Chính phủ hôm nay (6/1) ban hành Nghị quyết quy định xử lý khó khăn, vướng mắc về đấu giá quyền sử dụng đất trong trường hợp giao đất ở theo quy định của Luật Đất đai.

Nghị quyết này quy định về tiền đặt trước tham gia đấu giá quyền sử dụng đất trong trường hợp giao đất ở cho cá nhân; xử lý vi phạm đối với người trúng đấu giá quyền sử dụng đất trong trường hợp giao đất ở vi phạm nghĩa vụ nộp tiền trúng đấu giá quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật về đất đai và pháp luật khác có liên quan.

Nghị quyết đã bổ sung một số giải pháp, cơ chế nhằm ngăn chặn hành vi trục lợi, sai phạm trong đấu giá đất, trong đó có tình trạng trả giá cao rồi bỏ cọc. Cụ thể, Nghị quyết quy định về tiền đặt trước khi tham gia đấu giá quyền sử dụng đất đối với trường hợp giao đất ở cho cá nhân theo Luật Đất đai.

Theo Điều 39 Luật Đấu giá tài sản năm 2016 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2024), tiền đặt trước trong trường hợp này được quy định tối thiểu 5% và tối đa 20% giá khởi điểm. Tuy nhiên, Nghị quyết mới đã nâng mức tiền đặt trước lên tối thiểu 10% và tối đa 50% giá khởi điểm, qua đó siết chặt kỷ luật đấu giá, hạn chế tình trạng đầu cơ, trả giá cao để trục lợi rồi bỏ cọc.

Nghị quyết cũng quy định cụ thể việc xử lý vi phạm đối với người trúng đấu giá quyền sử dụng đất trong trường hợp giao đất ở.

Theo đó, người trúng đấu giá quyền sử dụng đất để giao đất ở nhưng vi phạm nghĩa vụ nộp tiền trúng đấu giá, dẫn đến việc hủy quyết định công nhận kết quả đấu giá, tùy theo tính chất, mức độ vi phạm sẽ bị cấm tham gia đấu giá quyền sử dụng đất trong trường hợp giao đất ở.

Trong đó, trường hợp không nộp tiền trúng đấu giá bị cấm từ 2 năm đến 5 năm, còn trường hợp nộp không đầy đủ tiền trúng đấu giá bị cấm từ 6 tháng đến 3 năm.

Cơ quan có thẩm quyền phê duyệt kết quả trúng đấu giá quyền sử dụng đất trong trường hợp giao đất ở cho cá nhân đồng thời là cơ quan có thẩm quyền quyết định việc cấm tham gia đấu giá theo quy định nêu trên.

Trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày ban hành quyết định hủy quyết định công nhận kết quả đấu giá quyền sử dụng đất, cơ quan có thẩm quyền phải xem xét và ban hành quyết định cấm tham gia đấu giá đối với người trúng đấu giá theo quy định.

Nội dung quyết định cấm tham gia đấu giá, việc gửi và đăng tải trên Cổng Đấu giá tài sản quốc gia, cũng như việc khiếu nại, khởi kiện và thời hiệu xử lý vi phạm được thực hiện theo quy định pháp luật hiện hành.

Nghị quyết này có hiệu lực thi hành kể từ hôm nay (ngày 6/1) đến hết ngày 28/2/2027.

Trường hợp luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội được sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới có hiệu lực thi hành sau ngày Nghị quyết này được thông qua và trước ngày 1/3/2027 thì các quy định tương ứng được ban hành trong Nghị quyết này chấm dứt hiệu lực.

Trong thời gian các quy định của Nghị quyết này có hiệu lực, nếu quy định về tiền đặt trước, cấm tham gia đấu giá quyền sử dụng đất trong trường hợp giao đất ở trong Nghị quyết này khác với các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan thì thực hiện theo quy định tại Nghị quyết này.

Theo Nghị định 357 của Chính phủ, từ ngày 1/3, mỗi căn nhà, căn hộ chung cư và sản phẩm bất động sản sẽ được gắn một mã định danh điện tử riêng.

Mã là chuỗi ký tự số và chữ, tối đa 40 ký tự. Cấu trúc của mã định danh điện tử cho các sản phẩm bất động sản bao gồm các trường thông tin: mã thông tin dự án, công trình; mã định danh địa điểm (nếu có); dãy ký tự tự nhiên.

Bước đi nhằm minh bạch hóa thị trường

Trao đổi với phóng viên báo Dân trí, ông Nguyễn Anh Quê – Chủ tịch G6 Group, Ủy viên Ban chấp hành Hiệp hội Bất động sản Việt Nam – cho rằng về bản chất, bất động sản không phải đến bây giờ mới được định danh. Trước đây, mỗi thửa đất đã có số tờ, số thửa; mỗi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đều có số sổ riêng và các thông tin này không trùng nhau.

Việc gắn mã định danh điện tử theo nghị định mới không tạo ra một khái niệm hoàn toàn mới, mà là thống nhất cách định danh trên phạm vi cả nước và đưa dữ liệu lên môi trường số.

Đồng quan điểm, GS Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường, chỉ ra khi dữ liệu được số hóa và liên thông ở quy mô quốc gia, các hoạt động như tra cứu thông tin, thống kê, chuyển nhượng hay thực hiện các nghiệp vụ liên quan đến bất động sản sẽ trở nên thuận lợi và minh bạch hơn.

Trước khi có nghị định mới, hạn chế lớn nhất không nằm ở việc có hay không có định danh, mà ở phạm vi quản lý dữ liệu. Việc quản lý chủ yếu dừng ở cấp huyện, sau đó mở rộng lên cấp tỉnh khi có liên thông nội bộ, nhưng chưa cho phép quản lý tài sản nhà ở và đất đai ở quy mô quốc gia. Điều này khiến công tác thống kê, tổng hợp dữ liệu phải đi qua nhiều tầng nấc, mất thời gian và thiếu tính đồng bộ.

Về tác động, GS Võ cho rằng việc gắn mã định danh điện tử là cơ sở quan trọng để minh bạch hóa thị trường. Đây là điều kiện tiên quyết để bất động sản phát triển bền vững.

Phân tích kỹ hơn, ông Nguyễn Anh Quê nhấn mạnh một trong những nguyên nhân khiến thị trường vận hành thiếu lành mạnh là thiếu minh bạch thông tin và lịch sử giao dịch.

“Khi mỗi bất động sản được gắn mã định danh, tài sản đó sẽ có số hiệu riêng, gắn với chủ sở hữu cụ thể. Quan trọng hơn, toàn bộ lịch sử giao dịch, từ mua bán, chuyển nhượng đến cho tặng đều được ghi nhận xuyên suốt theo mã định danh”, vị ông Quê nói.

Mua, bán, cho ai đều biết

Theo ông Nguyễn Anh Quê, khi bất động sản được định danh đầy đủ, việc chuyển nhượng cho con cái, cho tặng hay mua bán qua nhiều lần đều để lại dấu vết dữ liệu rõ ràng, qua đó hạn chế các giao dịch mập mờ, giao dịch ngầm hoặc khai báo không đầy đủ.

Để làm được việc này, cơ sở dữ liệu bất động sản không thể tồn tại độc lập, mà cần được kết nối với các cơ sở dữ liệu khác như thuế, ngân hàng và công chứng. Khi đó, việc quản lý không chỉ dừng lại ở “ai sở hữu tài sản gì”, mà còn tiến tới làm rõ nguồn tiền hình thành bất động sản, hạn chế tình trạng đầu cơ hoặc đứng tên hộ.

GS Đặng Hùng Võ nhìn nhận việc định danh bất động sản là xu hướng mà nhiều quốc gia đã áp dụng từ lâu. Ở các thị trường phát triển, minh bạch bất động sản không chỉ là thông tin về thửa đất hay vị trí, mà còn bao gồm toàn bộ lịch sử chuyển nhượng và dòng tiền liên quan đến tài sản. Việt Nam, theo ông, đang từng bước tiến tới mô hình quản lý này.

Dẫu vậy, cả 2 vị chuyên gia đều cho rằng người dân chỉ thực sự hưởng lợi khi việc gắn mã định danh điện tử đi kèm cải cách thủ tục hành chính thực chất. Theo ông Quê, nếu chỉ dừng lại ở việc gắn mã, trong khi các giao dịch như chuyển nhượng, thừa kế, chỉnh lý biến động vẫn phải nộp hồ sơ giấy và chờ đợi theo quy trình cũ, thì người dân sẽ khó cảm nhận được lợi ích rõ ràng.

GS Đặng Hùng Võ thì nhấn mạnh sự cần thiết của cải cách đồng bộ các quy định pháp luật liên quan, từ đất đai, công chứng đến căn cước. Nếu dữ liệu đã điện tử hóa nhưng các luật vẫn yêu cầu xuất trình giấy tờ bản cứng, cải cách sẽ không triệt để, thậm chí tạo thêm chồng chéo.

Về dài hạn, mã định danh điện tử sẽ giúp thị trường bất động sản vận hành mạch lạc hơn. Mọi giao dịch đều có thể truy xuất rõ ràng: ai bán cho ai, giao dịch vào thời điểm nào, và trong những bước tiếp theo, thậm chí phải giải trình nguồn tiền mua bất động sản. Khi đó, thị trường sẽ tiến gần hơn tới trạng thái minh bạch, lành mạnh và bền vững.