Bà Trần Thị Mai, chủ căn nhà trong hẻm đường Lê Đức Thọ (phường Gò Vấp), cho biết từ đầu năm đã rao bán căn nhà diện tích 4 m x 14 m, xây một trệt hai lầu, với giá 6,2 tỷ đồng, nhưng đến nay không có khách chốt mua. Theo bà Mai, phần lớn khách đến xem đều e ngại hẻm nhỏ, khó quay đầu ôtô và thường xuyên kẹt xe vào giờ cao điểm.

Tại phường Bình Thạnh, ông Phạm Văn Tuấn cũng đang rao bán căn nhà hẻm cách mặt tiền khoảng 500 m, diện tích 3,8 m x 12 m, kết cấu một trệt một lầu với giá 5,4 tỷ đồng. Dù đã rao bán nhiều tháng nay, căn nhà vẫn chưa tìm được người mua khi phần lớn khách chỉ hỏi thăm dò.

Thậm chí ngay cả nhà hẻm ôtô cũng khó bán giai đoạn này. Ông Nguyễn Quốc Khánh, chủ căn nhà trong hẻm đường Cách Mạng Tháng Tám (phường Tân Bình), cho hay căn nhà hẻm ôtô tránh nhau, diện tích 4,5 m x 16 m, một trệt hai lầu, được ông chào bán từ 4 tháng trước với giá gần 11 tỷ đồng, đến nay vẫn chưa có khách mua. “Nhiều người cân nhắc khi so sánh với các dự án căn hộ mới có tiện ích đồng bộ hơn trong cùng tầm giá”, ông nói.

Cuối năm thường là giai đoạn cao điểm của thị trường bất động sản, song năm nay phân khúc nhà riêng tại TP HCM tiếp tục rơi vào trạng thái trầm lắng. Không chỉ nhà trong hẻm, ngay cả nhà riêng nằm trên các tuyến đường kinh doanh cũng khó tìm người mua, phản ánh rõ sự suy yếu về thanh khoản trong bối cảnh giá bán vẫn neo cao và khả năng khai thác thương mại giảm sút.

Báo cáo của Bộ Xây dựng cũng chỉ ra lượng giao dịch nhà riêng lẻ quý III giảm hơn 16%, trong khi hàng tồn kho phân khúc này lại tăng 37% so với quý trước đó.

Dữ liệu thị trường cho thấy sự lệch pha rõ rệt giữa giá bán và nhu cầu. Báo cáo của Batdongsan ghi nhận giá chào bán nhà riêng tại TP HCM năm nay vẫn tăng 5-12%, phổ biến 132-230 triệu đồng mỗi m2, trong khi nhu cầu tìm mua giảm 12-14% so với cùng kỳ năm ngoái. Còn theo Nhà Tốt, nhu cầu tìm mua nhà riêng tại TP HCM đã giảm 6-11% so với quý trước và gần 20% so với cùng kỳ năm ngoái. Dù vậy, giá bán vẫn tăng thêm khoảng 3%.

Đánh giá chung của các đơn vị nghiên cứu là cung – cầu chưa thể gặp nhau. Trong khi phần lớn người mua đang tập trung tìm kiếm ở phân khúc giá 3-5 tỷ đồng, nguồn cung rao bán trên thị trường hiện nay lại chủ yếu vượt mức 5 tỷ đồng mỗi căn.

Bà Phạm Ngọc Huyền, lãnh đạo một sàn môi giới nhà riêng tại TP HCM, cho biết giá bán loại hình này hiện vẫn cao so với thu nhập bình quân, trong khi hiệu quả khai thác cho thuê liên tục suy giảm. Thời gian qua, nhà riêng âm thầm tăng giá “ăn theo” sự đi lên của căn hộ, khiến mặt bằng giá ngày càng vượt tầm với của người mua. Cùng với đó, lãi suất vay mua nhà tăng thêm 1-2% so với đầu năm và tín dụng bị kiểm soát chặt hơn tiếp tục làm chậm dòng tiền vào thị trường.

Theo bà Huyền, lợi thế vừa ở vừa kinh doanh của nhà riêng cũng suy yếu rõ rệt. Nhiều tuyến đường từng sôi động xuất hiện mặt bằng trống kéo dài, giá thuê giảm 20-30% so với trước nhưng vẫn khó tìm khách. Với mức giá mua từ vài tỷ đến hàng chục tỷ đồng, tỷ suất sinh lời từ cho thuê hiện chỉ quanh 2-3% mỗi năm, thấp hơn gửi tiết kiệm, trong khi chi phí bảo trì, thuế và rủi ro bỏ trống mặt bằng ngày càng lớn.

Ở góc độ nhu cầu, ông Đinh Minh Tuấn, Giám đốc khu vực miền Nam của Batdongsan, cho rằng tệp khách mua nhà riêng, đặc biệt là nhóm người trẻ, đang thu hẹp do hành vi sở hữu tài sản thay đổi. Người mua trẻ có xu hướng ưu tiên căn hộ chung cư nhờ mức giá dễ tiếp cận hơn, pháp lý minh bạch và hệ tiện ích đồng bộ. Trong khi đó, nhà riêng chủ yếu phù hợp với nhóm có nhu cầu an cư dài hạn hoặc sở hữu sẵn dòng tiền lớn, khiến lực cầu bị giới hạn.

Ngoài ra, trong cuộc cạnh tranh về chất lượng sống, nhà riêng ngày càng kén khách khi nhiều khu dân cư cũ đối mặt tình trạng ngập nước, kẹt xe, thiếu chỗ đỗ ôtô. Ngược lại, người mua ngày càng ưu tiên không gian sống xanh, an ninh và hạ tầng đồng bộ tại các khu đô thị mới, thể hiện qua xu hướng dịch chuyển ra vùng ven tăng khoảng 3% từ đầu năm đến nay.

Trong bối cảnh giá bán còn cao, hiệu quả khai thác giảm và chi phí tài chính tăng, nhà riêng tại TP HCM tiếp tục khó cải thiện thanh khoản, ngay cả ở thời điểm cuối năm. Theo các chuyên gia, phân khúc này chỉ có thể phục hồi khi mặt bằng giá tiệm cận giá trị sử dụng thực và phù hợp hơn với khả năng chi trả của người mua.

Phương Uyên

Cuối năm ngoái, khi chung cư mới liên tục ra hàng ở khu đông, chị Thu Trang, 36 tuổi, xã Gia Lâm vay ngân hàng 2 tỷ đồng để mua một căn ba phòng ngủ. Căn này ở phân khu đã bàn giao 5 năm, giá khoảng 4,8 tỷ đồng. Sau khi nhận nhà, chị đầu tư thêm 200 triệu đồng tiền nội thất, kỳ vọng cho thuê được 14-15 triệu đồng một tháng.

Chị Trang mua nhà cũ để đón sóng tăng giá và có thể cho thuê ngay, dùng dòng tiền trả lãi ngân hàng. Tuy nhiên thị trường vào mùa thấp điểm, môi giới định giá thuê loại căn hộ 3 phòng ngủ chỉ khoảng 12-13 triệu đồng một tháng, vẫn khó tìm khách thuê. Sau một tháng bỏ trống nhà vì không có khách, chị Trang đành chốt hợp đồng cho thuê năm đầu tiên còn 11,5 triệu một tháng, thấp hơn 5-12% dự tính ban đầu.

“Mỗi tháng tôi vẫn phải bù thêm 5-6 triệu tiền trả ngân hàng”, chị nói. Nhà đầu tư này ước tính hiệu suất thuê chỉ khoảng 2,5%, thấp hơn gửi tiết kiệm và tính bán nhà khi thị trường có sóng trở lại.

Tương tự, anh Việt, 35 tuổi, ở phường Từ Liêm vừa mất 30 triệu đồng sửa chữa căn chung cư ở khu đô thị phía tây sau khi khách thuê trả nhà. Căn này rộng 65 m2 được anh mua cách đây hơn một năm với giá 4,5 tỷ đồng, trong đó vay ngân hàng một nửa. Mỗi tháng, anh cho thuê được 11 triệu đồng.

Khi nhận lại nhà, anh Việt tá hỏa hiện trạng xuống cấp dù mới cho thuê một năm. Sàn nhựa giả gỗ bị bong tróc, tường có nhiều vết bẩn khó vệ sinh, sofa bằng da bị rách cùng tay nắm cửa bị bung. Liên hệ với đơn vị sửa chữa, anh nói “chấp nhận mất một tháng tiền cho thuê” để sơn sửa lại nhà, thay nội thất.

“Giữ lại tiền cọc vẫn không đủ sửa nhà, tôi phải bù thêm gần 20 triệu đồng, chưa tính một tháng phòng trống và phí môi giới tìm khách mới”, anh nói. Sau khi trừ các khoản này, tiền cho thuê một năm thực nhận của anh Việt còn 10 tháng, tương đương tỷ suất lợi nhuận khoảng 2,4%.

Không chỉ những khu đô thị mới với lượng hàng bàn giao lớn, tỷ suất cho thuê có xu hướng giảm mạnh ở các dự án cũ, bàn giao chục năm. Anh Tuấn, một nhà đầu tư ở phường Hoàng Liệt, cho biết tốn 150 triệu đồng để cải tạo căn chung cư 67 m2 tại HH Linh Đàm sau nhiều tháng không tìm được khách thuê mới. Mức cho thuê loại căn này vẫn chững một năm qua, khoảng 7-8 triệu đồng một tháng, dù giá bán đã tăng khoảng 20-30%. “Tính ra hiệu suất cho thuê dao động 2,8-3%, chưa kể hiện trạng xuống cấp nhanh, khấu hao lớn”, anh Tuấn cho hay.

Đây là ba trong nhiều trường hợp nhà đầu tư “vỡ mộng” với hiệu suất cho thuê chung cư. Các nhà đầu tư này chủ yếu sử dụng đòn bẩy tài chính (vay ngân hàng), để mua nhà thời điểm “nóng sốt” nhằm lướt sóng. Tuy nhiên, vị trí dự án xa trung tâm, nguồn cung cho thuê lớn khiến những phân khu này chưa hấp dẫn khách thuê, khó bù lại khoản trả ngân hàng mỗi tháng.

Thời gian qua, lợi nhuận từ cho thuê chung cư Hà Nội duy trì mức thấp hơn lãi gửi ngân hàng và có xu hướng sụt giảm. Con số này được tính bằng (tiền cho thuê một tháng x 12 tháng) chia cho giá trị tài sản.

Hãng dịch vụ bất động sản CBRE cho biết tính tỷ suất lợi nhuận cho thuê căn hộ ở Thủ đô đạt trung bình 3-3,4% một năm, trong khi năm 2023 mức này trên 5,1%.

Tương tự, theo kênh rao tin trực tuyến Batdongsan, tỷ suất lợi nhuận cho thuê chung cư tại Hà Nội đạt khoảng 3%, trong khi đầu năm 2023 ở ngưỡng 4,9-5%. Ông Nguyễn Quốc Anh, Phó tổng giám đốc kênh Batdongsan, cho hay chênh lệch ngày càng lớn giữa giá mua nhà và thuê khiến tỷ suất lợi nhuận thuần túy từ đầu tư cho thuê kém hấp dẫn.

Hiện nay, giá bán chung cư ở Hà Nội trung bình 80-90 triệu đồng mỗi m2, tăng khoảng 30-40% theo năm. Trong khi đó, mức cho thuê căn hộ chỉ tăng khoảng 8-10% một năm, nhiều dự án thậm chí không tăng giá trong thời gian dài.

Ông Quốc Anh dự báo tỷ suất lợi nhuận cho thuê có thể tiếp tục giảm do nguồn cung mới dồi dào nhưng tập trung ở phân khúc cao cấp, trong khi giá nhà thứ cấp vẫn neo cao.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Văn Đính, Chủ tịch Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (VARS) cho biết tỷ suất lợi nhuận cho thuê chung cư tại Việt Nam phổ biến dưới 2%, ở đô thị lớn khoảng 3%, thấp hơn so với gửi tiết kiệm. “Vốn bỏ ra 5-6 tỷ đồng mà lợi suất cho thuê thực tế ngày càng giảm, khiến nhiều nhà đầu tư tay ngang vỡ mộng”, ông nói.

Dù vậy, ông Đính cho rằng chung cư vẫn có sức hút với nhóm nhà đầu tư kinh nghiệm, dày vốn, có nhu cầu tích sản. Họ kỳ vọng nhiều hơn vào tốc độ tăng giá trị tài sản nên việc cho thuê chủ yếu để khai thác thêm trong lúc đợi giá điều chỉnh.

Trong giai đoạn 2026-2028, nguồn cung chung cư mới, sẵn sàng bàn giao có thể lên đến hàng chục nghìn căn, góp phần gia tăng áp lực lên thị trường cho thuê, nhất là vùng ven. CBRE dự báo hai năm tới, Thủ đô có thể đón hơn 33.000 căn hộ mới mỗi năm.

“Trong bối cảnh nguồn cung dồi dào với giá neo cao, nhà đầu tư mới cần cân nhắc kỹ về hiệu quả đầu tư, dòng tiền và rủi ro thanh khoản. Thay vì mua nhanh bán nhanh, họ nên chuyển sang chiến lược trung và dài hạn, chọn lọc dự án kỹ lưỡng”, CBRE khuyến nghị.

Ngọc Diễm – Bích Phương