban hành hướng dẫn cụ thể cho quy trình này, căn cứ vào lộ giới hẻm và quy định kiến trúc theo quy chế quản lý của thành phố.

Phương Uyên