Ngọc Mỹ, chủ một cửa hàng thời trang nữ trên Phố Huế (Hà Nội), vừa trả mặt bằng 45 m2 thuê 50 triệu đồng mỗi tháng, dù chủ nhà đã giảm 5% so với năm ngoái. Chị cho biết tình hình kinh doanh ảm đạm dù dịp cuối năm thường ghi nhận nhu cầu mua sắm tăng mạnh. “Trả mặt bằng giúp tôi tiết kiệm thêm được khoản chi phí lớn để tập trung nhập hàng Tết bán online”, chị nói.

Tuấn Phương, môi giới chuyên bán, cho thuê nhà mặt phố trung tâm Hà Nội, nhận xét “chưa khi nào việc tìm khách thuê mặt bằng khó như hiện nay”. Nhiều cửa hàng nằm ở ngay mặt đường, mặt tiền rộng 4-6 m được Phương chào thuê từ đầu năm đến nay vẫn không có khách. Môi giới này cho hay đã chứng kiến một chuỗi cửa hàng thời trang có gần 10 chi nhánh đóng cửa hầu hết mặt bằng, chỉ còn giữ lại một kho hàng.

Với gần 10 năm kinh nghiệm, Phương nhận định đây là giai đoạn “khủng hoảng” của thị trường cho thuê, khi chủ nhà không còn cảnh “hét” giá vẫn có khách tranh nhau. Nhiều người phải giảm tới 20% trong quý đầu để thu hút người thuê.

Tình trạng tương tự diễn ra trên loạt tuyến phố trung tâm như Phố Huế, Bà Triệu, Hàng Mã, Hàng Bông, Chùa Bộc, Phạm Ngọc Thạch… Nhiều nhà mặt phố vẫn ế khách từ năm ngoái, dù giá thuê đã giảm 10-15%. Cùng với việc siết quản lý vỉa hè tại một số phường trung tâm như Hoàn Kiếm, Cửa Nam, Ba Đình, tình hình kinh doanh tại nhiều cửa hàng thêm ảm đạm, nhất là những mặt bằng hẹp, thiếu chỗ đỗ xe.

Tại TP HCM, làn sóng trả mặt bằng cũng tăng mạnh vào cuối năm. Lượng mặt bằng treo biển cho thuê gia tăng ở những tuyến đường vốn sầm uất như Hai Bà Trưng, Lý Tự Trọng, Đông Du, Nguyễn Trãi, Nguyễn Thái Bình, Điện Biên Phủ…

Anh Quốc Huy, chủ một nhà hàng Thái, vừa trả mặt bằng trên đường Điện Biên Phủ, quận 3 cũ (TP HCM) do không thể tiếp tục “gồng lỗ”. Mặt bằng này rộng khoảng 90 m2, được anh thuê từ đầu năm ngoái với giá 40 triệu đồng một tháng. Nhiều tháng qua, việc kinh doanh ngày càng khó khăn, doanh thu giảm mạnh trong khi chi phí đầu vào tăng cao.

Anh Huy kể phải gánh lỗ kéo dài, có ngày doanh thu chỉ đủ trả tiền thuê nhà, chưa tính chi phí nhân sự, điện nước. Anh cho hay việc giảm chi phí thuê mặt bằng là lựa chọn bắt buộc để nhà hàng có thể “sống sót qua khó khăn”. Mặt bằng mới anh chọn nằm trong một khu chợ nhỏ tại quận 11 với giá thuê bằng một nửa khu cũ, 22 triệu một tháng.

Tương tự, Lan Anh, 32 tuổi, chủ một quán cafe trên đường Nguyễn Đình Chiểu, quận 3 cũ, cũng vừa trả lại mặt bằng nhà phố 2 tầng. Giá thuê lên đến 40 triệu đồng một tháng “bào mòn gần hết lợi nhuận kinh doanh” khiến chị không trụ được đến hết năm. Chị quyết định trả mặt bằng và tìm chỗ thuê mới trong hẻm Bình Thới với giá rẻ hơn một nửa.

Theo ghi nhận của VnExpress, tại đường Cách Mạng Tháng Tám, có đến 6 địa điểm bỏ trống trên đoạn đường chưa đến 1 km. Một chủ nhà cho biết giá thuê mặt bằng 120 m2 khoảng 260 triệu đồng mỗi tháng, đã giảm so với tháng trước, song việc ký hợp đồng dài hạn khiến khách e dè. Tương tự tại đoạn đường chưa đến 500 m ở Nguyễn Thái Bình, có ba thương hiệu F&B đóng cửa, trả lại mặt bằng.

Khu vực ngoại thành cũng tràn ngập mặt bằng bỏ trống, tập trung ở các tuyến Nguyễn Văn Trỗi, 3/2, Hoàng Văn Thụ, Phan Xích Long… Ngay cả những mặt bằng đẹp từng là chi nhánh các ngân hàng, y tế, các chuỗi cafe lớn cũng đóng cửa, treo biển kiếm khách nhiều tháng.

Theo các chuyên gia, thị trường mặt bằng nhà phố đang bước vào giai đoạn điều chỉnh sâu trong bối cảnh phải cạnh tranh gay gắt với các trung tâm thương mại và sàn thương mại điện tử. Ông Nguyễn Chí Thanh, Phó chủ tịch thường trực Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS) cho biết một số ngành hàng phổ biến như thời trang, phụ kiện chứng kiến cuộc “tháo chạy” khỏi các mặt bằng nhà phố. Bởi thay vì bỏ chi phí lớn vào mặt bằng ở vị trí đẹp, họ chuyển sang thuê nhà trong ngõ để mở rộng kho hàng và tập trung làm marketing trên các kênh online.

Theo ông Thanh, tuy không có được lợi thế nhận diện thương hiệu, mặt bằng ở trong ngõ có chi phí thuê hợp lý hơn. Đổi lại, các chủ cửa hàng sẽ phải phụ thuộc phần lớn việc tiếp thị theo hình thức trực tuyến. Cách làm này phù hợp với mô hình kinh doanh hiện đại trên các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội.

Báo cáo thị trường sàn bán lẻ trực truyến quý III của nền tảng dữ liệu thương mại điện tử Metric cho biết doanh số giao dịch (GMV) 9 tháng đầu năm trên Shopee, TikTok Shop, Lazada, Tiki đạt 305.900 tỷ đồng, tăng 34,35% so với cùng kỳ 2024. Trung bình mỗi tháng, GMV đạt gần 34.000 tỷ đồng, tương đương 1,3 tỷ USD.

“Nhu cầu mua sắm online lên ngôi trong bối cảnh kinh tế khó khăn, người dân ngày càng thắt chặt chi tiêu khiến những nhóm hàng như thời trang, nhà hàng, cà phê… vốn chuộng mặt bằng đẹp trước đây có xu hướng giảm mạnh nhu cầu thuê nhà phố”, ông Thanh cho biết.

Cùng quan điểm, bà Cao Thị Thu Hương, quản lý cấp cao Savills Việt Nam, nhìn nhận chi phí thuê cao nhưng giá trị kinh doanh thấp đang thay đổi cách thức hoạt động của các hộ kinh doanh nhỏ. Bà nói, trước đây nhiều doanh nghiệp chấp nhận lỗ để thuê mặt bằng đắc địa ở trung tâm nhằm quảng bá thương hiệu. Hiện nay, sự bùng nổ của truyền thông đa phương tiện, chi phí quảng bá qua mặt bằng nhà phố không còn thiết yếu.

Theo quan sát của Savills, nhiều thương hiệu F&B đang giảm số lượng các cửa hàng mở theo chuỗi. Họ không cố gắng mở nhiều địa điểm như trước mà tập trung hơn vào những cửa hàng flagship, nơi có thể đáp ứng được khả năng nhận diện với khách hàng, vừa thuận tiện cho dịch vụ giao hàng. Đặc biệt, với một số hãng đặc thù như cửa hàng đồ ăn nhanh, doanh nghiệp sẽ tìm kiếm những địa điểm có kho bếp tiện lợi cho việc chế biến đồ mang đi thay vì thuê mặt bằng với giá cao để thu hút khách như trước đây.

Bà Hương cho rằng vị trí đắc địa không còn là yếu tố quyết định, thay vào đó, chi phí, trải nghiệm khách hàng, khả năng vận hành linh hoạt và tiện ích phụ trợ mới trở thành tiêu chí quan trọng. Xu hướng này thúc đẩy nhiều thương hiệu, nhất là F&B, dịch chuyển sang trung tâm thương mại, nơi áp dụng mô hình thuê linh hoạt, cho phép chia sẻ doanh thu.

Các chuyên gia đánh giá sự lệch pha giữa kỳ vọng của chủ sở hữu và khả năng chi trả của khách thuê khiến nhiều mặt bằng đắt giá rơi vào cảnh bỏ trống kéo dài. Một số chủ nhà đã thử áp dụng chính sách linh hoạt như chiết khấu giai đoạn đầu, nhưng đây chỉ là giải pháp tạm thời.

Trước tình trạng trên, bà Cao Thị Thu Hương khuyến nghị chủ nhà cần xây dựng kế hoạch thích ứng như giảm kỳ vọng giá thuê, hợp đồng linh hoạt. Nhóm khách thuê cũng cần tìm kiếm các mô hình kết hợp giữa kinh doanh truyền thống và trực tuyến để duy trì lợi nhuận và sức cạnh tranh. “Thị trường nhà phố đang trải qua cuộc ‘sàng lọc tự nhiên’ khi những mặt bằng không đáp ứng được yêu cầu vận hành, tiện ích và chi phí hợp lý sẽ bị loại khỏi chuỗi cung ứng thương mại”, bà Hương cho hay.

Ngọc Diễm – Phương Uyên

Bà Thi Anh Đào, Giám đốc khối Marketing Masterise Group, nêu ý trên ở hội thảo “Kinh tế Lifestyle – Động lực tăng trưởng mới”, do báo Tuổi Trẻ và Sở Công Thương tổ chức ngày 5/12. Sự kiện quy tụ đại diện các sở, ngành, nhà hoạch định chính sách, chuyên gia kinh tế lẫn doanh nghiệp.

Theo bà Đào, kinh tế trải nghiệm không phải là khái niệm mang tính học thuật, mà phản ánh một giai đoạn phát triển tất yếu của nền kinh tế hiện đại. Ở đó, trải nghiệm của khách hàng là sản phẩm độc lập, được doanh nghiệp chủ động thiết kế, quản trị và tối ưu.

Dẫn số liệu từ Wise Guy Reports, bà Đào chỉ ra quy mô thị trường kinh tế trải nghiệm toàn cầu đạt khoảng 778 tỷ USD năm 2024, dự kiến tăng lên 809 tỷ USD năm nay và vượt 1.200 tỷ USD vào 2035. Tốc độ tăng trưởng kép giai đoạn 2025-2035 khoảng 4% mỗi năm.

Nhiều khảo sát quốc tế cũng cho thấy người tiêu dùng đang chi tiêu ngày càng nhiều cho các dịch vụ mang tính trải nghiệm, vượt qua nhóm sản phẩm vật lý truyền thống. Những lĩnh vực ghi nhận mức tăng trưởng mạnh nhất gồm dịch vụ, giải trí, du lịch và lưu trú. Riêng ngành hàng xa xỉ, yếu tố trải nghiệm có tốc độ tăng trưởng kép cao nhất, đạt khoảng 9% giai đoạn 2010-2019.

Từ các dữ liệu trên, bà Thi Anh Đào nhấn mạnh trong nền kinh tế trải nghiệm, người tiêu dùng “không chỉ mua sản phẩm hay dịch vụ, mà mua trải nghiệm gắn liền với sản phẩm, dịch vụ đó”.

“Một sản phẩm thành công không chỉ ở số lượng bán ra, mà ở chất lượng hành trình trải nghiệm của khách hàng – từ lúc tiếp cận, sử dụng, đến cảm giác thuộc về cộng đồng lẫn phong cách sống phù hợp với họ”, bà Đào lý giải.

Trong bối cảnh tầng lớp trung lưu ngày càng mở rộng, theo đại diện Masterise Group, nhà không còn đơn thuần là nơi để ở, mà trở thành không gian thể hiện phong cách sống và bản sắc cá nhân.

Bên cạnh các yếu tố “phần cứng” như diện tích, thiết kế hay vật liệu hoàn thiện, người mua nhà ngày nay đặt ra những câu hỏi sâu hơn: Cộng đồng cư dân là ai? Hệ sinh thái tiện ích, dịch vụ có phù hợp với phong cách sống của mình? Trải nghiệm sống mỗi ngày mang lại điều gì?

Trước đây, tiêu chí “nhà cao cấp” thường gắn với vị trí, quy mô hay mức độ hoàn thiện, nay theo thời gian, khái niệm này dịch chuyển sang chuẩn cư dân và hệ tiện ích nội khu. Khách hàng bắt đầu tìm kiếm hệ sinh thái sống đồng bộ – nơi cảnh quan, tiện ích, dịch vụ, cộng đồng cùng chung triết lý sống.

Sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng buộc các chủ đầu tư phải dịch chuyển chiến lược – từ tập trung vào “phần cứng” sang đầu tư nhiều hơn cho phong cách sống, không gian xanh, sức khỏe, trải nghiệm đến sự gắn kết cộng đồng.

“Kinh tế trải nghiệm không mới, nhưng chưa được nhìn dưới lăng kính chiến lược. Khi xem trải nghiệm là sản phẩm, doanh nghiệp sẽ thay đổi cách thức vận hành”, bà Đào phân tích thêm.

Thực tế cho thấy, kinh tế trải nghiệm đang tạo chuyển biến mạnh trong toàn ngành địa ốc. Tuy nhiên, ghi nhận thực tế từ thị trường đang cho thấy không ít nhà phát triển bất động sản vẫn đang loay hoay “nhập cuộc”.

Theo bà Thi Anh Đào, Masterise Homes chọn định vị theo mô hình “branded living” (không gian sống hàng hiệu) nhằm đón đầu xu hướng Lifestyle Economy. “Với chúng tôi, ‘branded’ không chỉ là ‘hàng có thương hiệu’, mà là cam kết về chất lượng và trải nghiệm tương xứng ở từng phân khúc”.

Doanh nghiệp xây dựng danh mục sản phẩm dựa trên nhu cầu trải nghiệm của từng nhóm khách. Trong đó, Masteri Collection hướng đến Mass Affluent (tầng lớp trung lưu giàu có), tập trung vào không gian sống tiện nghi, chuẩn quốc tế, phù hợp với thế hệ công dân toàn cầu.

Trong khi đó, Lumière Series phục vụ nhóm HENRYs (High Earners Not Rich Yet – thu nhập cao nhưng chưa giàu), đề cao sự tinh tế, cân bằng, sức khỏe và phong cách sống tinh anh.

“Khi tầng lớp trung lưu mở rộng, nhu cầu sống theo phong cách ngày càng rõ rệt, kinh tế trải nghiệm không chỉ là khái niệm thời thượng mà là động lực tái định hình chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp Việt. Trong bối cảnh sản phẩm càng giống nhau, chính trải nghiệm, cảm xúc, cộng đồng hay lối sống sẽ tạo khác biệt, quyết định sự trung thành của khách”, bà Thi Anh Đào nói thêm.

Hiếu Châu