Tăng mức cọc lên 50% giá khởi điểm

Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết 66.11 nhằm tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc trong hoạt động đấu giá quyền sử dụng đất đối với trường hợp giao đất ở theo quy định của Luật Đất đai. Một trong những điểm đáng chú ý của Nghị quyết là quy định tiền đặt trước khi cá nhân tham gia đấu giá đất ở tối thiểu 10% và tối đa 50% giá khởi điểm.

Theo cơ quan soạn thảo, việc nâng trần tiền đặt trước là giải pháp nhằm hạn chế tình trạng trả giá cao để trục lợi rồi sau đó bỏ cọc, gây nhiễu loạn thị trường đất đai.

Luật sư Phạm Thanh Tuấn (Đoàn Luật sư Hà Nội) cho biết, so với quy định trước đây, mức tiền đặt trước đối với cá nhân tham gia đấu giá đất ở đã tăng từ tối đa 20% lên 50% giá khởi điểm. Quy định mới buộc người tham gia đấu giá phải cân nhắc nghiêm túc hơn về năng lực tài chính, qua đó góp phần hạn chế hiện tượng trả giá cao rồi bỏ cọc.

Tuy nhiên, theo ông Tuấn, việc quy định biên độ tiền đặt trước khá rộng có thể khiến các địa phương có xu hướng lựa chọn mức cao nhất để an toàn, từ đó vô tình tạo thêm rào cản cho người dân tham gia đấu giá. Đáng lưu ý, quy định này chỉ áp dụng đối với cá nhân, trong khi doanh nghiệp tham gia đấu giá quyền sử dụng đất để thực hiện dự án vẫn áp dụng mức đặt trước từ 10% đến 20%.

Cùng quan điểm, luật sư Nguyễn Văn Đỉnh (Đoàn luật sư Hà Nội) nhận định quy định mới sẽ buộc người tham gia đấu giá thận trọng hơn ngay từ khâu nộp hồ sơ và tiền đặt trước, qua đó khắc phục tình trạng trả giá cao nhằm thổi giá đất hoặc phục vụ các mục đích không lành mạnh. Tuy nhiên, ông cho rằng chính sách này vẫn bộc lộ một số vướng mắc.

Thứ nhất, việc trao cho địa phương quyền lựa chọn mức đặt trước trong biên độ từ 10% đến 50% giá khởi điểm có thể gây lúng túng trong tổ chức thực hiện, thậm chí đặt ra câu hỏi về hiệu quả thực chất của quy định mới. Trên thực tế, địa phương hoàn toàn có thể chọn mức 10%, thấp hơn cả trần 20% theo quy định cũ.

Thứ hai, nếu áp dụng mức đặt trước cao bằng 50% giá khởi điểm vô hình trung lại tạo ra rào cản cho người tham gia đấu giá, làm giảm tính cạnh tranh của cuộc đấu giá đất.

Luật sư Đỉnh dẫn ví dụ, một nhóm chủ thể có mục đích xấu có thể câu kết với đơn vị tổ chức đấu giá, đưa một số thửa đất ra đấu giá cùng thời điểm với mức đặt 50% giá khởi điểm, khiến người dân không kịp huy động nguồn tiền đặt trước, từ đó tạo điều kiện cho nhóm này thu gom đất và để dành kiếm lời.

Cấm tham gia đấu giá tối đa 5 năm

Một quy định mới của Nghị quyết là bổ sung chế tài xử lý vi phạm đối với người trúng đấu giá quyền sử dụng đất trong trường hợp giao đất ở.

Theo đó, cơ quan có thẩm quyền phê duyệt kết quả trúng đấu giá đất đối với trường hợp giao đất ở cho cá nhân sẽ ra quyết định cấm tham gia đấu giá: Từ 2 năm đến 5 năm đối với trường hợp người trúng đấu giá không nộp tiền; từ 6 tháng đến 3 năm đối với trường hợp người trúng đấu giá nộp không đủ tiền.

Trước đây, theo Điều 70 Luật Đấu giá tài sản, chế tài cấm tham gia đấu giá từ 6 tháng đến 5 năm chỉ áp dụng đối với doanh nghiệp bỏ cọc khi đấu giá đất thực hiện dự án hoặc đấu giá quyền khai thác khoáng sản. Nghị quyết số 66.11 đã mở rộng phạm vi áp dụng chế tài này sang đối tượng cá nhân tham gia đấu giá đất ở.

Ông Đỉnh cho rằng quy định mới được kỳ vọng sẽ khắc phục “khoảng trống pháp lý”, đồng thời bổ trợ cho chính sách nâng mức đặt trước nhằm chấn chỉnh tình trạng cá nhân trúng đấu giá rồi bỏ cọc. Tuy nhiên, theo chuyên gia, hiệu quả thực tế vẫn còn là dấu hỏi khi cá nhân hoàn toàn có thể nhờ người khác đứng tên để tham gia đấu giá – điều khó kiểm soát hơn so với doanh nghiệp.

Cần lưu ý rằng, chính vì lo ngại khả năng “lách luật” này nên khi sửa đổi Luật Đấu giá tài sản năm 2024, cơ quan soạn thảo đã không đề xuất chế tài cấm đối với cá nhân. Tuy vậy, sau 2 năm, quy định này đã được đưa vào Nghị quyết số 66.11.

Nhìn tổng thể, luật sư Đỉnh cho rằng mọi chính sách đều có hai mặt. Việc “siết” đấu giá đất bằng cách nâng mức đặt trước lên tối đa 50% và bổ sung chế tài cấm tham gia đấu giá tới 5 năm có thể làm giảm số lượng người tham gia, từ đó hạn chế vai trò của đấu giá như một công cụ tối đa hóa giá trị quyền sử dụng đất – một loại tài sản công đặc biệt.

Còn luật sư Phạm Thanh Tuấn đánh giá các quy định mới sẽ tăng mạnh tính răn đe, buộc người tham gia đấu giá phải cân nhắc kỹ lưỡng trước khi bỏ cọc. Qua đó, chính sách này có thể góp phần hạn chế đầu cơ, thổi giá và giảm nguy cơ hình thành các cơn “sốt ảo” từ hoạt động đấu giá đất.

Thông tin về đề xuất khảo sát Khu công nghiệp VSIP Nghệ An 4 đã khiến nhiều khu vực thuộc huyện Nam Đàn (cũ) trở nên “nóng” bất thường. Hàng trăm người dân, nhà đầu tư và môi giới bất động sản đổ xô tìm hiểu, các tuyến đường liên thôn, liên xã trở nên đông đúc.

Ngày 6/1, ông Hoàng Vĩnh Trường, Phó Chánh văn phòng UBND tỉnh Nghệ An, xác nhận với phóng viên Dân trí rằng lãnh đạo tỉnh đã chỉ đạo các sở, ngành khẩn trương xem xét đề xuất của Công ty TNHH VSIP Nghệ An về việc khảo sát, nghiên cứu dự án VSIP 4.

Theo hồ sơ, doanh nghiệp này đề xuất khảo sát, xác định ranh giới và nghiên cứu đầu tư một khu công nghiệp mới quy mô khoảng 800ha, dự kiến ảnh hưởng đến các xã Đại Huệ, Vạn An và Kim Liên.

Để có cơ sở đánh giá đề xuất, ông Bùi Thanh An, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Nghệ An, đã giao Sở Xây dựng chủ trì phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường, Ban Quản lý Khu kinh tế Đông Nam cùng chính quyền các địa phương liên quan.

Ông Trường nhấn mạnh: “Khi thông tin xuất hiện, người dân và “cò đất” đổ xô tìm mua. Tuy nhiên, đây mới chỉ là đề xuất khảo sát ban đầu, chưa có bất kỳ quyết định quy hoạch hay chủ trương đầu tư nào. Người dân cần hết sức tỉnh táo”.

Ghi nhận tại xã Đại Huệ, một trong những khu vực nằm trong phạm vi khảo sát, cho thấy lượng người đổ về xem đất tăng đột biến. Hàng trăm ô tô nối đuôi nhau trên các trục đường chính, nhiều nhóm môi giới livestream (phát trực tiếp) rao bán đất trên mạng xã hội. Nhiều thửa đất trước đây ít được chú ý nay cũng được rao bán dồn dập.

Trao đổi với Dân trí, ông Hồ Anh Tiến, Chủ tịch UBND xã Đại Huệ, cho biết phía VSIP mới chỉ gửi đề xuất lên tỉnh, chưa có buổi làm việc hay khảo sát cụ thể nào tại địa phương.

“Thông tin họ đề xuất quy hoạch khoảng 800ha thuộc 3 xã là có, nhưng mọi thứ đang trong quá trình nghiên cứu. Việc người dân mua bán đất lúc này là giao dịch dân sự, thuận mua vừa bán, chính quyền không can thiệp”, ông Tiến nói.

Lãnh đạo xã cũng khuyến cáo người dân cân nhắc kỹ lưỡng để tránh nguy cơ mua theo tin đồn, dẫn đến rủi ro khi quy hoạch chưa được tỉnh phê duyệt.

Theo chính quyền, việc khảo sát quy hoạch phải trải qua nhiều bước, bao gồm đánh giá tác động, rà soát quy hoạch chung, kiểm tra hiện trạng đất đai và sự phù hợp với định hướng phát triển công nghiệp của tỉnh. 

Trong bối cảnh giao dịch bùng nổ, cơ quan chức năng khuyến cáo người dân không nên chạy theo tin đồn, tránh mua bán theo tâm lý đám đông.

“Người dân chỉ nên giao dịch khi có đầy đủ văn bản, quy hoạch được công bố”, một cán bộ chuyên môn cho biết.

Việc đổ xô “săn đất” theo tin đồn từng gây nhiều hệ lụy tại một số địa phương trong thời gian qua, khiến giá đất bị đẩy lên bất thường, tạo rủi ro lớn cho người mua cuối cùng và ảnh hưởng đến công tác quy hoạch.

Các sở, ngành liên quan đang tiếp tục khảo sát và thẩm định hồ sơ của doanh nghiệp để tham mưu UBND tỉnh xem xét trong thời gian sớm nhất.

Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA) đề xuất bổ sung thời điểm xác định giá đất của quỹ đất thanh toán theo hợp đồng BT trong dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về cơ chế tháo gỡ, xử lý vướng mắc đối với dự án BT chuyển tiếp.

Cụ thể, trường hợp dự án BT đã hoàn thành bàn giao công trình theo hợp đồng BT cho Nhà nước và đã được Kiểm toán Nhà nước kiểm toán thì thời điểm xác định giá đất của quỹ đất thanh toán là thời điểm nhà đầu tư bàn giao công trình. Đề xuất nhằm vừa thực hiện nguyên tắc ngang giá, công bằng, vừa bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhà đầu tư dự án BT.

Ngoài ra, HoREA nêu dự thảo quy định cơ chế, chính sách đặc thù để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc đối với các dự án BT chuyển tiếp trên phạm vi cả nước nên không chỉ bao gồm các dự án BT chuyển tiếp theo kết luận thanh tra đã có hiệu lực thi hành; chỉ xem xét, xử lý, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong việc thực hiện kết luận thanh tra mà nguyên nhân dẫn đến vi phạm, sai phạm do lỗi của cơ quan quản lý nhà nước hoặc do lỗi của cơ quan quản lý nhà nước và nhà đầu tư.

Đơn vị này đề xuất cần lưu ý đến các dự án BT chuyển tiếp không thuộc đối tượng có kết luận thanh tra đã có hiệu lực thi hành, mà nhà đầu tư đã hoàn thành bàn giao công trình theo hợp đồng BT nhưng chưa được xác định thời điểm xác định giá đất của quỹ đất thanh toán theo hợp đồng BT để thực hiện dự án khác (dự án đối ứng).

Hiệp hội nhận thấy, thực tế một số nhà đầu tư dự án BT không thuộc đối tượng có kết luận thanh tra đã có hiệu lực thi hành, mà nhà đầu tư đã hoàn thành bàn giao công trình theo hợp đồng BT nhưng chưa được xác định thời điểm xác định giá đất của quỹ đất thanh toán theo hợp đồng BT nên cần bổ sung trường hợp này vào dự thảo Nghị quyết để phù hợp với phạm vi điều chỉnh rất rộng, bao trùm của cơ chế.

Bộ Tài chính đang dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về cơ chế tháo gỡ, xử lý vướng mắc đối với dự án BT chuyển tiếp. Trong đó, đối với dự án BT được xác định có hợp đồng ký kết theo đúng quy định của pháp luật tại thời điểm ký kết, UBND tỉnh, thành phố tiếp tục thực hiện, thanh toán cho nhà đầu tư theo hợp đồng đã ký kết.

Theo dự thảo, thời điểm xác định giá đất của quỹ đất thanh toán theo hợp đồng BT là thời điểm Nhà nước quyết định giao đất, cho thuê đất. Trừ các trường hợp hợp đồng BT có quy định về giá trị quỹ đất thanh toán hoặc thời điểm xác định giá đất của quỹ đất thanh toán thì thực hiện theo quy định tại hợp đồng BT.

Chính phủ hôm nay (6/1) ban hành Nghị quyết quy định xử lý khó khăn, vướng mắc về đấu giá quyền sử dụng đất trong trường hợp giao đất ở theo quy định của Luật Đất đai.

Nghị quyết này quy định về tiền đặt trước tham gia đấu giá quyền sử dụng đất trong trường hợp giao đất ở cho cá nhân; xử lý vi phạm đối với người trúng đấu giá quyền sử dụng đất trong trường hợp giao đất ở vi phạm nghĩa vụ nộp tiền trúng đấu giá quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật về đất đai và pháp luật khác có liên quan.

Nghị quyết đã bổ sung một số giải pháp, cơ chế nhằm ngăn chặn hành vi trục lợi, sai phạm trong đấu giá đất, trong đó có tình trạng trả giá cao rồi bỏ cọc. Cụ thể, Nghị quyết quy định về tiền đặt trước khi tham gia đấu giá quyền sử dụng đất đối với trường hợp giao đất ở cho cá nhân theo Luật Đất đai.

Theo Điều 39 Luật Đấu giá tài sản năm 2016 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2024), tiền đặt trước trong trường hợp này được quy định tối thiểu 5% và tối đa 20% giá khởi điểm. Tuy nhiên, Nghị quyết mới đã nâng mức tiền đặt trước lên tối thiểu 10% và tối đa 50% giá khởi điểm, qua đó siết chặt kỷ luật đấu giá, hạn chế tình trạng đầu cơ, trả giá cao để trục lợi rồi bỏ cọc.

Nghị quyết cũng quy định cụ thể việc xử lý vi phạm đối với người trúng đấu giá quyền sử dụng đất trong trường hợp giao đất ở.

Theo đó, người trúng đấu giá quyền sử dụng đất để giao đất ở nhưng vi phạm nghĩa vụ nộp tiền trúng đấu giá, dẫn đến việc hủy quyết định công nhận kết quả đấu giá, tùy theo tính chất, mức độ vi phạm sẽ bị cấm tham gia đấu giá quyền sử dụng đất trong trường hợp giao đất ở.

Trong đó, trường hợp không nộp tiền trúng đấu giá bị cấm từ 2 năm đến 5 năm, còn trường hợp nộp không đầy đủ tiền trúng đấu giá bị cấm từ 6 tháng đến 3 năm.

Cơ quan có thẩm quyền phê duyệt kết quả trúng đấu giá quyền sử dụng đất trong trường hợp giao đất ở cho cá nhân đồng thời là cơ quan có thẩm quyền quyết định việc cấm tham gia đấu giá theo quy định nêu trên.

Trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày ban hành quyết định hủy quyết định công nhận kết quả đấu giá quyền sử dụng đất, cơ quan có thẩm quyền phải xem xét và ban hành quyết định cấm tham gia đấu giá đối với người trúng đấu giá theo quy định.

Nội dung quyết định cấm tham gia đấu giá, việc gửi và đăng tải trên Cổng Đấu giá tài sản quốc gia, cũng như việc khiếu nại, khởi kiện và thời hiệu xử lý vi phạm được thực hiện theo quy định pháp luật hiện hành.

Nghị quyết này có hiệu lực thi hành kể từ hôm nay (ngày 6/1) đến hết ngày 28/2/2027.

Trường hợp luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội được sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới có hiệu lực thi hành sau ngày Nghị quyết này được thông qua và trước ngày 1/3/2027 thì các quy định tương ứng được ban hành trong Nghị quyết này chấm dứt hiệu lực.

Trong thời gian các quy định của Nghị quyết này có hiệu lực, nếu quy định về tiền đặt trước, cấm tham gia đấu giá quyền sử dụng đất trong trường hợp giao đất ở trong Nghị quyết này khác với các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan thì thực hiện theo quy định tại Nghị quyết này.