Sáng 3/12, tại hội thảo “Tạo cơ hội để kiều bào an cư tại quê nhà” trong khuôn khổ chuỗi sự kiện “Kỷ nguyên vươn mình – Kiều bào đồng hành cùng Tổ quốc”, nhiều ý kiến cho thấy nhu cầu đầu tư và an cư của cộng đồng người Việt ở nước ngoài đang gia tăng mạnh, đặc biệt ở phân khúc nhà ở xã hội và bất động sản nghỉ dưỡng.

3 triệu kiều bào có nhu cầu mua nhà ở xã hội

TS Lê Hoàng Thế – kiều bào Nhật Bản – cho biết một bộ phận lớn kiều bào, đặc biệt là nhóm “kiều bào loại 2” (sinh sống ở nước ngoài nhưng khó chứng minh thu nhập), có nguyện vọng trở về Việt Nam an cư và đầu tư.

Hiện nay, chính sách pháp luật cho phép kiều bào mua nhà nhưng chưa được phép mua đất. Tuy nhiên sắp tới đây, quy định có thể thay đổi để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho kiều bào nên vị này dự đoán sẽ có “làn sóng” đầu tư lớn từ nhóm đối tượng này với bất động sản nhà ở trong nước.

Theo ước tính, trong khoảng 6 triệu người Việt ở nước ngoài hiện nay có khoảng 3 triệu người thuộc nhóm “loại 2”, tương ứng nhu cầu tiềm năng khoảng 3 triệu căn nhà ở xã hội.

Ông Võ Thành Đăng – Ủy viên Ủy ban MTTQ Việt Nam TPHCM, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nhân Việt Nam ở nước ngoài (BAOOV) – cho biết nhu cầu của kiều bào đối với bất động sản tại Việt Nam đang rất lớn, đặc biệt ở phân khúc nghỉ dưỡng và bất động sản hưu trí.

Nhiều doanh nghiệp kiều bào ưu tiên các dự án ven biển, khu nghỉ dưỡng và những mô hình phục vụ người lớn tuổi như trung tâm giải trí, khu vui chơi, kèm theo hệ thống tiện ích đồng bộ. Đây thường là các dự án phát triển theo tiêu chuẩn quốc tế, chú trọng trải nghiệm sống và kết nối cộng đồng.

Ông Lê Hoàng Châu – Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA) – cho biết Việt Nam hiện có khoảng 100 triệu dân và 6 triệu kiều bào đang sinh sống ở nước ngoài, trong đó cộng đồng tại Mỹ chiếm tới 80%. Đây là nguồn lực tài chính đáng kể, thể hiện qua lượng kiều hối năm 2024 lên tới 16 tỷ USD chuyển qua hệ thống ngân hàng; con số thực tế còn cao hơn do nhiều kênh chuyển tiền chưa được thống kê đầy đủ. Riêng TPHCM nhận 9,6 tỷ USD kiều hối, trong đó khoảng 20-21% được rót vào lĩnh vực bất động sản.

Ông Châu nhấn mạnh kiều bào là bộ phận không thể tách rời của dân tộc. Những người còn quốc tịch Việt Nam hoặc chứng minh được nguồn gốc Việt được hưởng chính sách đất đai như công dân trong nước. Theo quy định hiện hành, kiều bào được phép mua và sở hữu nhà ở tương tự người Việt Nam; chỉ người nước ngoài mới bị giới hạn phạm vi dự án được mua.

Kiến nghị tạo điều kiện cho kiều bào an tâm về nước an cư

Luật sư Lâm Quang Quý, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ kiều bào TPHCM, cho biết yếu tố được kiều bào quan tâm nhất khi quyết định hồi hương đầu tư hay sinh sống là hệ thống pháp luật và các thủ tục hành chính liên quan đến nhập cảnh, tạm trú, xác nhận quốc tịch, sở hữu nhà đất và hoạt động kinh doanh.

Theo ông Quý, khung chính sách cần thực sự thông thoáng, ổn định và có tính khả thi cao. “Nếu quy định chỉ tốt trên giấy nhưng không được triển khai đầy đủ, kiều bào rất khó tiếp cận quyền lợi của mình”, ông nói. Ông ghi nhận thời gian gần đây, chính sách đất đai và nhà ở đã cởi mở hơn, tạo điều kiện cho kiều bào đứng tên trực tiếp trên giấy chứng nhận, qua đó giảm rủi ro pháp lý và củng cố niềm tin khi trở về đầu tư.

Dù vậy, nhiều vướng mắc vẫn tồn tại trong thực tế. Những thủ tục như xác nhận quốc tịch, cấp căn cước hay mở tài khoản ngân hàng vẫn gây trở ngại cho không ít kiều bào. Thậm chí, nhiều người dù có hộ chiếu Việt Nam vẫn bị yêu cầu bổ sung hồ sơ nhiều lần khi giao dịch trực tuyến, do quy định đối chiếu sinh trắc học và dữ liệu từ cơ sở dữ liệu quốc gia.

Ông Quý cũng phản ánh tình trạng hồ sơ nhà đất bị kéo dài do quy trình xử lý thiếu nhất quán. “Chính sách thì thông thoáng, nhưng triển khai lại gây phiền hà. Rào cản lớn nhất nằm ở con người và quy trình thực thi”, ông nhấn mạnh.

Từ góc độ thị trường, Chủ tịch HoREA kiến nghị cần xem xét giảm mức chênh lệch nghĩa vụ tài chính khi tách thửa hoặc chuyển mục đích sử dụng đất lên thổ cư, đồng thời đẩy mạnh đầu tư hạ tầng – đặc biệt là giao thông – để tạo môi trường sống thuận lợi, giúp kiều bào an tâm trở về an cư và đầu tư lâu dài.

Từ khi lộ trình xây dựng Trung tâm hành chính tỉnh dọc trục đại lộ Vinh – Cửa Lò, dự kiến khởi công vào đầu năm 2026, được công bố, thị trường bất động sản Nghệ An ghi nhận “tăng nhiệt”. Giới đầu tư, môi giới xuất hiện dày đặc tại nhiều khu vực được cho là nằm trong vùng quy hoạch.

Theo ghi nhận của phóng viên Dân trí, dọc đại lộ Vinh – Cửa Lò, đặc biệt đoạn qua địa bàn phường Vinh Lộc, giá đất tại nhiều vị trí có dấu hiệu tăng nhanh chỉ trong thời gian ngắn. Một số lô đất được rao bán chỉ sau vài ngày đã chênh lệch hàng chục triệu đồng.

Tại khu vực xã Nghi Phong cũ, nay thuộc phường Vinh Lộc, phóng viên ghi nhận nhiều người tìm hiểu đất đai, ô tô nối đuôi nhau vào các ngõ xóm.

“Năm ngoái, khu vực này chỉ 12-13 triệu đồng/m2, nhưng nay đã tăng gần gấp đôi”, anh N.T., một người buôn đất cho biết.

Chị Nguyễn Thị Huyền, trú xã Hưng Nguyên (Nghệ An) cho biết gia đình chị mua một thửa đất rộng hơn 162m2 tại xóm 5, Nghi Phong vào tháng 11 với giá 18 triệu đồng/m2. Gần đây, đã có người trả 25 triệu đồng/m2 nhưng chị chưa bán.

“Tôi cũng bất ngờ vì giá đất tăng quá nhanh, ngày nào cũng có người hỏi mua”, chị Huyền chia sẻ.

Theo đánh giá của các chuyên gia, trục đại lộ Vinh – Cửa Lò là không gian phát triển trọng điểm của Nghệ An trong chiến lược mở rộng đô thị về phía biển. Hạ tầng giao thông, liên kết hành chính, thương mại và du lịch được đầu tư trong nhiều năm qua đã tạo sức hút cho thị trường bất động sản khu vực này.

Không chỉ “nóng” ngoài thực địa, thị trường đất đai tại khu vực Nghi Phong còn sôi động trên không gian mạng. Các nền tảng mạng xã hội, Fanpage chuyên bàn về đất Nghi Phong liên tục được lập mới, đăng tải dày đặc thông tin rao bán, chào mời “đón sóng quy hoạch”, kèm hình ảnh sổ đỏ, vị trí đất và mức giá được đẩy lên từng ngày.

Nhiều bài đăng nêu rõ mức giá 15-25 triệu đồng/m2, thậm chí kèm chú thích “không thương lượng”, “chỉ chốt trong ngày”. Một số tài khoản còn phát trực tiếp tại khu vực rao bán, quay cận cảnh sổ đỏ, tuyến đường quy hoạch để thu hút người xem, tạo cảm giác giao dịch sôi động, nguồn hàng khan hiếm.

Theo tìm hiểu, nguyên nhân thị trường tăng nhiệt xuất phát từ quy hoạch dự án xây dựng Trung tâm hành chính tập trung tỉnh Nghệ An dọc đại lộ Vinh – Cửa Lò, quy mô 30-45ha.

Trao đổi với phóng viên Dân trí, ông Nguyễn Huy Hoàng, Chủ tịch UBND phường Vinh Lộc, cho biết việc giá đất tăng nhanh trong khi hạ tầng chưa có sự thay đổi tương ứng là dấu hiệu bất thường.

“Người dân cần hết sức tỉnh táo. Khi mua bán đất đai phải tìm hiểu kỹ hồ sơ, pháp lý của từng thửa đất, thông tin quy hoạch, tuyệt đối tránh giao dịch theo tin đồn để hạn chế rủi ro, tranh chấp về sau”, ông Hoàng khuyến cáo.

Theo luật sư Nguyễn Quốc Khánh, Chủ tịch Hiệp hội bất động sản tỉnh Nghệ An, thị trường bất động sản khu vực này tăng nhanh một phần do tâm lý kỳ vọng của người dân, nhà đầu tư vào khả năng tăng giá khi khu hành chính công được triển khai.

Tuy nhiên, hiện quy hoạch khu hành chính công chưa xác định cụ thể vị trí, ranh giới tọa độ, vì vậy nhà đầu tư cần thận trọng, tránh chạy theo đám đông để hạn chế rủi ro, ảnh hưởng đến quyền lợi lâu dài.

Ông Khánh kiến nghị các cơ quan chức năng sớm công khai đầy đủ, minh bạch dữ liệu quy hoạch, tiến độ triển khai dự án; tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các trường hợp quảng cáo sai sự thật, lợi dụng quy hoạch để trục lợi, tránh gây hệ lụy cho kinh tế – xã hội và người dân địa phương.

Dù 8h ngày 17/11 chủ đầu tư mới nhận hồ sơ, nhưng ngay từ tối hôm trước, hàng trăm người đã tập trung trước cửa Trung tâm Văn hóa – Thông tin – Thể thao xã Thiên Lộc (Hà Nội) để xếp hàng, chia nhóm, lên kế hoạch điểm danh với hy vọng được một suất mua nhà ở xã hội.

Trong đêm, những người đến xếp hàng sớm lập thành một nhóm để điểm danh, lần một lúc 21h ngày 16/11, lần hai lúc 0h và lần ba lúc 4h. Liên minh này tin rằng đến giờ mở cửa, cứ theo danh sách mà mọi người bước vào trong, đảm bảo công bằng.

Số thứ tự trong danh sách viết tay lên đến 330 người, nhóm tự quy định những ai không có mặt ở lần điểm danh thứ ba sẽ bị gạch tên, hoặc bị lùi 10 đơn vị.

Sau lần điểm danh thứ hai, một phần nhóm di chuyển đi ăn uống và nghỉ ngơi. Những người ở vị trí sát cổng Trung tâm Văn hóa – Thông tin – Thể thao xã Thiên Lộc thì nhất quyết không đi vì tin rằng mình đang có vị trí đẹp.

Lúc này, tiếp tục có hàng chục, hàng trăm người mới đến lấp vào chỗ những người đã rời đi trước đó. Nhóm này không đồng ý việc tự lập danh sách điểm danh.

Sát giờ điểm danh lần ba (4h), mâu thuẫn bắt đầu xảy ra. Khi đại diện nhóm lập danh sách phát biểu, liên tục có những âm thanh gây gián đoạn, nói xéo.

“Chúng tôi nhóm 1 đây”; “Lùi làm gì, gạch bỏ tên luôn đi”; “Thôi xé đi, phải chủ đầu tư đâu mà đòi điểm danh”; “Sang nhóm này đi, mới có 13 người thôi”; “Ông thích căn nào lấy luôn đi”; “Cứ có bừa lên”… là những âm thanh phát ra xung quanh.

Đáp lại, đại diện điểm danh liên tục yêu cầu những người khác giữ trật tự, bình tĩnh, không được phép gây rối. Lần điểm danh thứ hai liên tục bị gián đoạn.

Phải mất hơn 30 phút, lần điểm danh thứ ba mới hoàn thành.

Tuy nhiên, ngay sau đó, một nhóm tự xưng được chủ đầu tư ủy quyền đứng lên định điểm danh. Nhóm này cho biết có khoảng 60 thành viên, thành lập từ trước và cam kết đảm bảo công bằng cho mọi người.

Lúc này, tiếng xì xào xung quanh ngày càng lớn. Nhóm điểm danh trước đó và nhiều người không cho nhóm này tiếp tục nói. Sau cùng, nhóm phải dừng lại và cho rằng không tôn trọng bất cứ danh sách nào, chỉ dựa vào may mắn của mỗi người.

Vào lúc 8h, Trung tâm Văn hóa – Thông tin – Thể thao xã Thiên Lộc sẽ mở cửa và bắt đầu nhận hồ sơ.

Dự án Đầu tư xây dựng khu nhà ở xã hội tại ô đất CT3, CT4 khu đô thị mới Kim Chung, xã Thiên Lộc (Hà Nội) do liên danh Tổng Công ty Đầu tư và Phát triển nhà Hà Nội và Tổng Công ty Viglacera – CTCP làm chủ đầu tư, với tổng mức đầu tư 1.521 tỷ đồng.

Theo Sở Xây dựng Hà Nội, CT3 có tổng số 1.104 căn hộ, trong đó 589 căn để bán. Giá bán căn hộ (bao gồm VAT và phí bảo trì) tạm tính là 18,4 triệu đồng/m2.