Tổ chức, cá nhân phải cung cấp thông tin sở hữu nhà ở

Đề xuất trên được đưa ra trong dự thảo Nghị định quy định về xây dựng và quản lý hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về nhà ở và thị trường bất động sản thay thế Nghị định 94/2024 của Chính phủ, đang được Bộ Xây dựng lấy ý kiến. 

Theo đó, tổ chức, cá nhân Việt Nam và nước ngoài sẽ phải cung cấp thông tin nhận diện (họ tên, số định danh, giấy tờ pháp lý); loại hình nhà sở hữu, địa chỉ, diện tích, số lượng; thời hạn và hình thức sở hữu; tình trạng pháp lý.

Dự thảo cũng bổ sung thông tin về thụ hưởng chính sách, hỗ trợ nhà ở gồm thông tin định danh, loại hình thụ hưởng (nhà xã hội, nhà ở cho người có công, nhà cho người nghèo, cận nghèo…), số lượng và thời gian thụ hưởng. Người dân thuộc nhóm được mua nhà xã hội cần cung cấp thông tin định danh cá nhân, hình thức đăng ký (mua, thuê, thuê mua) và dự án sẽ đăng ký.

Với nhà ở thuộc tài sản công, tổ chức, cá nhân sẽ cung cấp số lượng tài sản, diện tích, mục đích sử dụng, tình trạng quản lý và đơn vị được giao quản lý.

Trước đó, Nghị định 94 về cơ sở dữ liệu về nhà ở và thị trường bất động sản chưa có quy định chi tiết về thông tin sở hữu nhà của tổ chức, cá nhân. Lý giải đề xuất này, Bộ Xây dựng cho biết quy định mới giúp nâng cao chất lượng dữ liệu được thu thập, từ đó làm minh bạch thông tin, điều tiết thị trường, đáp ứng nhu cầu chính đáng của xã hội.

Bộ Xây dựng cũng đề xuất tạo mã số bất động sản và quản lý trên hệ thống thông tin. Mỗi dự án bất động sản sẽ được gắn tự động một mã số duy nhất, bảo đảm tính định danh và không thay đổi trong suốt vòng đời dữ liệu.

Cơ quan chuyên môn cấp tỉnh sẽ khởi tạo mã số này trên địa bàn tại thời điểm dự án được chấp thuận, phê duyệt đồng thời tiếp tục liên kết, cập nhật dữ liệu với từng sản phẩm trong dự án đó.

Trường thông tin cấu thành mã số dự án bất động sản gồm chủ đầu tư, vị trí, quy mô, tổng vốn đầu tư, thời hạn hoạt động, tiến độ cùng các văn bản pháp lý (chấp thuận đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư, quy hoạch chi tiết, giấy phép xây dựng…).

Bên cạnh nhóm nhà ở thương mại, nhà xã hội, dữ liệu này còn gồm nhiều loại hình đặc thù như nhà lưu trú công nhân trong khu công nghiệp, nhà ở công vụ, nhà tái định cư, nhà ở cho lực lượng vũ trang, nhà cho thuê do hộ gia đình hoặc doanh nghiệp đầu tư, cũng như nhà ở bán cho tổ chức, cá nhân nước ngoài.

Dự kiến lộ trình thực hiện

Bộ Xây dựng đề xuất giai đoạn chuẩn bị từ quý IV năm nay, gồm triển khai thí điểm tại 5 thành phố gồm Hà Nội, TP HCM, Hải Phòng, Đà Nẵng và Cần Thơ.

Hai quý đầu năm 2026 sẽ là giai đoạn triển khai kỹ thuật và cập nhật dữ liệu. Cơ quan quản lý sẽ tích hợp dữ liệu để đồng bộ với Hệ thống thông tin quốc gia về nhà ở và thị trường bất động sản. Việc thu thập thông tin, cập nhật và lưu trữ dữ liệu sẽ được triển khai trong giai đoạn này, đảm bảo tính kịp thời và bảo mật.

Từ quý III/2026, hệ thống thông tin dự kiến được vận hành thử nghiệm trong phạm vi nội bộ và vận hành chính thức từ quý IV năm sau. Cơ quan quản lý sẽ đánh giá định kỳ kết quả triển khai, hoàn thiện và duy trì hệ thống từ 2027 trở đi.

Bộ Xây dựng cho biết sẽ đầu tư, nâng cấp hoặc thuê dịch vụ hệ thống hạ tầng, kỹ thuật công nghệ để đáp ứng việc kết nối với các đơn vị và địa phương. Cơ quan này cũng chịu trách nhiệm xây dựng kế hoạch, quản lý nguồn vốn được bố trí để điều tra, xây dựng cơ sở dữ liệu. 

Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ cùng phối hợp để kết nối, chia sẻ từ cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai. UBND các tỉnh, thành được giao xây dựng và ban hành Quy chế phối hợp về chia sẻ, cung cấp thông tin, dữ liệu nhà ở trên địa bàn. 

Còn các tổ chức, cá nhân có trách nhiệm cung cấp đầy đủ thông tin về nhà ở và thị trường bất động sản đúng thời hạn. Khi hệ thống phần mềm dùng chung được hoàn thiện, người dân sẽ cung cấp thông tin theo hình thức trực tuyến.

Nhóm đối tượng bị tác động

Dự thảo bảng giá đất ở TPHCM dự kiến được áp dụng lần đầu từ ngày 1/1/2026. Giá đất nhiều khu vực tại TPHCM trước sáp nhập tăng 30-40% so với mức hiện hành, trong khi tại Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu trước sáp nhập cũng tăng mạnh, một số tuyến gấp 2-3 lần.

Theo quy định của Luật Đất đai hiện hành, bảng giá đất sẽ tác động đến 12 nhóm đối tượng. Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) TPHCM đánh giá những đối tượng ít bị ảnh hưởng bởi bảng giá đất mới như người được bố trí tái định cư; hộ nghèo, gia đình chính sách; các đối tượng thuê đất trả tiền thuê đất hàng năm; trường hợp người dân muốn chuyển quyền sử dụng đất…

Tuy nhiên, bảng giá đất mới sẽ có sự ảnh hưởng đến việc thu tiền sử dụng đất khi hộ gia đình, cá nhân được Nhà nước cho phép chuyển mục đích sử dụng đất tại tỉnh Bình Dương (cũ).

Mức độ ảnh hưởng có thể cao hơn so với địa bàn TPHCM (cũ) do tiêu chí xác định vị trí đất được thống nhất giữa các tỉnh, thành phố sau khi sáp nhập. Song, cơ quan này cho rằng mức độ ảnh hưởng không đáng kể bởi giá đất đang áp dụng đã theo hướng tiệm cận với giá thị trường.

Các đối tượng được Nhà nước cho thuê đất thu tiền thuê đất hằng năm cũng bị ảnh hưởng. Cụ thể, bảng giá đất dự kiến tăng lên sẽ làm tăng tiền thuê đất hàng năm tương ứng nếu không điều chỉnh tỷ lệ thuê hàng năm.

Việc tính thuế thu nhập từ chuyển quyền sử dụng đất đối với hộ gia đình, cá nhân cũng bị tác động bởi bảng giá đất mới. Bởi, Luật Đất đai năm 2024 quy định áp dụng bảng giá đất để tính thuế thu nhập có tác động đến các bên tham gia chuyển nhượng quyền sử dụng đất.

Tuy vậy, Sở NN&MT TPHCM đánh giá tác động này tích cực, hạn chế tình trạng ghi giá chuyển nhượng thấp hơn hoặc cao hơn bất thường so với thực tế, góp phần xóa bỏ tình trạng “2 giá” trên thị trường. Đồng thời tạo ra sự công khai, minh bạch khi chuyển nhượng và sẽ là nguồn dữ liệu quan trọng để phục vụ cho công tác quản lý đất đai.

Nhóm không bị ảnh hưởng bởi bảng giá đất do cơ quan này đánh giá là doanh nghiệp bất động sản do tiền sử dụng đất các dự án bất động sản được xác định bằng phương pháp thặng dư.

Các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh bị ảnh hưởng do giá đất là một trong các khoản chi phí đầu vào của nền sản xuất, kinh doanh thương mại, dịch vụ. Tính thuế sử dụng đất và tính tiền thuê đất khi Nhà nước cho thuê đất thu tiền thuê đất hằng năm sẽ trực tiếp ảnh hưởng đến chi phí đầu vào của nhóm doanh nghiệp này.

Mặc dù dự thảo bảng giá đất mới được đánh giá chưa tác động trực tiếp đến doanh nghiệp bất động sản nhưng nhiều chuyên gia cho rằng sẽ gây ảnh hưởng ở “pha 2”, khi doanh nghiệp nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất để thực hiện dự án. Người dân có tâm lý muốn bán với giá cao hơn trước đây, dẫn đến áp lực làm tăng giá nhà.

“Ẩn số” hệ số K

Cùng với việc theo dõi bảng giá đất, một số chuyên gia đặt vấn đề cần quan tâm thêm tới hệ số K trong việc tính giá đất cho doanh nghiệp. Bởi dự thảo Nghị quyết của Quốc hội quy định một số cơ chế tháo gỡ khó khăn, vướng mắc thi hành luật Đất đai 2024, cách tính giá đất các dự án bất động sản bằng bảng giá đất nhân với hệ số điều chỉnh giá đất (hệ số K). Đồng thời, UBND cấp tỉnh quyết định ban hành hệ số K áp dụng từ ngày 1/1 hàng năm.

Ông Võ Hồng Thắng – Phó tổng giám đốc DKRA Group – nói đánh giá tác động cuối cùng của dự thảo bảng giá đất mới tại TPHCM, đặc biệt là chi phí sử dụng đất của doanh nghiệp, vẫn phụ thuộc vào hệ số K.

Dự kiến chi phí sử dụng đất với doanh nghiệp sẽ được tính bằng bảng giá đất nhân với hệ số K, thay cho phương pháp thặng dư vốn mất nhiều thời gian và mang tính cảm tính trong việc thu thập dữ liệu thị trường. Khi áp dụng hệ số, quy trình tính tiền sử dụng đất dự kiến minh bạch hơn, rút ngắn đáng kể thời gian thẩm định và doanh nghiệp có thể triển khai dự án nhanh chóng, thuận lợi hơn.

Tuy nhiên, hệ số K cụ thể bao nhiêu vẫn là ẩn số. Vì vậy, ông Thắng cho rằng chưa thể kết luận chi phí sử dụng đất thực tế sẽ tăng hay giảm bởi còn chờ hệ số K. Nếu hệ số thấp, tiền sử dụng đất có thể còn thấp hơn cả năm trước; ngược lại, hệ số cao sẽ khiến chi phí tăng, từ đó gây ảnh hưởng tới giá bán bất động sản.

Chuyên gia cũng lưu ý rằng bảng giá đất mới chắc chắn ảnh hưởng đến doanh nghiệp trong khâu đền bù, bồi thường cho người dân khi làm dự án – đặc biệt với những doanh nghiệp chưa có sẵn quỹ đất. Giá bồi thường thỏa thuận luôn dựa trên tham chiếu bảng giá đất, nên bảng giá tăng sẽ tạo áp lực chi phí.

Trong khi đó, việc tính tiền sử dụng đất cho dự án theo phương pháp thặng dư vốn phụ thuộc vào việc thu thập mẫu so sánh (dễ phát sinh rủi ro về tính chính xác) đang được đề xuất loại bỏ. Thay vào đó, bảng giá đất và hệ số K sẽ trở thành công cụ hữu hiệu để xác định nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp.

Ở góc độ khác, ông Lê Hoàng Châu – Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA) kiến nghị áp dụng hệ số K bằng 1 lần để các địa phương không lúng túng khi triển khai.

Còn TS. Phạm Viết Thuận – Viện trưởng Viện kinh tế Tài nguyên và Môi trường TPHCM – cho rằng giá đất thị trường biến động không biên độ dễ bị tác động bởi kỳ vọng đầu cơ, không phù hợp làm bảng giá đất cố định để nhân hệ số. Do đó, lựa chọn giá đất cơ sở nhân với hệ số K là giải pháp ổn định và nhất quán nhất hiện nay.

Viện này kiến nghị nên áp dụng bảng giá đất trước khi Luật Đất đai có hiệu lực nhân với hệ số K để áp dụng cho bảng giá đất ở mới trong năm 2026 với biên độ điều chỉnh tăng/giảm từ 20% đến 300% cho một lần điều chỉnh, tùy tuyến đường, khu vực, mục đích sử dụng đất.

Cách làm này phù hợp với thị trường nhưng không làm tăng đột biến nghĩa vụ tài chính, đồng thời đảm bảo nguyên tắc dễ quản lý, dễ áp dụng, dễ kiểm tra và thị trường không tăng lạm phát.

Các ông lớn nhập cuộc

Tập đoàn Vingroup mới đây có giới thiệu mô hình đô thị hưu trí đầu tiên được thí điểm tại huyện Cần Giờ, TPHCM, quy mô 20-50ha mỗi khu.

Trước đó, doanh nghiệp này đã ký thỏa thuận hợp tác với tập đoàn y tế của Nhật Bản để phát triển mô hình trung tâm chăm sóc sức khỏe cao cấp cho người cao tuổi tại Việt Nam. Mô hình đã được tiên phong thực hiện tại một khu đô thị ở Hưng Yên.

Bên cạnh đó, Sun Group cũng triển khai mô hình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi trong một dự án đại đô thị 420ha tại Hà Nam.

Tập đoàn Novaland cũng từng ấp ủ phát triển mô hình khu nghỉ dưỡng hưu trí tại Phan Thiết (Lâm Đồng), khi hợp tác với các đối tác nước ngoài động thổ công trình dịch vụ chăm sóc sức khỏe đầu tiên ở khu đô thị hàng nghìn hecta. Hay một tập đoàn bất động sản tại Long An (cũ) cũng đã ra mắt dự án khu dân cư viện dưỡng lão từ năm 2018 với quy mô đầu tư khoảng 2.000 tỷ đồng.

Không phải ngẫu nhiên, thị trường bất động sản dưỡng lão lại được nhen nhóm bởi các ông lớn trong ngành. Theo dự báo, Việt Nam sẽ trở thành nước có dân số già vào năm 2038 với tỷ lệ người trên 60 tuổi, chiếm hơn 20% tổng dân số. Con số này là 27 triệu người, chiếm 25% tổng dân số vào năm 2050.

Mặc dù nhu cầu gia tăng nhanh, hệ thống chăm sóc người cao tuổi tại Việt Nam được đánh giá chưa phát triển toàn diện. Phần lớn hoạt động chăm sóc hiện nay mang tính tự phát, thiếu đào tạo bài bản và rời rạc, trong khi khoảng trống về dịch vụ ngày càng lớn qua từng năm.

Theo báo cáo của các công ty nghiên cứu thị trường, ngành chăm sóc người cao tuổi tại Việt Nam vẫn ở quy mô nhỏ nhưng đang mở rộng nhanh chóng, dự kiến sẽ tăng gấp đôi trong thập kỷ tới khi hàng triệu người bước vào tuổi nghỉ hưu.

Theo một nghiên cứu của Savills, quy mô thị trường được dự báo tăng từ 2,3 tỷ USD năm 2024 lên 3,6 tỷ USD vào năm 2032, tương ứng mức tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) 5,81%. Các khu nghỉ dưỡng chăm sóc sức khỏe và nhà ở tích hợp dịch vụ y tế sẽ ngày càng được quan tâm khi người Việt chú trọng hơn đến sức khỏe tinh thần, lối sống bền vững.

Cần chiến lược phát triển riêng

Bà Emily Fell, Giám đốc Cấp cao bộ phận Living Sectors khu vực Châu Á – Thái Bình Dương của Savills, nhấn mạnh Việt Nam có tiềm năng tăng trưởng lớn, nhưng phải có chiến lược phát triển riêng.

Việt Nam cần kết hợp cả mô hình lifestyle (viện dưỡng lão công cộng, khu dân cư tích hợp…) của Australia dành cho người cao tuổi tại các trung tâm đô thị và mô hình chăm sóc đặc biệt kiểu Nhật để đáp ứng nhu cầu gia tăng về chăm sóc hỗ trợ.

Bên cạnh đó, chính sách là yếu tố thúc đẩy then chốt. Các viện dưỡng lão công cộng cần khung pháp lý rõ ràng về quy hoạch và bảo vệ người lớn tuổi, trong khi các mô hình chăm sóc đặc biệt cần cơ chế thanh toán bền vững bằng bảo hiểm công hoặc tư nhân.

Quan trọng hơn, vốn đầu tư nên được đầu tư chủ yếu vào các tổ chức điều hành thay vì các tòa nhà. Do đó việc phát triển các tổ chức điều hành uy tín, chất lượng cao là ưu tiên hàng đầu tại Việt Nam.

Theo Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS), các mô hình hiện tại mới chỉ đáp ứng cho một bộ phận nhỏ người cao tuổi ở khu vực đô thị.

Để đảm bảo đủ số lượng cơ sở và chất lượng chăm sóc cho người cao tuổi, Nhà nước cần xây dựng các chính sách khuyến khích các doanh nghiệp tham gia vào công tác chăm sóc người cao tuổi, cụ thể là đầu tư phát triển các mô hình.

Hội đề cập cần nghiên cứu các chính sách về thuế, khoản vay ưu đãi, quỹ đất phù hợp cho các doanh nghiệp tư nhân muốn đầu tư xây dựng và vận hành nhà ở dưỡng lão. Nhà đầu tư nước ngoài cũng cần được áp dụng các chính sách khuyến khích, thu hút để phát triển loại hình này tại Việt Nam.

Đặc biệt, Chính phủ cần xây dựng quy định pháp lý rõ ràng, minh bạch về tiêu chuẩn và điều kiện hoạt động của nhà dưỡng lão; khuyến khích mô hình hợp tác công tư (PPP) theo hướng mở rộng lĩnh vực đầu tư chăm sóc người cao tuổi, tạo cơ sở pháp lý cho việc thu hút vốn đầu tư của khu vực tư nhân vào lĩnh vực này.