Ngày 29/1 vừa qua, bảng điện tử tại thị trường chứng khoán Hong Kong và Trung Quốc đại lục chứng kiến một sắc xanh đầy phấn khích (màu tăng điểm tại thị trường quốc tế). Những cái tên từng ngập trong khủng hoảng như China Aoyuan hay Logan Group bất ngờ bứt phá ngoạn mục.

Động lực thị trường đến từ một thông tin được truyền thông địa phương loan báo: Các doanh nghiệp bất động sản không còn phải báo cáo dữ liệu liên quan đến chính sách “3 lằn ranh đỏ”.

Sau nhiều năm thị trường chìm trong băng giá, động thái này của Bắc Kinh được ví như việc tháo bỏ chiếc vòng kim cô. 

Khi “chiếc vòng kim cô” âm thầm được nới lỏng

Để hiểu được tầm quan trọng của sự kiện này, cần nhìn lại thời điểm năm 2020. Khi đó, Bắc Kinh, với quyết tâm hạ nhiệt cơn sốt đất và giảm thiểu rủi ro tài chính, đã tung ra bộ quy tắc “ba lằn ranh đỏ”. Đây là bộ ba tiêu chí khắt khe nhằm giới hạn tỷ lệ nợ trên tiền mặt, nợ trên tài sản và nợ trên vốn chủ sở hữu. Mục tiêu rất rõ ràng: Chặn đứng thói quen dùng đòn bẩy tài chính vô tội vạ của các chủ đầu tư.

Thế nhưng, liều thuốc này dường như quá mạnh. Nó không chỉ kìm hãm đà tăng trưởng nóng mà còn vô tình kích hoạt một cuộc khủng hoảng thanh khoản diện rộng bắt đầu từ giữa năm 2021. Hàng loạt “tượng đài” sụp đổ, mà điển hình là sự tan rã của China Evergrande hay những khó khăn chồng chất của Country Garden.

Theo tờ Beijing News và các nguồn tin từ Bloomberg, việc gỡ bỏ chính sách này thực tế mang tính chất “hợp thức hóa” nhiều hơn là một cú quay xe đột ngột. Các nguồn tin thân cận tiết lộ rằng, nhiều doanh nghiệp địa ốc đã âm thầm ngừng nộp các báo cáo liên quan đến ba chỉ tiêu này từ đầu năm 2023. Điều này cho thấy, giới chức Trung Quốc đã nhận ra sự cứng nhắc của chính sách và từng bước nới lỏng âm thầm để cứu vãn tình thế trước khi công bố rộng rãi.

Phản ứng của thị trường tài chính là ngay lập tức và bùng nổ. Cổ phiếu của China Aoyuan tăng vọt gần 33%, Logan Group leo hơn 20%, và ngay cả một ông lớn đang chật vật như China Vanke cũng ghi nhận mức tăng 10% tại sàn Hong Kong. Chỉ số CSI 300 Bất động sản chạm mức cao nhất trong hai tháng.

Rõ ràng, tâm lý nhà đầu tư đang khao khát một tin vui, và việc chính thức xóa bỏ rào cản tâm lý mang tên “3 lằn ranh đỏ” chính là mồi lửa họ mong chờ.

Thực tế phũ phàng sau bảng điện tử xanh

Tuy nhiên, rời mắt khỏi bảng điện tử và nhìn vào thực tế kinh doanh, câu chuyện không “màu hồng” như những con số tăng trưởng kia. Giới phân tích và chính những người trong cuộc đều giữ thái độ thận trọng, thậm chí là hoài nghi về tác động thực tế của động thái này.

Ông Liu Shui, một chuyên gia phân tích kỳ cựu tại China Index Holdings, nhận định trên Bloomberg rằng việc tiếp tục thực thi chính sách này thực tế “không còn nhiều ý nghĩa”.

Lý do rất chua chát: Hầu hết các doanh nghiệp mở rộng quá mức, những đối tượng mà chính sách này nhắm tới, đều đã vỡ nợ hoặc đang trong quá trình tái cơ cấu đau đớn. Những người còn trụ lại được đã tự động chuyển dịch sang mô hình phát triển an toàn hơn, không còn dám chạy theo quy mô bằng mọi giá.

Vấn đề cốt lõi hiện nay không còn nằm ở việc Chính phủ cho phép vay bao nhiêu, mà là ở việc ai dám cho vay và ai dám đi vay.

Một lãnh đạo cấp cao của một công ty địa ốc tư nhân tại Thượng Hải chia sẻ với Reuters trong sự bất lực. Doanh nghiệp của ông, dù đã nỗ lực đưa ra tài sản thế chấp và dù chính phủ đã có nhiều văn bản khuyến khích tín dụng, vẫn không thể tiếp cận dòng vốn mới từ ngân hàng. “Tôi không thấy các doanh nghiệp tư nhân có thể sống sót bằng cách nào”, vị lãnh đạo này cay đắng thừa nhận.

Ông Cusson Leung, Giám đốc đầu tư của KGI Asia, cũng đồng tình với quan điểm này. Theo ông, việc gỡ bỏ “3 lằn ranh đỏ” chủ yếu giải quyết vấn đề tâm lý. Nó phát đi tín hiệu rằng chính sách của chính phủ đã bớt hà khắc hơn. Nhưng với các ngân hàng thương mại, quyết định giải ngân vẫn dựa trên hồ sơ rủi ro.

Trong bối cảnh thị trường bất động sản vẫn đang dò đáy, tài sản thế chấp sụt giảm giá trị, các tổ chức tài chính có lý do chính đáng để tiếp tục “đóng băng” hầu bao của mình. Họ thà đứng ngoài cuộc còn hơn là ném tiền vào một lĩnh vực chưa thấy ánh sáng cuối đường hầm.

Niềm tin – Mảnh ghép quan trọng vẫn còn thiếu

Cuộc khủng hoảng bất động sản Trung Quốc hiện nay không đơn thuần là khủng hoảng thanh khoản (thiếu tiền), mà đã chuyển sang khủng hoảng niềm tin (thiếu người mua).

Dữ liệu mới nhất cho thấy một bức tranh ảm đạm: Giá nhà mới tại Trung Quốc trong tháng 12/2025 tiếp tục giảm 2,7% so với cùng kỳ, mức giảm nhanh nhất trong 5 tháng. Đầu tư vào bất động sản cả năm 2025 bốc hơi 17,2%. Ngay cả những doanh nghiệp được coi là “con cưng” hay có nền tảng tốt như China Vanke cũng phải vất vả đàm phán để hoãn thanh toán nợ, tránh nguy cơ vỡ nợ trong gang tấc.

Ông John Lam, chuyên gia phân tích của UBS, cảnh báo rằng còn quá sớm để nói đến sự ổn định. Doanh số bán nhà mới vẫn yếu ớt bởi người dân Trung Quốc đang lo ngại về thu nhập và sự bất ổn của nền kinh tế. Khi niềm tin của người mua nhà chưa trở lại, dòng tiền từ bán hàng – nguồn máu chính của các doanh nghiệp địa ốc – sẽ tiếp tục tắc nghẽn. Việc nới lỏng quy định vay vốn lúc này giống như việc mở rộng cửa đập thủy điện nhưng lại không có nước ở thượng nguồn.

Thêm vào đó, tư duy điều hành của Bắc Kinh dường như cũng đã thay đổi. Theo ông Robert Ciemniak, CEO của Real Estate Foresight, định hướng hiện tại là “hỗ trợ nhưng không kích thích”.

Chính phủ muốn ổn định thị trường để tránh sụp đổ hệ thống, nhưng không muốn bơm tiền để thổi lại bong bóng giá nhà như trước kia. Các biện pháp như chính quyền địa phương mua lại quỹ đất hay chuyển đổi sang nhà ở xã hội được đánh giá là tích cực, nhưng quy mô và tốc độ triển khai vẫn chưa đủ để tạo ra cú hích lớn.

Việc xóa bỏ “3 lằn ranh đỏ” có thể được xem là dấu chấm hết cho một kỷ nguyên siết chặt kỷ luật tài chính hà khắc nhất lịch sử ngành địa ốc Trung Quốc. Nó mang lại một liều thuốc tinh thần quý giá, giúp cải thiện tâm lý nhà đầu tư chứng khoán và phát đi thông điệp thiện chí từ Bắc Kinh.

Tuy nhiên, để vực dậy cả một ngành công nghiệp đang “ngấm đòn” sâu sắc, chỉ một động tác cởi trói về mặt chính sách là chưa đủ. Các chuyên gia từ Goldman Sachs nhận định rằng giai đoạn tồi tệ nhất có thể đã qua, nhưng con đường phục hồi sẽ rất dài và gập ghềnh.

Doanh nghiệp ngao ngán

Đại diện một doanh nghiệp bất động sản tại TPHCM cho biết thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư là rào cản lớn, khiến không ít dự án bị chậm tiến độ hoặc bỏ lỡ cơ hội kinh doanh. Quy trình này có thể làm tăng thời gian và chi phí chuẩn bị đầu tư thêm 2-5 năm, doanh nghiệp phải chờ đợi sự phê duyệt kéo dài, làm hao tổn nguồn lực.

Cũng theo ý kiến này, thủ tục chấp thuận chủ trương hoặc điều chỉnh chủ trương đầu tư chỉ mang tính chấp thuận về mục tiêu, địa điểm, quy mô dự án, không tạo thêm giá trị quản lý đáng kể. Bởi các nội dung đó đều đã được xem xét trong quá trình thực hiện các luật chuyên ngành như khi doanh nghiệp xin giao đất, thuê đất hoặc xin giấy phép xây dựng… 

Đồng thời, thủ tục này làm trùng lặp quá trình thẩm định, phê duyệt dự án, tạo gánh nặng hành chính cho doanh nghiệp. Bởi quy trình thẩm định phụ thuộc vào sự phối hợp của nhiều sở, ngành nên chỉ cần một đơn vị chậm trả lời hoặc có ý kiến chưa thống nhất, hồ sơ sẽ bị “treo” vô thời hạn.

Thậm chí trong một vài trường hợp, các sở ngành đưa ra ý kiến mâu thuẫn nhau, khiến cơ quan chủ trì không thể tổng hợp để trình cấp có thẩm quyền. Doanh nghiệp phải chờ cả năm trời cho công tác thẩm định, dù đã nộp đầy đủ hồ sơ từ đầu.

Đại diện doanh nghiệp đề xuất nên bãi bỏ quy định thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư, có thể cắt giảm được khoảng 30-50% thời gian xử lý thủ tục hành chính, chi phí tuân thủ pháp luật, điều kiện kinh doanh tùy theo loại dự án. Từ đó, thời gian được rút ngắn, tiết kiệm được chi phí cho nhà đầu tư và dự án sớm được triển khai, hoàn thiện đưa ra thị trường.

Theo Luật Đầu tư 2020, chấp thuận chủ trương đầu tư là việc cơ quan Nhà nước có thẩm quyền đồng ý về mục tiêu, địa điểm, quy mô, tiến độ, thời hạn thực hiện dự án, cùng nhà đầu tư hoặc hình thức lựa chọn nhà đầu tư và các cơ chế, chính sách đặc biệt (nếu có). Tuy nhiên, không chỉ một mà nhiều doanh nghiệp, chuyên gia trong thời gian qua đều có ý kiến nên bỏ thủ tục này vì những rườm rà không đáng có.

Ông Lê Hoàng Châu – Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TPHCM – đồng thuận việc xin chấp thuận chủ trương đầu tư cho các dự án nhà ở thương mại thường kéo dài thời gian trước khi được cấp phép xây dựng. Thủ tục này là rào cản kỹ thuật khiến doanh nghiệp mất thời gian và nguồn lực để theo đuổi.

Tại dự thảo Luật Đầu tư kinh doanh, khi nói về quá trình áp dụng các quy định về việc chấp thuận chủ trương đầu tư và lựa chọn nhà đầu tư, Bộ Tài chính thừa nhận thủ tục này đang trở thành tâm điểm tranh luận. Nhiều ý kiến đề xuất bãi bỏ để giảm rào cản đầu tư, nhưng cũng không ít quan điểm cho rằng nếu bỏ sẽ tiềm ẩn rủi ro về quản lý Nhà nước, thiệt hại cho doanh nghiệp.

Có ý kiến cho rằng, thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư là thủ tục không rõ mục tiêu quản lý, không rõ ràng, không cụ thể, không hiệu quả, không thể tiên liệu trước và chồng chéo, trùng lặp với nhiều quy định khác…

Ngược lại, có quan điểm nêu quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư là cơ sở để xác lập dự án, qua đó xác định rõ ràng các thông tin: quy mô, mục tiêu dự án, thời hạn thực hiện dự án, tiến độ thực hiện, quyền – nghĩa vụ của các bên (Nhà nước, nhà đầu tư), xác định các ưu đãi đầu tư mà nhà đầu tư sẽ được hưởng. Nếu không có quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư thì những nội dung trên sẽ rất khó xác định một cách minh bạch và chủ thể chịu thiệt hại nhất chính là các nhà đầu tư.

Đề xuất rút gọn thủ tục, áp dụng với dự án đặc thù

Nêu quan điểm, Bộ Tài chính cho rằng việc thực hiện chấp thuận chủ trương đầu tư tồn tại một số vấn đề nhưng thủ tục này đóng nhiều vai trò quan trọng.

Trong đó, chấp thuận chủ trương đầu tư là cơ sở, văn bản pháp lý ghi nhận, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư. Thủ tục này cũng là công cụ sàng lọc các dự án nhạy cảm, có tác động, ảnh hưởng đến phát triển kinh tế – xã hội, quốc phòng – an ninh, môi trường; là công cụ để kiểm soát, đảm bảo an toàn và phát triển bền vững.

Cơ quan quản lý Nhà nước về đầu tư có thể thẩm định đồng thời liên quan đến quy hoạch, đất đai, môi trường, xây dựng… ngay từ giai đoạn chuẩn bị thực hiện dự án nhằm cắt giảm thời gian và chi phí thực hiện so với việc thực hiện từng thủ tục độc lập về đất đai, quy hoạch, xây dựng…

Cũng theo Bộ Tài chính, thủ tục quyết định chủ trương đầu tư tại Luật Đầu tư tạo ra tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, tránh tình trạng “trăm hoa đua nở” về trình tự, thủ tục thực hiện dự án của các luật chuyên ngành, tạo môi trường đầu tư minh bạch, rõ ràng, dễ tiếp cận cho nhà đầu tư.

Tuy nhiên, Bộ Tài chính cũng cho rằng cần tiếp tục sửa đổi để hoàn thiện quy định này nhằm tháo gỡ các khó khăn vướng mắc và đẩy nhanh quá trình thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư, đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ với quy định của pháp luật có liên quan.

Một trong những đề xuất sửa đổi, bổ sung quy định của Bộ Tài chính tại dự thảo là quy định cụ thể các trường hợp không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư để đơn giản hoá thủ tục như dự án đầu tư đã được xác định cụ thể về tên dự án; quy mô; mục tiêu; địa điểm; nhà đầu tư (nếu có); tiến độ, thời hạn (nếu có) tại quy hoạch ngành quốc gia hoặc quy hoạch tỉnh.

Hoặc dự án đầu tư được lựa chọn nhà đầu tư thông qua hình thức đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án đầu tư có sử dụng đất; nhà đầu tư trúng đấu giá quyền khai thác khoáng sản; nhà đầu tư được giao đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật cụm công nghiệp theo quy định pháp luật về quản lý, phát triển cụm công nghiệp…

Đặc biệt, Bộ đề xuất thu hẹp diện dự án phải thực hiện chấp thuận chủ trương đầu tư. Thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư chỉ thực hiện đối với các dự án ảnh hưởng lớn đến môi trường hoặc tiềm ẩn khả năng ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường; dự án ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh; dự án đầu tư trong các lĩnh vực quan trọng như cảng biển, sân bay…

Đồng quan điểm, ông Võ Hồng Thắng – Phó tổng giám đốc DKRA Group – thừa nhận quy định thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư là thủ tục cần thiết để xác định các chỉ tiêu liên quan đến quy hoạch, đất đai, môi trường, xây dựng… Tuy nhiên, việc lấy ý kiến các sở ngành để hoàn tất thủ tục này rất mất thời gian, vướng ở “cửa” nào là mệt “cửa” đó. Ông dí dỏm nói vui thủ tục này là “bộ môn phối hợp”.

Về lâu dài, ông Thắng kiến nghị cần bỏ thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư để giảm bớt thủ tục đối với doanh nghiệp. Muốn làm vậy, cơ sở dữ liệu đất đai phải đồng bộ và công khai, quy hoạch phân khu chi tiết phải rõ ràng, thể hiện rõ các hệ số cần thiết theo yêu cầu của thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư như hệ số, mật độ xây dựng, tầng cao…