Theo TTXVN, tại buổi làm việc với Ban Chính sách, chiến lược Trung ương về mục tiêu tăng trưởng kinh tế, chiều 24/2, Tổng Bí thư Tô Lâm nhắc đến một trong những giải pháp để thúc đẩy kinh tế là nhà điều hành cần có chính sách đất đai, bất động sản để giúp thị trường tăng giao dịch, thu hút vốn, thúc đẩy đô thị trở thành động lực tăng trưởng của quốc gia.

Để làm được điều này, ông nhắc tới việc thành lập “Quỹ nhà ở quốc gia” nhằm phát triển nhà giá rẻ tại các đô thị lớn. Cùng với đó, nhà điều hành cần tính tới các giải pháp khác như hoàn thiện cơ sở hạ tầng chất lượng cao và đồng bộ cho đô thị, xây dựng hệ thống bản đồ số quốc gia về quy hoạch và giá đất.

Việt Nam đặt mục tiêu có 1 triệu căn nhà ở xã hội vào 2030. Từ 2021-2024, theo số liệu của Bộ Xây dựng, cả nước có 644 dự án nhà ở xã hội được triển khai với quy mô 580.109 căn. Trong đó, chỉ có 96 dự án được hoàn thành với quy mô hơn 57.620 căn. 133 dự án đã khởi công với trên 110.200 căn. Còn lại 415 dự án đã được chấp thuận chủ trương đầu tư sẽ cung cấp thêm hơn 412.200 căn nếu xây xong.

Năm ngoái, tại Chỉ thị 34 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phát triển nhà ở xã hội trong tình hình mới, Ban Bí thư chỉ thị nghiên cứu hình thành quỹ phát triển nhà ở xã hội hoặc mô hình định chế tài chính phù hợp để phát triển nhà ở xã hội dài hạn, bền vững. Trước đó, lãnh đạo Chính phủ giao một số bộ ngành nghiên cứu phương án thành lập quỹ về nhà ở xã hội, cho phép doanh nghiệp thế chấp tài sản hình thành trên đất để vay vốn tín dụng.

Ngoài nhà ở xã hội, thị trường cũng thiếu hụt nguồn cung nhà ở giá rẻ cho người dân. Dữ liệu nghiên cứu của Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS) cho thấy quý III/2024, nguồn cung nhà ở hình thành trong tương lai trên cả nước là khoảng 21.300 căn, 80% nguồn cung tại Hà Nội và TP HCM được bán với giá từ 50 triệu đồng mỗi m2 trở lên. Phân khúc căn hộ chung cư bình dân (giá dưới 25 triệu đồng mỗi m2) đã “tuyệt chủng”, thậm chí không có khả năng xuất hiện trở lại tại Hà Nội và TP HCM.

Còn theo Hiệp hội bất động sản TP HCM, từ năm 2021 đến nay, thành phố đã không còn căn hộ giá dưới 25 triệu đồng mỗi m2. Giá trung bình căn hộ mở bán mới trên địa bàn khoảng 50 triệu đồng mỗi m2 và liên tục tăng qua các năm. Căn hộ giá dưới 40 triệu đồng mỗi m2 tại TP HCM cũng đã thành hàng hiếm. Ngay cả các thị trường vệ tinh, giá nhà cũng không còn rẻ.

Để giải quyết tình trạng thiếu hụt nguồn cung và khuyến khích doanh nghiệp làm nhà ở vừa túi tiền, Hội môi giới cho rằng nhà nước cần nghiên cứu xây dựng chính sách tạo điều kiện thuận lợi cho các chủ đầu tư. Nên áp dụng chính sách miễn giảm thuế đất, thuế doanh nghiệp hay tăng mật độ xây dựng hoặc hệ số sử dụng đất so với tiêu chuẩn cho các dự án nhà ở thương mại có mức giá phải chăng.

Đồng thời, Nhà nước nên ưu tiên trong việc phê duyệt quy hoạch, cấp phép xây dựng, giúp rút ngắn thời gian phát triển dự án, thông qua đó tiết giảm chi phí đầu tư. Ngoài ra Chính phủ có thể nghiên cứu thành lập quỹ nhằm hỗ trợ phát triển và duy trì nguồn cung căn hộ giá rẻ. Quỹ này có thể được bổ sung từ ngân sách nhà nước và từ các nhà đầu tư tư nhân.

Phương Dung

Đề xuất trên được ông Lê Văn Bình, Phó cục trưởng Cục Quản lý đất đai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nêu tại tọa đàm về nhà ở xã hội do báo Tiền Phong tổ chức sáng 30/5.

Ông Bình cho biết nhiều địa phương vẫn gặp khó trong việc bố trí quỹ đất xây nhà ở xã hội. Bởi vị trí làm dự án phải đáp ứng tiêu chí thuận lợi về giao thông, đầy đủ điều kiện hạ tầng kỹ thuật – xã hội tiện ích để thu hút người lao động cũng như doanh nghiệp đầu tư. Thực tế nhiều đô thị lớn hiện rất khan hiếm quỹ đất ở trung tâm để phát triển loại hình này.

Theo ông Bình, việc quy hoạch quỹ đất làm nhà xã hội cần tránh tình trạng “nơi cần không có, nơi có không cần”. Bên cạnh những dự án thu hút hàng nghìn hồ sơ đăng ký vì vị trí trung tâm, cũng có dự án mở bán nhiều năm vẫn ế bởi nằm ở khu vực khó tiếp cận.

Phó cục trưởng Cục Quản lý đất đai đề xuất giải pháp chuyển đổi các trụ sở dôi dư sau sáp nhập hành chính thành nhà xã hội. Ông nói, quỹ đất xây các trụ sở hành chính vốn có ưu điểm ở trung tâm, người dân dễ dàng tiếp cận. Giải pháp này vừa gia tăng quỹ đất làm nhà ở cho người thu nhập thấp vừa chống lãng phí tài sản công trong bối cảnh phát triển nhà xã hội đang được quan tâm hàng đầu.

Sau khi bỏ đơn vị hành chính cấp huyện, cả nước dự kiến có gần 700 trụ sở dôi dư trên cả nước. Những công trình này được đặt ở các khu đất đẹp, vị trí đắc địa, trở thành nguồn lực khổng lồ chờ được giải phóng.

Về phía chủ đầu tư, bà Nguyễn Hoa Hồng Nhung, Phó tổng giám đốc Công ty cổ phần Đầu tư xây dựng NHS, cho biết đơn vị cũng gặp khó khăn trong tiếp cận đất đai. Nnhiều địa phương chưa bố trí đủ quỹ đất làm nhà xã hội hoặc có bố trí nhưng xa trung tâm, thiếu tiện tích. Cùng đó, thủ tục hành chính phức tạp, quy trình giao đất, phê duyệt quy hoạch và giải phóng mặt bằng kéo dài gây khó khăn cho tiến độ thực hiện.

Ông Phạm Doãn Tiến, Giám đốc Ban Quản lý các dự án, Tổng Công ty 319 Bộ Quốc phòng, cũng cho rằng việc tiếp cận quỹ đất làm nhà xã hội còn nhiều khó khăn. Theo ông, nhiều địa phương còn hạn chế công khai thông tin quỹ đất, hồ sơ thông tin dự án nên nhà đầu tư dù quan tâm cũng khó tiếp cận. Hay trường hợp có quỹ đất nhưng chưa giải phóng mặt bằng cũng khiến doanh nghiệp kém mặn mà.

Ông Tiến cho biết nhiều quận, huyện khi thực hiện đấu giá quyền sử dụng đất đã chủ động dành 20% làm nhà ở xã hội. Đây là những mặt bằng sạch, được đầu tư đầy đủ hạ tầng kỹ thuật – xã hội, có thể giải được “cơn khát” quỹ đất làm nhà xã hội, nhất là tại Hà Nội và TP HCM. Ông đề xuất cần khơi thông quỹ đất này nhất là trong bối cảnh sắp xếp lại đơn vị hành chính, bỏ cấp huyện.

Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, đến nay các địa phương đã quy hoạch hơn 1.300 vị trí xây nhà ở xã hội với quy mô gần 10.000 ha đất. Tuy nhiên, cơ quan này thừa nhận nhiều tỉnh, thành có nhu cầu lớn về nhà xã hội song tiến độ triển khai chậm chạp, khó hoàn thành chỉ tiêu được Thủ tướng giao như Hà Nội, Thái Nguyên, TP HCM, Bình Dương, Long An…

Tại tọa đàm, Thứ trưởng Xây dựng Nguyễn Văn Sinh cho biết Nghị quyết thí điểm một số chính sách đặc thù phát triển nhà ở xã hội vừa được Quốc hội thông qua ngày 29/5 sẽ là đòn bẩy tháo gỡ vướng mắc, tạo cơ chế ưu đãi mạnh để thu hút doanh nghiệp đầu tư vào loại hình này.

Theo đó, các dự án nhà xã hội sẽ không phải đấu thầu hay xin chấp thuận chủ trương đầu tư mà được chỉ định chủ đầu tư, giúp rút ngắn khoảng 200 ngày, tương đương 70% thời gian so với hiện nay. Dự án cũng được miễn bước lập, thẩm định và phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch chi tiết, tiết kiệm thêm khoảng 65 ngày.

Các dự án sử dụng thiết kế mẫu hoặc thiết kế điển hình được miễn giấy phép xây dựng. Chủ đầu tư cũng được tự xây dựng và phê duyệt giá bán, giá thuê mua nhà ở xã hội, không cần thẩm định tại cơ quan chuyên môn cấp tỉnh. Sau khi hoàn thiện và bàn giao, chủ đầu tư sẽ thực hiện kiểm toán, quyết toán và gửi hồ sơ cho cơ quan chuyên môn kiểm tra.

Ông Sinh cho biết chính sách phát triển nhà ở xã hội đến nay đã hoàn chỉnh, câu chuyện cần giải quyết ở đây nằm ở khâu thực thi. Ông nói, thời gian tới Bộ Xây dựng sẽ tiếp tục đôn đốc địa phương tăng cường quản lý, hỗ trợ doanh nghiệp triển khai dự án. Các chủ đầu tư cũng cần chủ động cơ cấu lại nguồn nhân lực, quản lý dự án, đảm bảo tiến độ và chất lượng.

Ngọc Diễm

TP HCM đang xem xét thí điểm việc bỏ giấy phép xây dựng, chuyển sang hình thức đăng ký xây dựng với nhà riêng lẻ và các công trình. Theo đề xuất, người dân tại các khu vực đã có quy hoạch 1/500, các công trình thuộc khu vực đã phê duyệt thiết kế đô thị hoặc quy chế quản lý kiến trúc đô thị, sẽ không cần xin giấy phép xây dựng như trước. Thay vào đó, họ chỉ cần thực hiện thủ tục đăng ký với chính quyền địa phương.

Sở Xây dựng cho biết đang phối hợp với các sở, ngành và UBND quận, huyện, TP Thủ Đức nghiên cứu để tham mưu thành phố ban hành các hướng dẫn cụ thể về việc bỏ cấp phép xây dựng trong tháng 6.

Nói với VnExpress về mô hình đăng ký thay vì cấp phép xây dựng, Tiến sĩ Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP HCM, đơn vị đã đề xuất áp dụng mô hình trên, cho biết hình thức này chính là chuyển từ “xin phép xây dựng” sang “đăng ký xây dựng”.

“Đây không đơn thuần là cải cách thủ tục hành chính mà còn thay đổi tư duy quản lý nhà nước và xác lập rõ hơn quyền, trách nhiệm của người dân”, ông nói.

Theo cơ chế hiện nay, người dân muốn xây nhà phải làm hồ sơ xin phép, gồm nộp bản vẽ, chờ cơ quan thẩm tra hiện trạng và phê duyệt mới được xây dựng. Quá trình này thường kéo dài 15-30 ngày, thậm chí lâu hơn nếu có vướng mắc. Không có giấy phép, công trình bị xem là xây dựng trái phép, dù bản vẽ có thể đã đúng quy hoạch và quy chuẩn. Quá trình cấp phép vì vậy trở thành “nút thắt” mà trong nhiều trường hợp bị lợi dụng để gây phiền hà, phát sinh chi phí không chính thức cho người dân.

Ở mô hình mới, người dân chỉ cần đăng ký xây dựng – tức gửi thông báo kèm hồ sơ thiết kế đến chính quyền địa phương (dự kiến là cấp phường) trước khi khởi công. Cơ quan chức năng không cần phê duyệt từng trường hợp cụ thể mà sẽ chuyển sang hậu kiểm. Nếu công trình đúng quy định sẽ được hoàn công; nếu sai phạm sẽ bị xử lý.

“Khác biệt cốt lõi của hai hình thức này là xin phép xây dựng thì phải chờ cho phép mới được làm. Còn đăng ký là thông báo với chính quyền rằng, tôi sẽ xây nhà và làm đúng quy định. Nhà nước vẫn quản lý nhưng bỏ được cơ chế ‘xin – cho’ dễ phát sinh tiêu cực”, ông Thuận chia sẻ.

Theo ông Thuận, hình thức đăng ký xây dựng có thể áp dụng ngay tại các khu vực đã có quy hoạch chi tiết 1/500 và quy chế kiến trúc đô thị. Phụ lục 18 của Quyết định 56/2021 đã quy định cụ thể các chỉ tiêu: diện tích, kích thước tối thiểu của lô đất, mật độ xây dựng, chiều cao tầng, hệ số sử dụng đất, khoảng lùi, hình khối kiến trúc… Mọi chỉ tiêu kỹ thuật đều đã được xác định rõ ràng theo lộ giới đường hẻm trước khu đất.

Chẳng hạn, nếu đường trước nhà rộng từ 3,5 m đến dưới 6 m, chủ nhà được phép xây tối đa 3-4 tầng (gồm trệt, lửng và các tầng 2, 3, 4), với khoảng lùi cụ thể. Những tuyến đường khác cũng có chỉ tiêu tương ứng. Nhờ đó, người dân cùng đơn vị tư vấn chỉ cần dựa vào quy hoạch và quy chế để thiết kế đúng chuẩn. Việc nộp hồ sơ xin phép hiện nay chủ yếu để hợp thức hóa, không còn nhiều giá trị về mặt thẩm định kỹ thuật.

Hồ sơ đăng ký có thể nộp trực tuyến, theo mẫu thống nhất do UBND phường hoặc xã ban hành. Mẫu này sẽ tích hợp sẵn hình khối kiến trúc chuẩn từ Phụ lục 18 để áp dụng cho từng loại công trình. Theo ông Thuận, biểu mẫu cần cung cấp thông tin cơ bản gồm: quy mô công trình, bản vẽ phù hợp với quy hoạch và quy chế kiến trúc đã công bố.

Ông đánh giá, lợi ích của cơ chế đăng ký là giúp người dân chủ động hơn, tự tìm hiểu quy định, thuê đơn vị thiết kế có năng lực, thay vì trông chờ hướng dẫn từng bước từ chính quyền. Vai trò của cơ quan nhà nước cũng thay đổi – từ “cầm tay chỉ việc” sang “giám sát, hậu kiểm và xử lý sai phạm”, qua đó giảm tải bộ máy hành chính và tiết kiệm nguồn lực.

Trước lo ngại rằng bỏ giấy phép xây dựng có thể khiến gia tăng sai phạm, ông Thuận cho rằng giấy phép chỉ là một mắt xích trong chuỗi kiểm soát trật tự xây dựng. Bởi sau bước này, còn nhiều khâu quan trọng như giám sát thi công, kiểm tra hoàn công – giai đoạn hậu kiểm then chốt. Nếu phát hiện xây sai, chủ đầu tư phải khắc phục hoặc tháo dỡ phần vi phạm.

Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP HCM, nhìn nhận việc áp dụng mô hình đăng ký xây dựng thay cho cấp phép có thể triển khai tại các dự án nhà ở thương mại, khu vực đã có quy hoạch 1/500 và thiết kế đô thị được phê duyệt. Tuy nhiên, phương án này sẽ gặp nhiều thách thức tại các khu dân cư hiện hữu, đặc biệt là khu vực nội thành đông dân cư, chưa có quy hoạch chi tiết – yếu tố được xem là cơ sở để thay thế giấy phép xây dựng.

Theo ông Châu, Phụ lục 18 đã quy định khá chi tiết về quản lý quy hoạch và kiến trúc, nhưng thực tế vẫn còn nhiều bất cập. Ví dụ, một số khu vực bị giới hạn mật độ xây dựng tối đa 50% diện tích đất, cùng với quy định khoảng lùi trước – sau, khiến diện tích sàn nhà còn lại quá nhỏ để sinh sống.

“Có những lô đất nội thành chỉ rộng 50 m2, nếu chỉ được xây 50%, lại trừ khoảng lùi, diện tích sử dụng thực tế còn khoảng 25-30 m2, rất khó chấp nhận với người dân”, ông Châu dẫn chứng.

Theo ông, điều kiện tiên quyết để bỏ giấy phép xây dựng là phải hoàn tất phủ kín quy hoạch chi tiết 1/500 toàn địa bàn TP HCM, đồng thời sửa các bất cập trong Quyết định 56 về quy chế quản lý quy hoạch, kiến trúc đô thị.

Ông Châu cũng đặt vấn đề về tài chính: với các dự án thương mại, chi phí lập quy hoạch 1/500 do chủ đầu tư chi trả, nhưng với khu dân cư hiện hữu, ai sẽ chịu phần chi phí này – nhà nước hay người dân? Đây là bài toán không dễ giải, và ông đề xuất có thể xã hội hóa phần kinh phí quy hoạch.

Phương Uyên

Theo Nghị quyết thí điểm một số chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn ở Thủ đô được Quốc hội thông qua ngày 11/12, HĐND hoặc Chủ tịch UBND TP Hà Nội có thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư các dự án lớn trên địa bàn.

Các dự án lớn, quan trọng tại Thủ đô được xác định là đầu tư công, dự án cần triển khai ngay theo chỉ đạo của cấp có thẩm quyền. Nhóm này cũng gồm dự án sử dụng ngân sách địa phương hay thuộc danh mục thu hút nhà đầu tư chiến lược có tổng mức đầu tư 30.000 tỷ đồng trở lên; dự án cải tạo chung cư cũ; xử lý các điểm nghẽn về ùn tắc giao thông, úng ngập, ô nhiễm môi trường.

Về mức bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, HĐND TP Hà Nội được quyết định gấp hai lần mức quy định để thực hiện các dự án cần thực hiện ngay theo chỉ đạo của cấp có thẩm quyền. Các dự án cũng được thực hiện các thủ tục về quy hoạch, khởi công xây dựng đồng thời với thủ tục chấp thuận, quyết định chủ trương đầu tư.

Liên quan tới cải tạo chung cư cũ, chỉnh trang đô thị, Hà Nội sẽ quyết định biện pháp cưỡng chế phá dỡ khi trên 75% chủ nhà, chủ đất đồng ý, tương đương ít nhất 75% diện tích đất ở khu vực cải tạo.

Từ năm 2005, Hà Nội bắt đầu cải tạo các khu chung cư cũ. Tuy nhiên, đến giữa năm ngoái, thành phố mới có 19 dự án hoàn thành, đưa vào sử dụng và tiếp tục triển khai hơn chục dự án. Theo Luật Nhà ở 2023, dự án cải tạo chung cư xuống cấp chỉ được thực hiện khi 80% chủ nhà, chủ đất đồng ý với phương án bồi thường, tái định cư, phương án xây dựng lại. Với chung cư nguy hiểm cấp D (hư hỏng nặng, mất an toàn, có nguy cơ sập đổ), UBND tỉnh có thể quyết định theo phương án tối ưu.

UBND TP Hà Nội cũng có quyền giao chủ đầu tư lập quy hoạch chi tiết dự án cải tạo, chỉnh trang, tái thiết khu vực đô thị. Sau đó khi phê duyệt, cơ quan quản lý được quyết định các chỉ tiêu quy hoạch, kiến trúc, dân số vượt quy định (với dự án ở khu vực nội đô lịch sử).

Anh Tú