Tại Diễn đàn giám sát của Quốc hội, chuyên đề phát triển kinh tế xã hội, TS Trần Du Lịch, thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính – Tiền tệ quốc gia, chia sẻ nhiều băn khoăn về thị trường bất động sản ở Việt Nam.

Ông đánh giá thị trường bất động sản hiện nay không có nhà cho người thu nhập trung bình và thấp. “Sản phẩm trên thị trường hiện giống như chiếc máy bay chỉ có hạng thương gia, hạng nhất mà không có hạng phổ thông. Đây là bất cập lớn”, ông Lịch nói.

Chuyên gia này cũng lo ngại với vấn đề giá đất đang tăng quá nhanh, vượt quá khả năng chi trả của hầu hết người dân. Nguyên nhân là việc đầu cơ đất đai, chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp để đấu giá quyền sử dụng, đấu thầu dự án khiến “bong bóng” giá đất tiếp tục bị thổi phồng. Theo ông Du Lịch, vấn đề này đã “vượt sức chịu đựng của nền kinh tế và của người dân”, tạo nên vấn đề rất lớn trong quản lý để nhà nước kiến tạo phát triển.

Vì vậy, ông kiến nghị Quốc hội, các đoàn đại biểu cần tăng cường giám sát trong lĩnh vực bất động sản, nhà ở xã hội, nhà ở thương mại. Trong đó, ông đề nghị việc giám sát phải bắt đầu từ quá trình đô thị hóa; chuyển đổi mục đích đất nông nghiệp thành đất ở; quy hoạch; triển khai các dự án nhà ở thương mại. Việc này cần phải làm chặt để tránh tình trạng những khu nhà hàng trăm căn xây lên nhưng không ai ở, gây lãng phí trong khi người dân không thể mua nổi nhà.

Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA), trích dẫn thông tin từ Chính phủ, cho biết toàn quốc có 2.981 dự án vướng, tồn đọng phải giải quyết. “Lãng phí đất đai lớn nhất nằm ở đây, có trách nhiệm của nhà nước, có trách nhiệm của doanh nghiệp chứ không phải chỉ mình trách nhiệm về thể chế pháp luật”, ông nói.

Ông đồng tình khi Quốc hội đã ban hành Nghị quyết để gỡ vướng cho hàng loạt dự án ở Đà Nẵng, Khánh Hòa và TP HCM. Song, ông kiến nghị những chính sách tại nghị quyết này cần được triển khai trên nhiều địa phương khác, để giải phóng nguồn lực đất đai bị ách tắc. Đồng thời, ông cũng cho rằng Chính phủ cần bổ sung các chính sách mới khi nghiên cứu, đề xuất sửa Luật Đất đai nhằm khắc phục những khoảng trống pháp lý thời gian qua.

Với thị trường bất động sản, ông Chủ tịch HoREA cũng đồng tình đang thiếu nguồn cung về nhà ở giá trung bình, giá rẻ. Nguyên nhân chủ yếu là vướng mắc về thể chế khiến các dự án nhà ở xã hội không thu hút doanh nghiệp và các nhà đầu tư.

Ông đề nghị thời gian tới, Chính phủ đẩy mạnh diện nhà ở xã hội cho thuê. Song song với đó, Nhà nước cũng cần điều chỉnh lại cơ cấu sản phẩm thị trường bất động sản, tăng số lượng căn hộ thương mại giá rẻ; hỗ trợ người mua được vay tín dụng dài hạn với lãi suất hợp lý, ổn định theo chu kỳ dài hạn.

“Các dự án nhà ở thương mại này không cần ưu đãi về thuế, tín dụng như nhà ở xã hội, nhưng cần có cơ chế về giá để người dân có thể tiếp cận được”, ông Châu nói.

Tại tham luận, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng cho rằng văn bản quy phạm pháp luật với thị trường bất động sản còn chồng chéo, chưa thống nhất. Văn bản hướng dẫn chất lượng chưa cao, chưa dự báo hết các vấn đề phát sinh trong thực tế. Một số quy định chưa phù hợp với thực tế, chậm được rà soát, sửa đổi, bổ sung, chưa rõ ràng, chưa có quy định điều chỉnh, hướng dẫn.

Thủ tục đầu tư dự án còn phức tạp, kéo dài, thiếu liên thông, thống nhất, đồng bộ. Tiếp cận đất đai để triển khai mới các dự án bất động sản còn khó khăn. Việc nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất, chuyển mục đích sử dụng đất để thực hiện dự án nhà ở thương mại gặp vướng mắc do sự thay đổi của quy định pháp luật qua các thời kỳ, có nơi có cách hiểu khác nhau.

Tình trạng chậm định giá đất diễn ra ở nhiều địa phương, là vướng mắc chính dẫn đến nhiều dự án bị đình trệ. Nhiều dự án chưa thực hiện được các thủ tục về đầu tư xây dựng do phải chờ cơ quan quản lý nhà nước rà soát pháp lý, định giá đất.

Giai đoạn 2015-2021, thị trường bất động sản phát triển sôi động nhưng cơ cấu sản phẩm chưa hợp lý, mất cân đối cung – cầu, chủ yếu hướng tới phân khúc cao cấp và cho mục tiêu đầu tư tài chính, thiếu sản phẩm nhà ở phù hợp với khả năng chi trả của đại bộ phận người dân.

Giai đoạn 2022 -2023, thị trường suy giảm; nguồn cung giảm mạnh so với giai đoạn trước; giá bất động sản tăng cao gấp nhiều lần mức tăng thu nhập trung bình của đa số người dân; số lượng lớn dự án nhà ở gặp vướng mắc, chậm tiến độ, chậm triển khai, bị đình trệ, gây lãng phí về đất đai và nguồn vốn, làm gia tăng chi phí cho chủ đầu tư, tăng giá bán sản phẩm.

Thường trực Ủy ban đề nghị Chính phủ có giải pháp nhằm tháo gỡ, xử lý dứt điểm vướng mắc cho các dự án bất động sản, dự án nhà ở xã hội trên cả nước; tăng cường phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính gắn với kiểm soát.

Chính phủ cần thiết lập công cụ kiểm soát quyền lực của cơ quan và người có thẩm quyền trong quản lý thị trường bất động sản; sử dụng hợp lý các biện pháp để điều tiết và định hướng thị trường, các giải pháp tạo điều kiện giúp người dân tiếp cận dễ dàng hơn với nguồn cung nhà ở, khả năng tiếp cận tín dụng.

Kiểm toán trưởng Kiểm toán Nhà nước chuyên ngành II Lê Đình Thăng cho biết hiện nay Nhà nước vẫn thu thuế sử dụng đất của từng căn nhà 30-50 m2 của người dân. Nhưng một dự án hàng nghìn ha, 20 năm không triển khai, lại không có cơ chế để xử lý. Các doanh nghiệp “từ một nhà đầu tư lại thành một nhà đầu cơ” nhưng không hề bị thu thuế hàng nghìn hecta đất này.

Trong khi đó, ông Thăng nhìn nhận một dự án sau khi cấp và cho phép thực hiện trong 5 năm, nếu doanh nghiệp chậm trễ không triển khai thì phải bị thu thuế do họ đã là người sử dụng đất. Đây là một cách để thúc đẩy thị trường bất động sản. “Nếu chúng ta dạo quanh Hà Nội hoặc TP HCM, sẽ thấy có những dự án cỏ mọc rất tốt trong 20 năm nay hoặc thậm chí hơn”, ông Thăng nói. Những khu đất này trước đây có giá trị vài nghìn tỷ đồng, nhưng sau 20 năm có thể lên đến hàng trăm nghìn tỷ, trong khi Nhà nước không được bất cứ quyền lợi nào. Do đó, ông đề nghị Chính phủ nghiên cứu, cân đối chính sách thuế. Quốc hội cần một chương trình giám sát sâu với vấn đề này để có chính sách pháp luật phù hợp.

Sơn Hà

Uỷ ban này do Ngân hàng Trung ương Trung Quốc (PBOC) thành lập, theo SCMP. Tuy nhiên, các thông tin chi tiết về tổ chức mới này không được công bố.

Ủy ban tài chính mới nhằm giảm thiểu các rủi ro nợ của Trung Quốc ngày càng gia tăng. Nó hình thành sau khi Yin Zhongli – cố vấn của Quốc vụ viện đề xuất Bắc Kinh cần bơm 1.000 tỷ nhân dân tệ (tương ứng 139 tỷ USD) vào lĩnh vực bất động sản. Theo ông, động thái này sẽ giúp ổn định bảng cân đối tài chính của các chủ đầu tư địa ốc.

Đề xuất của Yin Zhongli đến trong bối cảnh Bắc Kinh tiếp tục chật vật với cuộc khủng hoảng bất động sản kéo dài 4 năm do Tập đoàn Evergrande vỡ nợ vào giữa năm 2021. Yin cũng là chuyên gia tài chính bất động sản cấp cao tại Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Trung Quốc. Ông cảnh báo các nhà phát triển bất động sản vẫn đang bị đè nặng bởi nợ nần, dù doanh số bán gần đây tăng lên. Yin cũng cho rằng Chính phủ nên có hành động mạnh mẽ hơn để giúp các chủ đầu tư thanh lý tài sản của họ.

“Do các công ty này đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt dòng tiền lớn, tôi đề xuất thành lập một cơ quan chuyên trách do Nhà nước hậu thuẫn để cung cấp vốn cho các nhà phát triển bất động sản đáp ứng các tiêu chí nhất định”, chuyên gia này viết trên một tạp chí vào tháng 7.

Theo ông, Bộ Tài chính nên tài trợ vốn bằng cách phát hành trái phiếu đặc biệt, với đề xuất thành lập một quỹ tín thác ổn định bất động sản trị giá 1.000 tỷ nhân dân tệ cho các doanh nghiệp địa ốc đủ điều kiện. Ông cũng gợi ý số tiền này nên được chuyển cho một số hoặc toàn bộ 30 công ty bất động sản tư nhân lớn nhất Trung Quốc. Chính phủ có thể mua cổ phiếu ưu đãi chuyển đổi từ các doanh nghiệp này với thời hạn 5 năm trở lên.

Sau khi Evergrande sụp đổ năm 2021, thị trường bất động sản lún vào cuộc khủng hoảng kéo dài, kéo theo sự sụt giảm về xây dựng, doanh số và giá nhà ở. Bắc Kinh đã thực hiện nhiều biện pháp để cứu thị trường, trong đó có nỗ lực phối hợp hoàn thiện các căn nhà dang dở, hỗ trợ thanh khoản, nới lỏng các quy định hạn chế mua nhà để thúc nhằm thúc đẩy doanh số.

Ngành bất động sản vẫn là một rủi ro tài chính lớn với Trung Quốc khi mức dư nợ chiếm tỷ trọng cao nhất trong hệ thống ngân hàng. Tỷ lệ nợ xấu với khoản vay nhà đất tại các nhà băng lớn của nước này tính đến cuối năm ngoái gần như không thay đổi so với 2023.

Tỷ lệ nợ xấu bất động sản tại Ngân hàng Nông nghiệp Trung Quốc là 5,4%, Ngân hàng thương mại Trung Quốc 4,94%, Ngân hàng Giao thông 4,85%. Trong khi đó, theo Cục Quản lý Tài chính quốc gia Trung Quốc, tỷ lệ nợ xấu bình quân của toàn ngành ngân hàng vào tháng 3 là 1,51%.

Tú Anh (theo SCMP)