Thách thức khi triển khai nhà ở xã hội

Dù nhiều doanh nghiệp khẳng định quyết tâm đồng hành lâu dài với phân khúc nhà ở xã hội, thực tế triển khai vẫn gặp không ít rào cản. Đại diện các doanh nghiệp cho rằng cần sớm tháo gỡ vướng mắc để thị trường vận hành hiệu quả và gia tăng nguồn cung.

Đại diện Công ty Nam Long cho biết thị trường còn đối mặt với nhiều áp lực như chi phí đầu vào cao, thủ tục đầu tư phức tạp và nguy cơ giảm chất lượng sản phẩm nếu phải lựa chọn vị trí xa trung tâm hoặc cắt giảm tiện ích để giảm giá thành. Ngoài ra, tình trạng thiếu quỹ đất sạch, hạn chế về vốn tín dụng và lo ngại về biên lợi nhuận thấp khiến nhiều doanh nghiệp chưa mạnh dạn tham gia.

Theo công ty, các dự án nhà ở xã hội phải tuân thủ trần lợi nhuận theo quy định, trong khi thủ tục đầu tư vẫn kéo dài. Do đó, doanh nghiệp đề nghị cần có chính sách đồng bộ và ổn định để phát triển phân khúc này một cách bền vững.

Khẳng định chiến lược gắn bó với nhà ở xã hội, bà Đặng Thị Kim Oanh – Chủ tịch Tập đoàn Kim Oanh – cho biết doanh nghiệp đang gặp nhiều khó khăn khi tiếp cận nguồn vốn và triển khai thực tế dự án.

Bà cho biết gói tín dụng 120.000 tỷ đồng giải ngân quá chậm. Dự án của tập đoàn gần hoàn thiện nhưng mới chỉ được giải ngân 200 tỷ đồng. Người mua nhà cũng chưa được ngân hàng giải ngân dù dự án đã cận ngày bàn giao, khiến nhiều gia đình không thể nhận nhà đúng hạn.

Bà Oanh đề nghị Chính phủ chỉ đạo quyết liệt hơn để tháo gỡ vướng mắc, giúp doanh nghiệp đủ điều kiện tiếp cận vốn nhanh hơn. Với Quỹ Đầu tư phát triển địa phương, bà kiến nghị nên cho doanh nghiệp vay trước 2 năm để đảm bảo tiến độ, nhất là khi việc sáp nhập đơn vị hành chính khiến tiếp cận vốn khó hơn. Bà cũng đề xuất rút ngắn quy trình giải ngân cho người mua nhà để họ sớm ổn định cuộc sống.

Về diện tích căn hộ, bà cho biết quy định hiện hành chỉ cho phép 10% quỹ căn hộ có diện tích tối đa 70-77 m². Trong khi đó, nhu cầu thực tế của nhiều gia đình Việt Nam là sống đa thế hệ. Vì vậy, bà kiến nghị nâng diện tích tối đa lên 90-100 m² và tăng tỷ lệ lên 10-15% để phù hợp hơn với nhu cầu dân số và sinh hoạt.

Tại các khu vực xa trung tâm như Long Khánh, Dầu Giây (Đồng Nai), Tân Uyên, Bến Cát, Bàu Bàng (TPHCM), bà Oanh cho rằng người dân vẫn chưa quen với mô hình căn hộ cao tầng. Bà đề nghị cho phép phát triển nhà ở xã hội thấp tầng ở những khu vực này thay vì bắt buộc phải xây cao tầng.

Liên quan tới quy định 20% nhà ở thương mại trong dự án nhà ở xã hội, bà cho biết nhiều dự án đã hoàn thiện nhưng thuế vẫn chưa được tính. Nguyên nhân là cơ chế tính thuế hiện tại khiến tổng chi phí có nguy cơ bị âm vốn. Do đó, bà kiến nghị Chính phủ xem xét lại cơ chế tính thuế và phân loại rõ hai nhóm đất: đất Nhà nước giao để làm nhà ở xã hội và phần 20% đất thương mại trong dự án – vốn cần được áp dụng mức giá khác.

Áp lực từ tiền phạt chậm nộp sử dụng đất

Bên cạnh vướng mắc về tín dụng và thủ tục, nhiều doanh nghiệp cũng phản ánh áp lực từ khoản thu bổ sung trong thời gian chờ xác định tiền sử dụng đất. Mặc dù mức phạt chậm nộp đã giảm từ 5,4%/năm xuống 3,6%/năm, đây vẫn là gánh nặng đáng kể với chủ đầu tư.

Nhiều doanh nghiệp đã gặp khó khăn vì khoản phạt này, điển hình như trường hợp của Tập đoàn Lotte hay liên doanh Thành phố Đế Vương – chủ đầu tư dự án Empire City tại Khu đô thị Thủ Thiêm.

Theo ông Lê Hoàng Châu – Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA), hiện có khoảng 100 dự án tại TPHCM đang chờ thông báo nghĩa vụ tài chính, trong đó nhiều dự án có khoản tiền phải nộp bổ sung. Một số tập đoàn lớn bị ảnh hưởng như Novaland (13 dự án) và Hưng Thịnh Land (8 dự án).

Ông Châu nhiều lần nhấn mạnh việc chậm xác định giá đất là trách nhiệm của cơ quan quản lý, không phải lỗi của doanh nghiệp. Doanh nghiệp chỉ phải chịu phạt khi đã có thông báo nghĩa vụ tài chính mà chậm nộp.

Trong kiến nghị mới nhất gửi Chính phủ, ông Châu đề xuất khoản tiền sử dụng đất phải nộp bổ sung cần được loại trừ khi không do lỗi của doanh nghiệp. Người sử dụng đất được coi là không có lỗi nếu tại thời điểm ban hành quyết định giá đất không có văn bản xác định lỗi từ cơ quan nhà nước. Đồng thời, UBND tỉnh cần cho phép khấu trừ khoản tiền đã nộp so với phần nghĩa vụ chưa được tính.

Cùng quan điểm, Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS) cũng cho rằng cần xem xét bãi bỏ thu bổ sung tiền sử dụng đất trong trường hợp doanh nghiệp chưa được xác định giá đất. Việc sớm ban hành phương pháp xác định tiền sử dụng đất rõ ràng, thống nhất sẽ giúp giảm chi phí, tạo dư địa giảm giá nhà và thúc đẩy nguồn cung ra thị trường.

Ngày 29/1 vừa qua, bảng điện tử tại thị trường chứng khoán Hong Kong và Trung Quốc đại lục chứng kiến một sắc xanh đầy phấn khích (màu tăng điểm tại thị trường quốc tế). Những cái tên từng ngập trong khủng hoảng như China Aoyuan hay Logan Group bất ngờ bứt phá ngoạn mục.

Động lực thị trường đến từ một thông tin được truyền thông địa phương loan báo: Các doanh nghiệp bất động sản không còn phải báo cáo dữ liệu liên quan đến chính sách “3 lằn ranh đỏ”.

Sau nhiều năm thị trường chìm trong băng giá, động thái này của Bắc Kinh được ví như việc tháo bỏ chiếc vòng kim cô. 

Khi “chiếc vòng kim cô” âm thầm được nới lỏng

Để hiểu được tầm quan trọng của sự kiện này, cần nhìn lại thời điểm năm 2020. Khi đó, Bắc Kinh, với quyết tâm hạ nhiệt cơn sốt đất và giảm thiểu rủi ro tài chính, đã tung ra bộ quy tắc “ba lằn ranh đỏ”. Đây là bộ ba tiêu chí khắt khe nhằm giới hạn tỷ lệ nợ trên tiền mặt, nợ trên tài sản và nợ trên vốn chủ sở hữu. Mục tiêu rất rõ ràng: Chặn đứng thói quen dùng đòn bẩy tài chính vô tội vạ của các chủ đầu tư.

Thế nhưng, liều thuốc này dường như quá mạnh. Nó không chỉ kìm hãm đà tăng trưởng nóng mà còn vô tình kích hoạt một cuộc khủng hoảng thanh khoản diện rộng bắt đầu từ giữa năm 2021. Hàng loạt “tượng đài” sụp đổ, mà điển hình là sự tan rã của China Evergrande hay những khó khăn chồng chất của Country Garden.

Theo tờ Beijing News và các nguồn tin từ Bloomberg, việc gỡ bỏ chính sách này thực tế mang tính chất “hợp thức hóa” nhiều hơn là một cú quay xe đột ngột. Các nguồn tin thân cận tiết lộ rằng, nhiều doanh nghiệp địa ốc đã âm thầm ngừng nộp các báo cáo liên quan đến ba chỉ tiêu này từ đầu năm 2023. Điều này cho thấy, giới chức Trung Quốc đã nhận ra sự cứng nhắc của chính sách và từng bước nới lỏng âm thầm để cứu vãn tình thế trước khi công bố rộng rãi.

Phản ứng của thị trường tài chính là ngay lập tức và bùng nổ. Cổ phiếu của China Aoyuan tăng vọt gần 33%, Logan Group leo hơn 20%, và ngay cả một ông lớn đang chật vật như China Vanke cũng ghi nhận mức tăng 10% tại sàn Hong Kong. Chỉ số CSI 300 Bất động sản chạm mức cao nhất trong hai tháng.

Rõ ràng, tâm lý nhà đầu tư đang khao khát một tin vui, và việc chính thức xóa bỏ rào cản tâm lý mang tên “3 lằn ranh đỏ” chính là mồi lửa họ mong chờ.

Thực tế phũ phàng sau bảng điện tử xanh

Tuy nhiên, rời mắt khỏi bảng điện tử và nhìn vào thực tế kinh doanh, câu chuyện không “màu hồng” như những con số tăng trưởng kia. Giới phân tích và chính những người trong cuộc đều giữ thái độ thận trọng, thậm chí là hoài nghi về tác động thực tế của động thái này.

Ông Liu Shui, một chuyên gia phân tích kỳ cựu tại China Index Holdings, nhận định trên Bloomberg rằng việc tiếp tục thực thi chính sách này thực tế “không còn nhiều ý nghĩa”.

Lý do rất chua chát: Hầu hết các doanh nghiệp mở rộng quá mức, những đối tượng mà chính sách này nhắm tới, đều đã vỡ nợ hoặc đang trong quá trình tái cơ cấu đau đớn. Những người còn trụ lại được đã tự động chuyển dịch sang mô hình phát triển an toàn hơn, không còn dám chạy theo quy mô bằng mọi giá.

Vấn đề cốt lõi hiện nay không còn nằm ở việc Chính phủ cho phép vay bao nhiêu, mà là ở việc ai dám cho vay và ai dám đi vay.

Một lãnh đạo cấp cao của một công ty địa ốc tư nhân tại Thượng Hải chia sẻ với Reuters trong sự bất lực. Doanh nghiệp của ông, dù đã nỗ lực đưa ra tài sản thế chấp và dù chính phủ đã có nhiều văn bản khuyến khích tín dụng, vẫn không thể tiếp cận dòng vốn mới từ ngân hàng. “Tôi không thấy các doanh nghiệp tư nhân có thể sống sót bằng cách nào”, vị lãnh đạo này cay đắng thừa nhận.

Ông Cusson Leung, Giám đốc đầu tư của KGI Asia, cũng đồng tình với quan điểm này. Theo ông, việc gỡ bỏ “3 lằn ranh đỏ” chủ yếu giải quyết vấn đề tâm lý. Nó phát đi tín hiệu rằng chính sách của chính phủ đã bớt hà khắc hơn. Nhưng với các ngân hàng thương mại, quyết định giải ngân vẫn dựa trên hồ sơ rủi ro.

Trong bối cảnh thị trường bất động sản vẫn đang dò đáy, tài sản thế chấp sụt giảm giá trị, các tổ chức tài chính có lý do chính đáng để tiếp tục “đóng băng” hầu bao của mình. Họ thà đứng ngoài cuộc còn hơn là ném tiền vào một lĩnh vực chưa thấy ánh sáng cuối đường hầm.

Niềm tin – Mảnh ghép quan trọng vẫn còn thiếu

Cuộc khủng hoảng bất động sản Trung Quốc hiện nay không đơn thuần là khủng hoảng thanh khoản (thiếu tiền), mà đã chuyển sang khủng hoảng niềm tin (thiếu người mua).

Dữ liệu mới nhất cho thấy một bức tranh ảm đạm: Giá nhà mới tại Trung Quốc trong tháng 12/2025 tiếp tục giảm 2,7% so với cùng kỳ, mức giảm nhanh nhất trong 5 tháng. Đầu tư vào bất động sản cả năm 2025 bốc hơi 17,2%. Ngay cả những doanh nghiệp được coi là “con cưng” hay có nền tảng tốt như China Vanke cũng phải vất vả đàm phán để hoãn thanh toán nợ, tránh nguy cơ vỡ nợ trong gang tấc.

Ông John Lam, chuyên gia phân tích của UBS, cảnh báo rằng còn quá sớm để nói đến sự ổn định. Doanh số bán nhà mới vẫn yếu ớt bởi người dân Trung Quốc đang lo ngại về thu nhập và sự bất ổn của nền kinh tế. Khi niềm tin của người mua nhà chưa trở lại, dòng tiền từ bán hàng – nguồn máu chính của các doanh nghiệp địa ốc – sẽ tiếp tục tắc nghẽn. Việc nới lỏng quy định vay vốn lúc này giống như việc mở rộng cửa đập thủy điện nhưng lại không có nước ở thượng nguồn.

Thêm vào đó, tư duy điều hành của Bắc Kinh dường như cũng đã thay đổi. Theo ông Robert Ciemniak, CEO của Real Estate Foresight, định hướng hiện tại là “hỗ trợ nhưng không kích thích”.

Chính phủ muốn ổn định thị trường để tránh sụp đổ hệ thống, nhưng không muốn bơm tiền để thổi lại bong bóng giá nhà như trước kia. Các biện pháp như chính quyền địa phương mua lại quỹ đất hay chuyển đổi sang nhà ở xã hội được đánh giá là tích cực, nhưng quy mô và tốc độ triển khai vẫn chưa đủ để tạo ra cú hích lớn.

Việc xóa bỏ “3 lằn ranh đỏ” có thể được xem là dấu chấm hết cho một kỷ nguyên siết chặt kỷ luật tài chính hà khắc nhất lịch sử ngành địa ốc Trung Quốc. Nó mang lại một liều thuốc tinh thần quý giá, giúp cải thiện tâm lý nhà đầu tư chứng khoán và phát đi thông điệp thiện chí từ Bắc Kinh.

Tuy nhiên, để vực dậy cả một ngành công nghiệp đang “ngấm đòn” sâu sắc, chỉ một động tác cởi trói về mặt chính sách là chưa đủ. Các chuyên gia từ Goldman Sachs nhận định rằng giai đoạn tồi tệ nhất có thể đã qua, nhưng con đường phục hồi sẽ rất dài và gập ghềnh.