Bộ Xây dựng đang tham vấn ý kiến về dự thảo Nghị quyết thí điểm phát triển nhà ở thương mại giá phù hợp ngay sau khi Thủ tướng yêu cầu cần có chính sách nhà ở cho người thu nhập trung bình (mức trên 20 triệu đồng mỗi tháng).

Theo cơ quan soạn thảo, việc ban hành nghị quyết này là cấp bách trong bối cảnh bình quân giá bán sơ cấp chung ở Hà Nội năm ngoái đạt 100 triệu đồng mỗi m2 (tăng 40% so với 2024), còn tại TP HCM đạt 111 triệu mỗi m2 (tăng 23%). “Mức tăng giá nhà ở, đất ở cao hơn nhiều so với đà tăng thu nhập bình quân, khiến khả năng tiếp cận nhà ở của người dân thêm khó khăn”, Bộ Xây dựng nêu.

Các cơ chế, chính sách về nhà ở xã hội đã được hoàn thiện, thực thi đạt nhiều kết quả tích cực thời gian qua. Tuy nhiên, theo Bộ Xây dựng, các dự án nhà xã hội chưa nhiều và cần sự hỗ trợ của Nhà nước, nhất là cơ chế miễn tiền sử dụng đất và hỗ trợ đầu tư hạ tầng. Đồng thời, nhà xã hội cũng chỉ giải quyết được một phần chỗ ở cho các đối tượng thu nhập thấp. Bộ nhận định rất nhiều người thu nhập trung bình “còn rất khó khăn” về nhà ở với mức giá hiện tại, đặc biệt ở các đô thị lớn.

Chính sách dự kiến để phát triển nhà thương mại giá phù hợp cũng có một số điểm tương đồng với nhà ở xã hội, theo dự thảo. Trong đó, giá bán của hai loại hình nhà ở đều được xác định theo nguyên tắc tính đúng, đủ các chi phí đất đai, xây dựng, lãi vay… cộng với một mức lợi nhuận định mức.

Chủ đầu tư của nhà xã hội và thương mại giá phù hợp đều được tiếp cận nguồn vốn với lãi suất ưu đãi thấp hơn, thời gian vay dài hơn so với các dự án thương mại thông thường.

Với người mua, họ chỉ mua được sở hữu 1 sản phẩm thuộc hai loại hình nhà ở được Nhà nước ưu đãi này. Cùng với đó, sản phẩm này cũng bị hạn chế chuyển nhượng, không được bán lại trong ít nhất 5 năm kể từ ngày thanh toán đủ tiền.

Cơ quan quản lý cũng yêu cầu chủ đầu tư nhà xã hội, nhà thương mại giá phù hợp phải kiểm toán, quyết toán và gửi cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh để kiểm tra giá bán, giá thuê mua.

Về điểm khác biệt, nhà ở xã hội được miễn tiền sử dụng đất và tiền thuê đất đối với toàn bộ diện tích dự án, còn loại hình nhà giá phù hợp dự kiến vẫn phải nộp tiền sử dụng đất.

Căn cứ để tính toán nghĩa vụ tài chính của nhà đầu tư với loại hình nhà ở giá phù hợp là bảng giá đất và hệ số điều chỉnh. Việc áp dụng bảng giá đất có thể giúp chủ đầu tư xác định được chi phí đầu vào về đất đai một cách ổn định và cũng thấp hơn so với đấu giá (như dự án thương mại thông thường), qua đó có cơ sở để giảm giá bán nhà cho người dân.

Tuy nhiên, UBND cấp tỉnh có thể chấp thuận chủ trương đồng thời giao chủ đầu tư dự án nhà thương mại giá phù hợp không thông qua đấu giá, đấu thầu. Với dự án nhà xã hội khi có từ hai nhà đầu tư quan tâm trở lên, cơ quan quản lý vẫn cần thực hiện đấu thầu để lựa chọn doanh nghiệp thực hiện.

Chủ đầu tư dự án nhà ở thương mại giá phù hợp cũng có thể không cần bố trí quỹ đất 20% để xây dựng nhà xã hội trong phạm vi dự án. Đây là một nghĩa vụ bắt buộc đối với các dự án nhà thương mại ở các đô thị lớn.

Về lợi nhuận định mức, doanh nghiệp làm nhà ở thương mại giá phù hợp có thể được hưởng tối đa 15% tổng vốn đầu tư, cao hơn 5% so với các dự án nhà xã hội. Ngoài ra, chủ đầu tư nhà giá phù hợp dự kiến được giảm bớt điều kiện để huy động vốn khi không yêu cầu phải có quyết định giao, cho thuê đất.

Bộ Xây dựng cho rằng những ưu đãi này khuyến khích doanh nghiệp tham gia làm nhà giá phù hợp, thúc đẩy tăng nguồn cung cho thị trường nhà ở phù hợp với khả năng chi trả của người dân.

Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA) cũng đánh giá thị trường bất động sản tại các đô thị hiện nay rất thiếu nhà ở giá phù hợp. Theo ông, đây là các loại căn hộ 1-2 phòng ngủ, diện tích 50-70 m2. Với đơn giá 30-70 triệu đồng mỗi m2, căn hộ sẽ có giá trị 2-5 tỷ đồng.

Ông Châu chỉ ra năm 2020, TP HCM cũ trước sáp nhập chỉ có 163 căn nhà giá phù hợp, tương đương khoảng 1% tổng nguồn cung mới ra thị trường. Tuy nhiên, từ sau đó đến tháng 6/2025, loại hình nhà ở trên đã biến mất ở thành phố này, chỉ còn nhà trung và cao cấp, trong đó nhà cao cấp chiếm 70% nguồn cung.

Theo ông, tình trạng này bởi thị trường thiếu nguồn cung dự án nhà ở thương mại, nhà xã hội. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp sẵn dự án, có điều kiện chiếm lĩnh thị trường và thường chọn phân khúc cao cấp hoặc “làm giá” sản phẩm để tối đa hóa lợi nhuận. Đồng thời, chuyên gia này cũng cho rằng Luật Nhà ở 2023 vẫn chưa có quy định cơ chế tạo điều kiện để hỗ trợ người thu nhập trung bình, thu nhập thấp ở đô thị có nhà ở giá phù hợp.

Vì vậy, ông Lê Hoàng Châu đề nghị bổ sung vào Luật Nhà ở quy định tạo điều kiện để người thu nhập thấp, trung bình ở đô thị được vay với lãi suất 6-7% mỗi năm để mua, thuê mua nhà thương mại giá phù hợp trong kỳ hạn 10-12 năm.

Ông Phạm Đức Toản, Tổng giám đốc EZ Property đánh giá đề xuất ưu tiên nhóm thu nhập trung bình được mua nhà giá phù hợp sẽ là chính sách ưu việt, giúp đảm bảo an sinh xã hội với mục tiêu “không ai bị bỏ lại phía sau”. Đây là nhóm phần lớn mắc kẹt trong giấc mơ an cư khi thu nhập vượt qua ngưỡng mua nhà xã hội song không thể với đến nhà ở thương mại.

Tuy nhiên, ông vẫn lo ngại tình trạng chủ đầu tư thiếu mặn mà với phân khúc này bởi ưu đãi có thể chưa thực sự hấp dẫn. Chuyên gia này cho rằng doanh nghiệp vẫn phải trả tiền sử dụng đất, thuê đất – vốn chiếm tỷ lệ lớn trong chi phí cấu thành giá nhà ở – giống như các dự án nhà thương mại khác. Trong khi đó, từ đầu năm nay, bảng giá đất mới ở nhiều địa phương tiếp tục tăng mạnh, kéo chi phí liên quan đất đai từ giải phóng mặt bằng, đền bù thu hồi đất, thuế phí đều leo thang.

Theo ông Toản, mức lợi nhuận định mức làm nhà giá phù hợp chỉ cao hơn nhà xã hội 5% cũng có thể khiến doanh nghiệp chịu nhiều rủi ro. “Chỉ cần quá trình triển khai gặp vướng mắc khiến tiến độ chậm quá hai năm, doanh nghiệp sẽ phải chịu chi phí tài chính rất lớn khi hết giai đoạn ưu đãi lãi suất”, ông nói.

Để chính sách khả thi và thực sự thu hút doanh nghiệp, CEO EZ Property đề xuất chủ đầu tư xây nhà thương mại giá phù hợp được hưởng cơ chế miễn hoặc giảm một phần ba tiền sử dụng đất. Điều này vừa giúp đảm bảo công bằng giữa các địa phương vừa đảm bảo lợi nhuận cho chủ đầu tư.

Ông cũng cho rằng dự thảo cần quy định cụ thể hơn về điều kiện nhà ở và thu nhập người thụ hưởng. Việc giới hạn khung thu nhập rất cần thiết thay vì chỉ đưa ra mức sàn (trên 20 triệu mỗi tháng) mà thiếu mức trần.

Anh Tú – Ngọc Diễm

Chính phủ đề xuất đơn giản hóa nhiều thủ tục để đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án. Cụ thể, với dự án nhà ở xã hội đã được chấp thuận chủ trương đầu tư và phù hợp với quy hoạch, kế hoạch phát triển nhà ở đã được phê duyệt, cơ quan nhà nước có thẩm quyền được phép giao chủ đầu tư mà không cần đấu thầu.

Các tiêu chí ưu tiên lựa chọn chủ đầu tư gồm: có chức năng kinh doanh bất động sản; đảm bảo về dư nợ tín dụng, dư nợ trái phiếu; có đủ vốn chủ sở hữu theo quy định; đồng thời có kinh nghiệm và năng lực tài chính phù hợp. Ngoài ra, dự án nhà ở xã hội sẽ được miễn nhiều thủ tục như lập, thẩm định, phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch chi tiết; không phải lập báo cáo nghiên cứu khả thi. Chủ đầu tư tự tổ chức thẩm định, phê duyệt và chịu trách nhiệm tuân thủ quy định pháp luật.

Việc thẩm định thiết kế về phòng cháy và chữa cháy được thực hiện lồng ghép trong thủ tục cấp giấy phép xây dựng. Trường hợp công trình nhà ở xã hội thuộc dự án được đề xuất áp dụng thiết kế mẫu, thiết kế điển hình đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công bố thì được miễn giấy phép xây dựng. Việc lựa chọn nhà thầu trong hoạt động xây dựng để thực hiện các gói thầu thuộc dự án đầu tư xây dựng nhà ở xã hội bằng nguồn vốn đầu tư công được áp dụng hình thức chỉ định thầu rút gọn.

Nới điều kiện mua nhà ở xã hội

Theo quy định hiện hành, người được hưởng chính sách nhà ở xã hội phải chưa sở hữu nhà ở tại tỉnh, thành phố nơi có dự án; chưa từng mua, thuê mua nhà ở xã hội hoặc hưởng chính sách hỗ trợ nhà ở dưới bất kỳ hình thức nào. Trường hợp đã có nhà, diện tích bình quân đầu người phải thấp hơn mức tối thiểu theo quy định.

Tuy nhiên, quy định này bộc lộ nhiều bất cập. Tại các địa phương có địa giới hành chính rộng, nhiều người lao động có nhà ở tại vùng nông thôn nhưng làm việc tại đô thị, khu công nghiệp cách xa. Họ có nhu cầu thuê, mua nhà ở xã hội để ổn định cuộc sống, nhưng không đáp ứng điều kiện do đã sở hữu nhà ở trong tỉnh.

Sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh cũng khiến việc xác định đối tượng hưởng chính sách thêm phức tạp. Trước khi sáp nhập, một số người đủ điều kiện do không có nhà ở tại nơi có dự án; nhưng sau sáp nhập, họ lại không còn đủ điều kiện theo phạm vi hành chính mới.

Trước thực tế này, Chính phủ đề xuất tại các tỉnh, thành được sắp xếp lại, việc xác định điều kiện hưởng chính sách nên căn cứ theo địa giới hành chính trước thời điểm sắp xếp. Đồng thời, với người lao động có nhà ở nhưng làm việc xa nơi ở, chỉ cần chưa từng mua, thuê mua nhà ở xã hội, chưa được hỗ trợ nhà ở là đủ điều kiện. Trong trường hợp đã có nhà, khoảng cách từ nhà ở đến nơi làm việc phải tối thiểu 30 km.

Sơn Hà

Chiều 26/11, với tỷ lệ 100% đại biểu có mặt tán thành, HĐND TP Hà Nội thông qua nghị quyết về bảng giá đất mới, áp dụng từ đầu năm 2026. Theo đó, giá đất tại Thủ đô được chia thành 17 khu vực sau sắp xếp đơn vị hành chính, thay vì theo các quận, huyện như trước.

Khu vực 1 (các phường trong vành đai 1) có giá cao nhất, gồm Tây Hồ, Ngọc Hà, Ba Đình, Giảng Võ, Ô Chợ Dừa, Hoàn Kiếm, Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Cửa Nam, Hai Bà Trưng.

Trong đó, giá đất ở khu vực này cao nhất là hơn 702 triệu đồng một m2, với thửa giáp mặt đường (vị trí 1) tại loạt tuyến đường như Bà Triệu (đoạn từ Hàng Khay đến Trần Hưng Đạo), Đinh Tiên Hoàng, Hai Bà Trưng (đoạn từ Lê Thánh Tông đến Quán Sứ).

Mức này cũng được áp dụng cho các tuyến đường Hàng Đào, Hàng Khay, Hàng Ngang, Lê Thái Tổ, Lý Thường Kiệt, Nhà Thờ và Trần Hưng Đạo (đoạn Trần Thánh Tông đến Lê Duẩn). So với bảng giá hiện hành, giá đất ở cao nhất tại Hà Nội tăng thêm 2%.

Ngưỡng 2% cũng là mức tăng chung tại các khu vực 2 (phường trong vành đai 2), khu vực 3 (từ vành đai 2 đến vành đai 3), khu vực 4 và 5 (ngoài vành đai 3 bên hữu sông Hồng, trừ Chương Mỹ, Sơn Tây, Tùng Thiện), khu vực 6 (phường trong ranh giới sông Hồng – sông Đuống – vành đai 3).

Theo nghị quyết, trong các trường hợp đặc biệt, thửa đất có ít nhất 4 mặt tiếp giáp với đường có tên trong bảng giá, thì được nhân hệ số điều chỉnh (hệ số K) bằng 1,3 nơi có giá đất cao nhất. Còn các thửa có từ 1 đến 3 mặt tiếp giáp với đường sẽ có hệ số K dao động 1,1-1,25.

Giá đất ở tại bảng giá mới chủ yếu biến động mạnh tại một số xã ngoại thành. Trong đó, giá một số thửa đất giáp mặt đường tại khu vực 9 (gồm 7 xã Liên Minh, Ô Diên, Đan Phượng, Hoài Đức, Dương Hòa, Đông Sơn, An Khánh) tăng cao nhất với 26%. Bình quân giá đất tại đây khoảng 30,4 triệu đồng một m2, trong khi theo bảng giá hiện tại là 26,8 triệu.

Giá mới cao nhất trong nhóm này là tại quốc lộ 32 đoạn từ giáp phường Xuân Phương đến ngã ba đường vào khu đô thị Kim Chung Di Trạch với 64,7 triệu đồng một m2.

Tiếp đó là khu vực 7 (gồm 9 xã Tiến Thắng, Yên Lãng, Quang Minh, Mê Linh, Phúc Thịnh, Thư Lâm, Đông Anh, Vĩnh Thanh, Thiên Lộc) và khu vực 10 (gồm 12 xã Đại Thanh, Thanh Trì, Ngọc Hồi, Nam Phù, Bình Minh, Tam Hưng, Thường Tín, Hồng Vân, Thanh Oai, Dân Hòa, Thượng Phúc, Chương Dương) cùng có mức tăng 25%.

Với đất nông nghiệp, mức cao nhất 290.000 đồng một m2 được giữ nguyên như bảng giá cũ tại các phường ở khu trung tâm và lân cận vành đai 3 (khu vực 1-6).

Các xã ở phía bắc của Thủ đô (gồm Tiến Thắng, Yên Lãng, Quang Minh, Mê Linh) và phía tây nam như Thường Tín, Hồng Vân, Thanh Oai, Dân Hòa, Thượng Phúc… có mức tăng 24%. Cụ thể, mỗi m2 đất trồng lúa, cây hàng năm và nuôi trồng thủy sản khoảng 192.000 đồng, còn đất trồng cây lâu năm 262.000 đồng. Đây cũng là ngưỡng giá áp dụng cho các xã ngoại thành phía tây Hà Nội, như Đan Phượng, Hoài Đức, An Khánh, Phú Xuyên…

Phần còn lại của khu vực này thuộc huyện Hoài Đức, Đan Phượng, Đông Anh, Gia Lâm, Thanh Trì cũ, giá đất nông nghiệp tương đương mức trước sáp nhập đơn vị hành chính. Theo đó, mỗi m2 đất trồng cây lâu năm là 270.000 đồng và đất trồng lúa, cây hàng năm, nuôi trồng thủy sản 231.000 đồng.

Bảng giá đất điều chỉnh được dùng làm căn cứ để tính tiền bồi thường, xác định giá đất cho người tái định cư với người được bồi thường về đất ở; tính thuế sử dụng đất, thuế thu nhập cá nhân từ việc chuyển nhượng quyền sử dụng đất. Bảng giá cũng được dùng điều chỉnh các khoản phí và lệ phí liên quan đến sử dụng, chuyển nhượng đất hoặc khi làm các thủ tục hành chính về đất đai.

Với người dân, trong các giao dịch đất đai nếu thỏa thuận giá đất thấp hơn bảng giá được công bố, cơ quan quản lý đất đai có thể yêu cầu xem xét lại tính hợp pháp của giao dịch. Dù giao dịch hợp pháp, người dân vẫn phải nộp thuế và phí dựa trên mức giá tối thiểu của bảng giá đất.

Anh Tú – Võ Hải