Trong báo cáo thị trường mới đây, Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (VARS) cho biết giá nhà vẫn liên tục tăng trong 6 tháng đầu năm, trái ngược với mong muốn cân bằng giá của người dân.

Với phân khúc chung cư, Hà Nội tiếp tục dẫn đầu cả nước về tốc độ tăng trưởng giá bán, lên đến 87% sau 6 năm, trung bình mỗi năm tăng gần 15%. Hết quý II, giá căn hộ trung bình ở Thủ đô đạt gần 76 triệu đồng một m2. Lượng dự án chuẩn bị mở bán có giá rumor (thăm dò thị trường) trên 100 triệu đồng một m2 ngày càng nhiều dù thanh khoản đang có xu hướng đi xuống.

Theo sau là TP Đà Nẵng và TP HCM với đà tăng giá bán lên đến 70% và 48%. Giá bán căn hộ bình quân ở Đà Nẵng đạt 66,4 triệu đồng mỗi m2, còn TP HCM khoảng 77 triệu đồng một m2.

Giá bán liên tục tăng khiến cơ cấu nguồn cung ngày càng lệch pha về phân khúc cao cấp trở lên. VARS cho biết nửa đầu năm, nguồn cung chung cư cả nước đã tăng gấp đôi so với năm ngoái nhưng chủ yếu là dự án đắt tiền. Phân khúc cao cấp, hạng sang chiếm tới 62%, tương đương với hơn 10.000 sản phẩm. Còn căn hộ bình dân gần như vắng bóng, chủ yếu được đóng góp bởi các dự án nhà ở xã hội.

Diễn biến trên cũng được hãng tư vấn bất động sản CBRE ghi nhận. Hãng cho biết 6 tháng đầu năm, tổng nguồn cung căn hộ mở bán mới ở Hà Nội đạt hơn 10.760 căn, cao thứ hai trong 5 năm trở lại đây. Giá bán các dự án mới đều được chủ đầu tư để ở ngưỡng cao, trung bình 79 triệu đồng một m2 (chưa gồm VAT, phí bảo trì và chiết khấu), tăng 33% so cùng kỳ năm ngoái.

Một số khu vực vốn có mức phổ biến 40-50 triệu đồng một m2 như Hà Đông, Hoàng Mai cũ, hiện có những dự án mới chào bán trên 70 triệu đồng một m2.

Tương tự, tại trung tâm TP HCM (trước sáp nhập), giá căn hộ đạt trung bình 82 triệu đồng mỗi m2, tăng 29% so với cùng kỳ năm ngoái. Các dự án mở bán mới ghi nhận mức giá tăng trung bình 10-13% so với giai đoạn trước.

Trong khi đó, tốc độ tăng thu nhập bình quân người lao động nửa đầu năm nay chỉ khoảng 10% so với cùng kỳ, đạt trung bình 8,3 triệu đồng một tháng. Khu vực thành thị ghi nhận mức thu nhập trung bình 10 triệu đồng một tháng. Tuy nhiên tỷ lệ thất nghiệp thanh niên thành thị vẫn tiếp tục vượt mốc 10%.

Ông Võ Huỳnh Tuấn Kiệt nhìn nhận khả năng chi trả nhà ở hiện nay thực sự trở thành vấn đề xã hội bởi “nhu cầu người dân chủ yếu ở phân khúc tầm trung (dưới 60 triệu đồng một m2) nhưng thị trường chỉ bán hạng sang”. Điều này sẽ tạo nên cuộc cạnh tranh gay gắt giữa các chủ đầu tư để thu hút người mua khi nguồn cung tiếp tục tăng thời gian tới.

Hội Môi giới cũng nhìn nhận giá nhà liên tục tăng khiến người thu nhập trung bình và thấp ngày càng khó tiếp cận giấc mơ an cư. “Nếu không kiểm soát kịp thời, nguy cơ bong bóng bất động sản có thể xảy ra khiến thị trường đối mặt rủi ro đổ vỡ dây chuyền, ảnh hưởng đến nền kinh tế”, Hội cho hay.

Theo một khảo sát mới đây của VnExpress với hơn 7.400 độc giả, hơn một nửa người tham gia chia sẻ rằng họ không muốn mua chung cư trong nửa cuối năm vì giá quá cao. Trong khi 65% người tham gia chỉ đủ khả năng mua chung cư dưới 3 tỷ đồng.

Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (VARS) kiến nghị cơ quan quản lý nghiên cứu cơ chế, chính sách “nắn” dòng tiền vào phân khúc giá phù hợp với nhu cầu phần đông người dân để ngăn chặn rủi ro tài chính. Các dự án hạ tầng giao thông trọng điểm cũng cần đẩy nhanh tiến độ, gồm vành đai, metro, cao tốc để mở rộng không gian đô thị, giúp người dân có nhiều lựa chọn nhà ở với giá phù hợp.

Theo Hội, tình trạng lệch pha nhà ở thời gian qua một phần do thị trường được dẫn dắt bởi các chủ đầu tư lớn với kỳ vọng lợi nhuận cao. Do đó các chủ đầu tư vừa và nhỏ cần chủ động liên kết, hợp tác với các đối tác để phát triển dự án thị trường ngách như nhà ở giá rẻ, khu đô thị quy mô nhỏ tại các tỉnh. Đây là phân khúc luôn có lượng cầu lớn, đảm bảo tốc độ thanh khoản cũng như khả năng quay vòng vốn nhanh.

Ngọc Diễm

Thông tin được nêu trong quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư cho dự án khu đô thị Tây An Tây của UBND tỉnh Bình Dương (nay là TP HCM). Bên trúng thầu dự án là Công TNHH Mặt trời Phú Quốc – thành viên của Tập đoàn Sun Group.

Dự án này có quy mô đất dự kiến hơn 268 ha, diện tích mặt nước gần 6 ha, tổng vốn gần 21.000 tỷ đồng, quy mô dân số 20.400 người, nằm trong danh mục được tỉnh Bình Dương cũ mời gọi đầu tư từ đầu tháng 3.

Theo quy hoạch, dự án có gần 90 ha đất được dành để phát triển nhà ở, hơn 28 ha dành cho thương mại, dịch vụ; phần còn lại bố trí công trình công cộng, giao thông, mặt nước. Khu đô thị này dự kiến cung cấp chỗ ở cho hơn 20.000 người, thời gian hoạt động 50 năm kể từ khi được giao đất.

Tây An Tây là một trong ba khu đô thị lớn được Bình Dương tổ chức đấu thầu trong năm nay, bên cạnh dự án phía Bắc đường Vành đai 4 (phường An Tây, quy mô 284 ha) và khu đô thị mới Tân Bình (TP Dĩ An, gần 33 ha).

Trước dự án này, Sun Group đã trúng thầu hai dự án tại cùng khu vực gồm: khu đô thị Bắc An Tây rộng 70 ha, vốn đầu tư hơn 11.100 tỷ đồng và khu đô thị Đông An Tây rộng 288 ha, vốn hơn 13.500 tỷ đồng. Các dự án này dự kiến cung cấp hơn 10.000 sản phẩm nhà ở, đáp ứng nhu cầu cho khoảng 24.000 cư dân.

Thành lập năm 2007, Sun Group là một trong những tập đoàn tư nhân hàng đầu Việt Nam trong lĩnh vực bất động sản, du lịch nghỉ dưỡng và giải trí, sở hữu chuỗi Sun World cùng nhiều khu nghỉ cao cấp như InterContinental Danang và JW Marriott Phú Quốc. Theo báo cáo tài chính mới công bố, năm 2024, Sun Group báo lãi sau thuế gần 849 tỷ đồng, gấp 2,6 lần cùng kỳ, tương đương hơn 2,3 tỷ đồng mỗi ngày.

Tại TP HCM, Sun Group đang đề xuất đầu tư hàng loạt dự án quy mô lớn trong lĩnh vực hạ tầng, dịch vụ và nhà ở gồm: Khu Liên hợp thể dục thể thao quốc gia Rạch Chiếc (187 ha) và Công viên lịch sử văn hóa dân tộc (395 ha), đường ven sông và tuyến metro dài 40 km tại Củ Chi…

Ngoài ra, doanh nghiệp cũng đẩy mạnh đầu tư tại nhiều địa phương như Ninh Bình, Bắc Giang, Đà Nẵng, Đồng Nai, Lâm Đồng… Gần đây nhất, một công ty thành viên của tập đoàn đã trúng thầu dự án khu đô thị cao cấp Mê Linh (Hà Nội), quy mô 205 ha, vốn gần 15.000 tỷ đồng.

Phương Uyên

Tại dự thảo luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai 2024 đang được lấy ý kiến, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất bỏ yếu tố thị trường trong định giá đất sơ cấp, thay vào đó, giá đất sẽ do cơ quan nhà nước ban hành, thông qua bảng giá đất 5 năm một lần hoặc được điều chỉnh hàng năm bằng hệ số K.

Tuy nhiên, giới chuyên gia bày tỏ lo ngại việc nhà nước toàn quyền định giá đất mà không có yếu tố thị trường sẽ làm gia tăng nguy cơ thiếu minh bạch, tái diễn cơ chế “hai giá” từng xảy ra trước đây, thất thu ngân sách và gây bất bình đẳng trong giao dịch.

Tình trạng “hai giá” đất là hiện tượng cùng một thửa đất nhưng tồn tại hai mức giá khác nhau: một là giá ghi trong hợp đồng, giấy tờ để tính nghĩa vụ tài chính (thường thấp); hai là giá giao dịch thực tế trên thị trường (thường cao hơn nhiều). Việc này diễn ra chủ yếu khi bảng giá đất do nhà nước ban hành không cập nhật kịp với giá thị trường.

Ông Đinh Minh Tuấn, Giám đốc Batdongsan khu vực miền Nam, cho rằng việc sử dụng bảng giá đất 5 năm có thể giúp thị trường giảm áp lực tài chính, ổn định tâm lý. Tuy nhiên, nếu bảng giá đất bỏ qua yếu tố thị trường dễ dẫn đến nguy cơ làm giảm nguồn thu ngân sách (giá đóng thuế thấp hơn nhiều so với giá giao dịch thực tế), tạo ra sự bất bình đẳng trong các giao dịch và chậm thích ứng với diễn biến thị trường.

Bên cạnh đó, theo ông, nếu trao toàn quyền định giá cho cơ quan nhà nước mà thiếu sự tham gia của các tổ chức tư vấn độc lập sẽ xảy ra tình trạng áp đặt giá một chiều, thiếu cập nhật thực tiễn dễ gây ảnh hưởng đến quyền lợi người dân, nhất là trong công tác đền bù, giải tỏa, định giá nhà đất.

“Mỗi mục đích quản lý có thể áp dụng phương pháp định giá khác nhau, nhưng giá thị trường vẫn cần giữ vai trò tham chiếu để đảm bảo hài hòa lợi ích giữa nhà nước, người dân và doanh nghiệp”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Chuyên gia Trần Khánh Quang, Tổng giám đốc Công ty Việt An Hòa, cũng nhìn nhận việc bỏ yếu tố thị trường trong xác định giá đất là bước đi ngược với tinh thần cải cách của Luật Đất đai 2024 – vốn đã xóa bỏ khung giá đất và hướng đến cơ chế thị trường minh bạch.

Ông lo ngại nếu nhà nước tự định giá đất mà không thông qua đơn vị thẩm định độc lập, lại áp dụng bảng giá đất cố định 5 năm, sẽ tái diễn các bất cập cũ như đền bù thiếu minh bạch, phát sinh hai mức giá và tình trạng lách thuế – những vấn đề từng buộc Chính phủ phải điều chỉnh phương pháp tính giá đất trước đây.

Theo ông Quang, vấn đề không nằm ở tần suất cập nhật bảng giá đất mà ở việc đảm bảo dữ liệu đủ chính xác, bám sát thực tế. Điều này có thể thực hiện được khi hệ thống dữ liệu giao dịch và kê khai thuế đang dần hoàn thiện, cùng với các công cụ kiểm soát sốt đất, thổi giá. “Không nên quay lại cơ chế cũ, mà phải cải tiến cách làm theo hướng hiện đại, minh bạch hơn”, ông nói.

Đồng quan điểm, ông Võ Hồng Thắng, Phó tổng giám đốc DKRA Group, cho rằng không nên loại bỏ hoàn toàn nguyên tắc thị trường trong định giá đất. Theo ông, đây không chỉ là yếu tố kỹ thuật mà còn là thước đo khách quan nhằm đảm bảo công bằng giữa nhà nước, người dân và doanh nghiệp. “Nếu áp dụng cơ chế định giá cứng, thiếu phản biện độc lập, sẽ dễ dẫn đến tình trạng tồn tại hai mức giá – trên giấy tờ và thực tế – vốn là bất cập kéo dài nhiều năm qua”, ông bày tỏ.

Ông Thắng cảnh báo việc nhà nước vừa giao đất, vừa định giá, vừa thu tiền mà thiếu cơ chế giám sát độc lập sẽ giống như “vừa đá bóng, vừa thổi còi”. Thay vì bỏ yếu tố thị trường, ông đề xuất nên phân nhóm người sử dụng đất để áp dụng chính sách hỗ trợ phù hợp, như giảm nghĩa vụ tài chính hoặc miễn nộp tiền sử dụng đất bổ sung khi chuyển mục đích.

Các chuyên gia cũng cho rằng để đảm bảo giá đất sơ cấp hợp lý, vẫn cần thành lập hội đồng định giá độc lập gồm đại diện chuyên gia, tổ chức tư vấn, người dân và doanh nghiệp. Hội đồng này phải dựa trên dữ liệu giao dịch thực tế, công khai, được cập nhật định kỳ và có cơ chế phản biện xã hội. Với các trường hợp không qua đấu giá, cần đơn vị thẩm định giá độc lập và cơ chế giải trình minh bạch.

Về lo ngại bảng giá đất bị chi phối bởi giá ảo, giới chuyên môn nhận định việc các địa phương xây dựng hệ thống dữ liệu giao dịch đất đai sẽ giúp loại bỏ dần hiện tượng sốt ảo, tạo nền tảng cho thị trường minh bạch hơn.

“Sự kết hợp giữa quyền lực nhà nước và tham chiếu thị trường nghiêm túc sẽ giúp kiểm soát thị trường hiệu quả, đồng thời phản ánh đúng giá trị thực của đất, hạn chế tình trạng giá ảo và đầu cơ”, chuyên gia bất động sản Trần Khánh Quang nhận định.

Dẫu vậy, vẫn có những ý kiến ủng hộ đề xuất để nhà nước định giá đất sơ cấp. Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội bất động sản TP HCM, cho rằng việc này là cần thiết để kiểm soát đầu vào và tạo ổn định cho nền kinh tế. Ông nhìn nhận thị trường sơ cấp là nơi nhà nước phân bổ quỹ đất thông qua các hình thức giao, cho thuê hoặc chuyển mục đích sử dụng, nên việc nhà nước định giá ở thị trường này là hợp lý.

Theo ông Châu, trong bối cảnh hiện nay, cơ chế định giá thông qua tổ chức tư vấn và hội đồng thẩm định cấp tỉnh bộc lộ nhiều kẽ hở, dễ xảy ra thông đồng giữa các bên, làm phát sinh tiêu cực. Do đó, nhà nước trực tiếp định giá ở thị trường sơ cấp và để cơ chế thị trường vận hành tại giao dịch thứ cấp, đồng thời kiểm soát thông qua công cụ thuế vừa tháo gỡ khó khăn tài chính cho doanh nghiệp, vừa giúp hạ nhiệt giá nhà và tránh tình trạng giá đất bị chi phối bởi giá ảo của thị trường.

Tiến sĩ Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện kinh tế tài nguyên và môi trường TP HCM, cũng đồng tình với quan điểm để nhà nước định giá đất sơ cấp. Ông Thuận nói nếu chỉ dựa vào giá thị trường sẽ khiến bảng giá đất biến động mạnh, khó kiểm soát. Vì vậy, giá đất cần được xác lập một mức cơ sở, do nhà nước ban hành làm nền tảng cho các giao dịch liên quan đến giao đất, cho thuê đất hoặc chuyển mục đích sử dụng. Mức giá này sau đó có thể điều chỉnh bằng hệ số K theo từng khu vực, vị trí, vừa tiệm cận thị trường vừa giữ được tính ổn định.

“Cách định giá đất cơ sở kết hợp hệ số điều chỉnh sẽ giúp ổn định mặt bằng, hỗ trợ mở rộng nguồn cung và tạo cơ hội sở hữu nhà cho người trẻ, người thu nhập thấp”, ông Thuận đánh giá.

Phương Uyên