Nhu cầu ở thực dẫn dắt thị trường

Trước lo ngại về việc thị trường bất động sản đang tăng giá quá mức, ông Nguyễn Quốc Anh – Phó tổng giám đốc PropertyGuru – nhận định chưa có cơ sở để khẳng định thị trường sắp xảy ra “bong bóng”. Bởi vì “bong bóng bất động sản” chỉ hình thành khi mặt bằng giá bị đẩy lên quá cao nhưng thị trường không có nhu cầu thực, và dòng tiền chủ yếu chảy vào các sản phẩm mang tính đầu cơ như đất nền hay bất động sản nghỉ dưỡng.

Trong giai đoạn hiện nay, ông Quốc Anh phân tích rằng dù mặt bằng giá bất động sản tăng trong vài năm trở lại đây, nhưng sự tăng trưởng này tập trung chủ yếu vào các loại hình phục vụ nhu cầu ở thực và có khả năng tạo dòng tiền như nhà riêng và chung cư.

Dữ liệu từ PropertyGuru cũng củng cố nhận định này khi lượng quan tâm đến chung cư và nhà riêng vẫn duy trì đà tăng, trái ngược với sự sụt giảm của đất nền. Cụ thể, chung cư tiếp tục đóng vai trò dẫn dắt thị trường với 37% môi giới tham gia khảo sát ghi nhận lượng giao dịch tăng. Phân khúc nhà riêng cũng giữ nhịp độ tốt khi 26% môi giới báo cáo giao dịch tăng và hơn một nửa đánh giá thị trường ổn định.

Ở chiều ngược lại, đất nền và biệt thự có dấu hiệu giảm nhiệt với khoảng 40% môi giới cho biết giao dịch giảm. Nhà phố cũng rơi vào quỹ đạo chững lại khi 29% môi giới ghi nhận giao dịch giảm và một nửa cho biết thị trường đi ngang.

Chuyên gia cho rằng Hà Nội đang bật lên nhờ nhu cầu bất động sản ở thật trong nội đô kết hợp với hiệu ứng lan tỏa từ các tuyến vành đai, tạo lực kéo cho phân khúc chung cư và nhà riêng. Trong khi đó, thị trường bất động sản TPHCM được thúc đẩy bởi các dự án hạ tầng liên kết vùng và sự nổi lên của các đô thị vệ tinh, đáp ứng nhu cầu dịch chuyển ra ngoài trung tâm.

Cảnh báo rủi ro phân khúc cao cấp

Ở góc nhìn thận trọng hơn, ông Võ Huỳnh Tuấn Kiệt, Giám đốc thị trường nhà ở CBRE Việt Nam, cho rằng thị trường bất động sản Việt Nam không phải là không có rủi ro. Một trong những kịch bản đáng lưu ý là nguy cơ hình thành “bong bóng” giá và “bong bóng” tài sản, trong trường hợp mặt bằng giá tiếp tục leo thang nhưng không đi kèm khả năng hấp thụ tương xứng của thị trường.

Ông nhắc lại giai đoạn 2007-2011, tín dụng bất ngờ bị siết chặt khiến thị trường rơi vào khủng hoảng và nhiều nhà đầu tư rơi vào tình trạng mắc kẹt. Theo ông, kịch bản tương tự hoàn toàn có thể tái diễn nếu giá bất động sản bị đẩy lên quá cao trong thời gian ngắn.

Theo chuyên gia, rủi ro hiện nay tập trung chủ yếu ở phân khúc cao cấp và hạng sang. Nguồn cung hạn chế khiến giá bị đẩy lên nhanh, trong khi giao dịch lại chủ yếu đến từ nhóm nhà đầu tư mua đi bán lại hoặc đầu cơ. Khi giá vượt quá khả năng sinh lời thực tế, người mua mới không sẵn sàng tham gia, còn người đang nắm giữ tài sản lại không muốn bán vì chưa đạt kỳ vọng lợi nhuận.

Ở chiều ngược lại, ông Kiệt đánh giá cao yếu tố tích cực đến từ sự chủ động của Chính phủ trong việc kiểm soát rủi ro thị trường. Thủ tướng đã nhiều lần yêu cầu bình ổn giá nhà và thể hiện quyết tâm theo sát diễn biến bất động sản. Một số công cụ tài khóa, trong đó có thuế bất động sản, dù chưa được áp dụng ngay trong năm nay nhưng đã được đưa vào kịch bản chính sách để sẵn sàng sử dụng khi cần thiết.

Theo ông, việc cơ quan quản lý sớm nhận diện rủi ro và chuẩn bị các phương án can thiệp cho thấy khả năng điều tiết thị trường đang được củng cố, qua đó giúp giảm bớt lo ngại về nguy cơ đổ vỡ mang tính hệ thống.

Bộ Xây dựng vừa có ý kiến trả lời cử tri tỉnh Quảng Trị liên quan đến các giải pháp kiểm soát thị trường, nhất là giá cả đất đai, nhà ở nhằm ổn định đời sống người dân.

Bộ này thừa nhận trong những năm gần đây, thị trường bất động sản tại nhiều tỉnh thành, đặc biệt là tại các đô thị lớn và khu vực đang đô thị hóa nhanh đã xuất hiện nhiều diễn biến phức tạp, có yếu tố bất ổn, gây ảnh hưởng khó khăn đến khả năng tiếp cận nhà ở của người dân.

Tại các khu vực đô thị lớn, giá nhà ở tăng mạnh, nhiều nơi vượt xa khả năng chi trả của phần đông người dân, đặc biệt là nhóm thu nhập thấp, trung bình, nhóm hưởng lương như người lao động trong các doanh nghiệp, cán bộ, công chức, viên chức.

Thực tế cho thấy, nhiều trường hợp giá nhà đất không phản ánh đúng quy luật cung – cầu, bị chi phối bởi hoạt động đầu cơ, thông tin quy hoạch chưa minh bạch, sắp xếp điều chỉnh địa giới hành chính, tâm lý đám đông…

Bộ cho rằng cần thiết có giải pháp phù hợp, kịp thời, nhất là giải pháp điều tiết về cơ cấu sản phẩm nhà ở, giá giao dịch đất đai, nhà ở nhằm tạo điều kiện để đáp ứng đúng nhu cầu ở thiết thực, khắc phục các bất cập; bảo đảm thị trường bất động sản phát triển ổn định, lành mạnh; góp phần thực hiện mục tiêu an sinh xã hội và ổn định kinh tế vĩ mô…

Đánh giá các mục tiêu này là cấp bách nhưng việc thực hiện lâu dài và cần có giải pháp chiến lược để xử lý nên Bộ Xây dựng đang chủ trì và phối hợp với các cơ quan liên quan thực hiện, đề xuất Chính phủ thực hiện nhiều nhiệm vụ khác nhau.

Trước hết, Bộ tiếp tục nghiên cứu, rà soát, hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật về nhà ở, kinh doanh bất động sản, quy hoạch đô thị và nông thôn, xây dựng… để tháo gỡ các vấn đề khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn. Đồng thời, tiếp tục kiểm tra, đôn đốc các địa phương, doanh nghiệp đẩy mạnh triển khai đầu tư xây dựng nhà ở xã hội, đảm bảo mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành ít nhất 1 triệu căn nhà ở xã hội.

Bộ cũng xây dựng, trình Chính phủ ban hành Nghị định sửa đổi Nghị định số 94 về xây dựng và quản lý hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về nhà ở và thị trường bất động sản để làm cơ sở xây dựng, vận hành cơ sở dữ liệu quốc gia về nhà ở và thị trường bất động sản.

Mô hình Trung tâm giao dịch bất động sản và quyền sử dụng đất cũng đang được nghiên cứu, đề xuất cơ chế, chính sách thí điểm do Nhà nước quản lý nhằm tăng cường tính công khai, minh bạch của giao dịch bất động sản.

Bộ Xây dựng cũng chủ trì, phối hợp Bộ Tài chính sớm hoàn thiện khung pháp lý, thủ tục để thành lập Quỹ nhà ở quốc gia.

Đặc biệt, Bộ trình Chính phủ ban hành Nghị quyết về cơ chế kiểm soát, kiềm chế giá bất động sản. Việc xây dựng Nghị quyết nhằm mục đích thiết lập cơ chế pháp lý đặc thù để kiểm soát, điều tiết và từng bước kéo giảm giá bất động sản nhà ở về mức phù hợp với thu nhập của đại bộ phận người dân, đặc biệt là nhóm thu nhập phù hợp và trung bình; điều tiết thị trường theo hướng công khai, minh bạch, kiểm soát chặt đầu cơ và thao túng giá.

Nghị quyết cũng hướng tới mục tiêu hình thành hệ thống chính sách đồng bộ về đất đai, đầu tư, quy hoạch, tín dụng, thuế và lựa chọn nhà đầu tư để phát triển mạnh mẽ nhà ở giá phù hợp. Đồng thời kiểm soát biên độ lợi nhuận doanh nghiệp trong phân khúc này là một giải pháp then chốt để hạ giá thành sản phẩm.

Đặc biệt, Nghị quyết sẽ góp phần tạo nguồn cung nhà ở thương mại giá phù hợp, điều chỉnh cơ cấu thị trường đang mất cân đối, từ đó kéo mặt bằng giá chung giảm xuống, tăng khả năng tiếp cận nhà ở của người dân có nhu cầu thực. Bộ kỳ vọng tạo công cụ pháp lý quan trọng giúp ổn định thị trường, bảo đảm an sinh xã hội và ổn định kinh tế vĩ mô.

Giá nhà vượt xa thu nhập, lợi thế thuộc về người có tiền

Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS) cho biết khả năng tiếp cận nhà ở đang giảm mạnh, ngay cả khi giả định giá nhà và thu nhập của người dân không đổi.

Theo tính toán của VARS, với một căn hộ 2 phòng ngủ giá khoảng 5 tỷ đồng, ngay cả nhóm hộ gia đình thu nhập cao (50 triệu đồng/tháng) cũng cần tới 8 năm nếu dành toàn bộ thu nhập để mua, hoặc 25 năm nếu tuân thủ nguyên tắc chi phí nhà ở không vượt quá 1/3 thu nhập hàng tháng.

Ngay cả nhà ở xã hội, vốn được thiết kế cho nhóm thu nhập thấp, nay cũng không còn “rẻ”. Với giá khoảng 1,5 tỷ đồng cho căn hộ 60 m2, hộ gia đình có thu nhập tối đa 40 triệu đồng/tháng (theo tiêu chí xét duyệt) vẫn phải tiết kiệm liên tục khoảng 10 năm mới đủ khả năng mua nhà. Con số này còn lớn hơn nếu tính thêm chi phí lãi vay.

Kết quả là khoảng cách giàu – nghèo trong sở hữu tài sản ngày càng cố định. Giá bất động sản tăng cao chủ yếu làm lợi cho nhóm đã sở hữu tài sản từ trước, trong khi phần lớn người dân cảm nhận “nghèo đi” dù kinh tế tăng trưởng, bởi chi phí nhà ở tăng nhanh hơn thu nhập.

Người có lợi thế tài chính và tài sản ban đầu tiếp tục nắm giữ nhiều bất động sản như công cụ tích lũy và đầu tư, hưởng lợi từ tăng giá đất đai. Ngược lại, người chưa có nhà đối mặt với nguy cơ phải thuê dài hạn, dù nỗ lực cải thiện thu nhập.

Sớm kiểm soát tốc độ tăng giá nhà đất

VARS nhận định, để thị trường bất động sản phát triển bền vững, tránh rủi ro cho nền kinh tế, cần sớm kiểm soát tốc độ tăng giá. Giải pháp trọng tâm là khơi thông nguồn cung nhà ở giá phù hợp. Khi nguồn cung được bổ sung đủ lớn, thị trường sẽ tự điều tiết theo quy luật cung – cầu.

Trước hết, cơ quan này đề xuất đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện các văn bản hướng dẫn thi hành của hệ thống luật mới, đồng thời nâng cao năng lực thực thi tại các địa phương.

Bên cạnh đó, cần tăng cường phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương trong việc điều chỉnh chính sách, nhằm bảo đảm tính linh hoạt theo từng khu vực, từng thời điểm, phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội cũng như mức độ hoàn thiện hạ tầng, đô thị của mỗi vùng.

Một điểm nghẽn lớn khác là công tác giải phóng mặt bằng cũng cần được xử lý theo hướng minh bạch, hiệu quả, vừa rút ngắn thời gian triển khai cho doanh nghiệp, vừa đảm bảo quyền lợi của người dân.

Ngoài ra, VARS kiến nghị bãi bỏ quy định thu bổ sung 5,4%/năm trên tiền sử dụng đất chậm nộp đối với các dự án đã có quyết định giao hoặc cho thuê đất trước 1/8/2024 nhưng chưa xác định giá đất. Đồng thời, cần ban hành phương pháp tính tiền sử dụng đất rõ ràng, ổn định, giúp doanh nghiệp giảm chi phí, từ đó tạo dư địa giảm giá bán nhà.

Hội cũng cho rằng cần đa dạng hóa kênh huy động vốn để giảm phụ thuộc tín dụng ngân hàng, thông qua việc tái cấu trúc thị trường trái phiếu doanh nghiệp, phát triển Quỹ nhà ở quốc gia và các Quỹ đầu tư tín thác bất động sản (REITs) – tạo kênh dẫn vốn minh bạch và dài hạn.

VARS đồng thời đề xuất phát triển đô thị gắn với hạ tầng trọng điểm như đường vành đai, metro, cao tốc… nhằm mở rộng không gian đô thị, giảm áp lực giá đất trung tâm. Song song, cần phát triển thị trường cho thuê nhà chuyên nghiệp, thay đổi tâm lý “phải sở hữu nhà mới ổn định cuộc sống”.

Một giải pháp quan trọng khác là xây dựng hệ thống chỉ số cảnh báo sớm thị trường bất động sản, giúp cơ quan quản lý phát hiện sớm các dấu hiệu lệch chuẩn như đầu cơ, tăng giá bất thường hay mất cân đối cung – cầu.

Cuối cùng, VARS nhấn mạnh việc xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai, nhà ở và giao dịch thống nhất, liên thông trên toàn quốc, gồm thông tin về quy hoạch, giá, pháp lý và biến động sử dụng đất – để tăng tính minh bạch, hạn chế đầu cơ và thao túng giá.