Quốc hội mới đây đã thông qua Nghị quyết quy định một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Một trong những nội dung quan trọng là cho phép người dân khi chuyển mục đích từ đất ao vườn, đất nông nghiệp sang đất ở trong hạn mức chỉ phải nộp 30-50% phần chênh lệch giá đất, thay vì 100% như quy định hiện hành. Mức thu này được kỳ vọng giảm đáng kể rào cản tài chính cho người dân có nhu cầu “lên thổ cư”.

Theo chuyên gia, chính sách mới thực chất là áp dụng lại công thức tính cũ trước khi Luật Đất đai 2024 có hiệu lực, giúp giảm sốc chi phí chuyển đổi cho người dân. Tuy nhiên, mức phí này vẫn cao với nhiều gia đình xét trên mặt bằng giá đất mới.

Ví dụ như tại TP HCM, theo dự thảo bảng giá đất lần đầu áp dụng từ năm 2026, giá đất nông nghiệp cao nhất chỉ khoảng 625.000 đồng mỗi m2, thấp nhất khoảng 320.000 đồng, trong khi giá đất ở thấp nhất là 2,3 triệu đồng một m2 và cao nhất lên đến 687 triệu đồng. Với mức chênh lệch từ 5 đến 25 lần, dù giảm 50-70%, tiền sử dụng đất khi chuyển mục đích có thể vẫn tăng nhiều lần so với trước đây, tạo áp lực tài chính lớn với người dân, đặc biệt là nhóm cần chuyển đổi mục đích sử dụng đất.

Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội bất động sản TP HCM, cũng cho rằng tỷ lệ 30-50% thấp hơn so với mức 100% hiện nay, nhưng trong bối cảnh bảng giá đất tăng mạnh, nghĩa vụ tài chính mà người dân phải gánh vẫn rất lớn. Ở nhiều địa phương phía Nam, đất đai chủ yếu có nguồn gốc do hộ gia đình tự khai phá hoặc thừa kế qua nhiều thế hệ, không phải đất Nhà nước giao. Việc nhiều thế hệ cùng sinh sống trên một thửa đất và nhu cầu tách thửa, chuyển mục đích cho con cái khi lập gia đình là rất phổ biến. Do đó, chính sách thu tiền sử dụng đất cần đủ linh hoạt để vừa đảm bảo nghĩa vụ tài chính, vừa tránh tạo gánh nặng quá mức và ngăn chặn tình trạng đầu nậu lợi dụng chính sách để trục lợi.

Ông Châu dẫn chứng trường hợp một hộ gia đình sở hữu thửa đất 2.000 m2 trồng cây ăn trái, nguồn gốc do tổ tiên để lại. Với giá đất ở theo bảng giá là 10 triệu đồng mỗi m2, đất nông nghiệp 300.000 đồng mỗi m2, hệ số K là 1,5 và hạn mức đất ở 200 m2, nếu gia đình chia đất thành bốn lô để sử dụng và cho con, chỉ riêng lô đầu tiên đã phải nộp khoảng 3 tỷ đồng tiền chuyển mục đích. Ba lô còn lại, với tổng diện tích vượt hạn mức, phải nộp thêm hơn 21,8 tỷ đồng. Tổng số tiền gần 25 tỷ đồng, tương đương việc “mua lại chính mảnh đất của mình”.

Chuyên gia Lê Quốc Kiên nói trong bối cảnh Bảng giá đất tại nhiều địa phương đã điều chỉnh tăng mạnh, riêng TP HCM (khung giá áp dụng từ tháng 8/2024 tăng từ 2,36 lần đến gần 39 lần so với năm 2020), bảng giá đất lần đầu áp dụng từ năm 2026 dự kiến tiếp tục tăng thêm 30-40%, đất nông nghiệp lại giảm 20-25% so với hiện nay, khiến chi phí chuyển đổi, dù quay về cách tính cũ, vẫn là gánh nặng lớn.

“Cách tính cũ nhưng đặt trong bối cảnh mới chỉ mang tính ‘giảm sốc’ thay vì đưa chi phí chuyển đổi về mặt bằng thấp như trước”, ông đánh giá.

Dù vậy, giới chuyên gia vẫn đánh giá chính sách mới mang lại tín hiệu tích cực, đặc biệt với nhóm người có nhu cầu ở thực. Với trường hợp phổ biến là chuyển 100 m2 đất vườn sang đất ở tại khu vực có chênh lệch giá đất 10 triệu đồng mỗi m2, nếu áp mức thu 100% như hiện nay, người dân phải nộp khoảng 1 tỷ đồng. Khi chính sách mới có hiệu lực, số tiền này giảm còn khoảng 300 triệu đồng, giúp nhiều gia đình có cơ hội hợp thức hóa quyền sử dụng đất.

Ở góc độ thị trường, quy định mới cũng không tạo điều kiện cho làn sóng đầu cơ phân lô tràn lan. Với các thửa đất lớn hàng nghìn m2, diện tích được hưởng mức thu ưu đãi chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ, nhà đầu tư vẫn phải nộp gần như đầy đủ tiền sử dụng đất nếu muốn chuyển đổi toàn bộ, qua đó giữ được rào cản cần thiết để hạn chế đầu cơ đất nền nhỏ lẻ.

Tuy nhiên để “khoan sức dân” trong bối cảnh bảng giá đất mới, ông Lê Hoàng Châu đề xuất áp mức thu 20% phần chênh lệch giá đất với diện tích trong hạn mức, 30% cho phần vượt hạn mức nhưng không quá một lần hạn mức, và 100% cho phần vượt trên ngưỡng này, trừ trường hợp chuyển cho người thân trong gia đình. Mức thu chỉ nên áp dụng một lần với mỗi hộ trên một thửa đất.

Bên cạnh đó, một số ý kiến đề xuất xem xét miễn hoàn toàn tiền sử dụng đất đối với diện tích chuyển đổi trong hạn mức. Luật sư Trương Anh Tú nói chuyển mục đích sử dụng đất về bản chất là thủ tục hành chính, không phải giao dịch mua bán công sản. Việc thu tiền sử dụng đất chỉ nên áp dụng với doanh nghiệp hoặc trường hợp Nhà nước giao đất mới. Với người dân đã sở hữu và sinh sống ổn định trên đất, việc thu khoản tiền này là chưa hợp lý.

Đồng tình quan điểm cần phân loại đối tượng, bà Võ Nhật Liễu, Giám đốc Viện đào tạo phát triển dự án bất động sản, đề xuất chia người sử dụng đất thành ba nhóm: nhóm ở thực được hỗ trợ để đảm bảo khả năng tiếp cận; nhóm sở hữu 2-3 lô đất áp dụng mức thu 30-50%; và nhóm đầu tư kinh doanh áp dụng mức thu 100%, kèm phương pháp tính minh bạch để tránh khiếu nại. Đồng thời, bà kiến nghị cải cách thủ tục xác định tiền sử dụng đất và định giá đất cụ thể nhằm rút ngắn thời gian xử lý, tránh làm “đóng băng” dòng tiền của người dân và doanh nghiệp.

Phương Uyên

Vài tháng qua, một tổ hợp 7 tòa tháp tại Văn Giang, Hưng Yên nhận đặt chỗ (booking) hơn 2.000 căn cho khách hàng với giá bán rumor (thăm dò thị trường) khoảng 60 triệu đồng một m2. Lượng căn này chỉ chiếm hơn 16% tổng nguồn cung căn hộ có thể mở bán tại dự án, khoảng 12.000 căn.

Trong đợt mở bán đầu tiên, chủ đầu tư đưa ra giá tăng 10-15 triệu đồng một m2 so với mức rumor. Khách hàng cần chi từ 2,5 tỷ đồng cho căn một phòng ngủ, diện tích 38 m2 (gồm VAT, chưa có phí bảo trì). Với căn hai phòng ngủ, giá bán có thể vượt 3,4 tỷ đồng.

Dự án này cùng các phân khu tại đại đô thị Ocean Park 2 và 3 (sát cao tốc Hà Nội – Hải Phòng) dự kiến cung cấp hàng chục nghìn căn hộ cho khu đông Thủ đô. Giữa tháng 11, MIK Group cũng công bố kế hoạch phát triển 70 tòa chung cư tại khu vực này với 35.000 căn.

Tương tự, một nhà phát triển bất động sản cao cấp khác sẽ xây 34 tòa chung cư tại hai đại đô thị phía đông Hà Nội. Trong đó, 15 tòa có thể khởi động trong năm tới và bàn giao vào 2027. Tổng nguồn cung từ dự án này có thể lên đến hàng chục nghìn căn.

Theo dự báo của One Housing, đơn vị nghiên cứu thị trường do Techcombank và Masterise hậu thuẫn, Hà Nội có thể đón 35.000 căn hộ mới năm 2026. Tuy nhiên, toàn bộ sản phẩm thuộc phân khúc cao cấp, hạng sang, và chủ yếu từ các chủ đầu tư lớn như Masterise Homes, Sunshine, MIK…

Còn hãng dịch vụ bất động sản CBRE cho biết khoảng 11.100 căn hộ mới đổ bộ thị trường Hà Nội trong quý IV, nâng nguồn cung mới cả năm 2025 vượt mức 32.300 căn. Trong hai năm tới, đơn vị này dự báo Thủ đô có thể đón hơn 33.000 căn hộ mới mỗi năm.

Nguồn cung căn hộ dồi dào nhờ các chủ đầu tư mở rộng quy mô triển khai, việc mở bán tại các dự án cũng được đẩy nhanh. Nhiều dự án được đưa ra thị trường ngay sau khi có giấy phép bán hàng, thay vì chờ đến giai đoạn xây dựng gần hoàn thiện. “Khoản tiền khách hàng thanh toán trước giúp doanh nghiệp cải thiện dòng tiền, bổ sung vốn lưu động để làm các dự án mới”, CBRE nêu.

Còn theo hãng dịch vụ tư vấn bất động sản Savills, một trong những động lực chính của thị trường là loạt dự án thương mại được gỡ vướng pháp lý. Bên cạnh đó, “làn sóng” nhà ở xã hội đang tăng tốc, trong khi hoạt động cải tạo chung cư cũ cũng bắt đầu chuyển động.

Dù vậy, trong bối cảnh chung cư giá cao liên tục mở bán, Bộ Xây dựng cho biết lượng giao dịch bất động sản có xu hướng giảm mạnh từ quý III, nhất là phân khúc chung cư, nhà riêng lẻ. Quý này có tổng cộng gần 136.700 giao dịch, giảm 13% theo quý và hơn 3% theo năm. Riêng phân khúc chung cư, nhà riêng lẻ ghi nhận hơn 32.100 giao dịch, bằng 93% so với quý II và giảm hơn 16% cùng kỳ năm ngoái.

Trong khi đó, lượng tồn kho bất động sản có xu hướng tăng mạnh. Theo báo cáo của Bộ Xây dựng tổng hợp từ 22/34 địa phương, tồn kho chung cư quý III tăng tới 37% so với quý II. Điều này cho thấy sức hấp thụ của thị trường với phân khúc này giảm nhiệt.

Theo một thăm dò mới đây của VnExpress với hơn 13.800 độc giả về kế hoạch mua nhà, có đến một phần ba người tham gia cho biết họ tiếp tục thuê dài hạn trong bối cảnh giá chung cư liên tục tăng. Khoảng 29% độc giả chia sẻ họ sẽ chuyển sang vùng ven để tìm dự án giá rẻ hơn.

Nhiều chuyên gia cũng cảnh báo tình trạng “thừa cung” có thể xảy ra bởi phần lớn giỏ hàng mới thuộc phân khúc cao cấp, hạng sang. Nguồn cung đang trên đà trở lại mức đỉnh 33.000-37.000 căn hộ mỗi năm như giai đoạn cao điểm 2015-2019. Tuy nhiên, dữ liệu của CBRE cho biết bình quân giá bán thứ cấp căn hộ ở Hà Nội đạt 91 triệu đồng một m2 vào cuối quý III. Con số này cao gấp 3 lần mặt bằng giá chung cư 10 năm trước.

Ông Võ Huỳnh Tuấn Kiệt, Giám đốc thị trường nhà ở CBRE Việt Nam nhận định giá bán neo cao vượt xa khả năng chi trả của số đông, thị trường có thể bước vào trạng thái bão hòa. “Bên bán không muốn giảm giá, người mua e dè rủi ro và thanh khoản suy yếu”, ông Kiệt cho biết.

Ông nhắc lại giai đoạn 2007-2011 khi thị trường nhà đất trong nước tăng giá quá nhanh, tín dụng siết lại, giao dịch gần như đóng băng và cảnh báo nguy cơ tương tự ở giai đoạn này.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Văn Đính, Chủ tịch Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (VARS) cho biết nhu cầu lớn nhất của thị trường nằm ở phân khúc nhà ở vừa túi tiền, nhưng ba năm qua nguồn cung phần lớn là bất động sản cao cấp, giá trị lớn, phục vụ nhu cầu đầu tư, đầu cơ. Theo dữ liệu của VARS, 9 tháng đầu năm, 42% tổng nguồn cung tại Hà Nội đến từ chung cư phân khúc 80-200 triệu đồng một m2.

Ngay cả các khu vực vùng ven – vốn được kỳ vọng cung cấp nhà ở vừa túi tiền -giá bán thực tế cũng ngày càng đắt đỏ và chỉ thấp hơn một chút so với khu vực trung tâm. Trong khi nhóm căn hộ bình dân, loại hình được người dân trông đợi nhất, chỉ chiếm 3% lượng hàng mở bán, chủ yếu là nhà xã hội. Điều này có nghĩa sản phẩm nhà thương mại giá rẻ gần như biến mất.

Về giải pháp, ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA) cho rằng bên cạnh nhà xã hội, Nhà nước cần có cơ chế khuyến khích phát triển nhà thương mại vừa túi tiền và hỗ trợ người trẻ mua căn nhà đầu tiên. “Nếu nhà vừa túi tiền quay trở lại là trung tâm của thị trường, địa ốc sẽ có hy vọng cân bằng nhu cầu đầu tư và ở thực, đảm bảo công bằng, ổn định xã hội”, ông nói.

Ông Châu đề xuất bổ sung người mua nhà dưới 3 tỷ đồng một căn được tiếp cận gói vay ưu đãi 145.000 tỷ đồng, vốn chỉ dành cho nhà xã hội. Theo ông, khả năng tiếp cận nhà ở của người trẻ sẽ được gia tăng khi có chính sách tín dụng lãi suất hợp lý, 5,9-6,1% một năm, thời hạn 20-25 năm.

Trước thực trạng này, đại diện Bộ Xây dựng cho biết cần điều chỉnh quy định về tiền sử dụng đất hợp lý, và có cơ chế đẩy mạnh phân khúc giá phù hợp với thu nhập của phần đông người dân. Cơ quan này cho biết đang hoàn thiện đề án thí điểm Trung tâm giao dịch bất động sản do Nhà nước quản lý nhằm tăng minh bạch cho thị trường.

Ngọc Diễm – Anh Tú

Vài tháng qua, một tổ hợp 7 tòa tháp tại Văn Giang, Hưng Yên nhận đặt chỗ (booking) hơn 2.000 căn cho khách hàng với giá bán rumor (thăm dò thị trường) khoảng 60 triệu đồng một m2. Lượng căn này chỉ chiếm hơn 16% tổng nguồn cung căn hộ có thể mở bán tại dự án, khoảng 12.000 căn.

Trong đợt mở bán đầu tiên, chủ đầu tư đưa ra giá tăng 10-15 triệu đồng một m2 so với mức rumor. Khách hàng cần chi từ 2,5 tỷ đồng cho căn một phòng ngủ, diện tích 38 m2 (gồm VAT, chưa có phí bảo trì). Với căn hai phòng ngủ, giá bán có thể vượt 3,4 tỷ đồng.

Dự án này cùng các phân khu tại đại đô thị Ocean Park 2 và 3 (sát cao tốc Hà Nội – Hải Phòng) dự kiến cung cấp hàng chục nghìn căn hộ cho khu đông Thủ đô. Giữa tháng 11, MIK Group cũng công bố kế hoạch phát triển 70 tòa chung cư tại khu vực này với 35.000 căn.

Tương tự, một nhà phát triển bất động sản cao cấp khác sẽ xây 34 tòa chung cư tại hai đại đô thị phía đông Hà Nội. Trong đó, 15 tòa có thể khởi động trong năm tới và bàn giao vào 2027. Tổng nguồn cung từ dự án này có thể lên đến hàng chục nghìn căn.

Theo dự báo của One Housing, đơn vị nghiên cứu thị trường do Techcombank và Masterise hậu thuẫn, Hà Nội có thể đón 35.000 căn hộ mới năm 2026. Tuy nhiên, toàn bộ sản phẩm thuộc phân khúc cao cấp, hạng sang, và chủ yếu từ các chủ đầu tư lớn như Masterise Homes, Sunshine, MIK…

Còn hãng dịch vụ bất động sản CBRE cho biết khoảng 11.100 căn hộ mới đổ bộ thị trường Hà Nội trong quý IV, nâng nguồn cung mới cả năm 2025 vượt mức 32.300 căn. Trong hai năm tới, đơn vị này dự báo Thủ đô có thể đón hơn 33.000 căn hộ mới mỗi năm.

Nguồn cung căn hộ dồi dào nhờ các chủ đầu tư mở rộng quy mô triển khai, việc mở bán tại các dự án cũng được đẩy nhanh. Nhiều dự án được đưa ra thị trường ngay sau khi có giấy phép bán hàng, thay vì chờ đến giai đoạn xây dựng gần hoàn thiện. “Khoản tiền khách hàng thanh toán trước giúp doanh nghiệp cải thiện dòng tiền, bổ sung vốn lưu động để làm các dự án mới”, CBRE nêu.

Còn theo hãng dịch vụ tư vấn bất động sản Savills, một trong những động lực chính của thị trường là loạt dự án thương mại được gỡ vướng pháp lý. Bên cạnh đó, “làn sóng” nhà ở xã hội đang tăng tốc, trong khi hoạt động cải tạo chung cư cũ cũng bắt đầu chuyển động.

Dù vậy, trong bối cảnh chung cư giá cao liên tục mở bán, Bộ Xây dựng cho biết lượng giao dịch bất động sản có xu hướng giảm mạnh từ quý III, nhất là phân khúc chung cư, nhà riêng lẻ. Quý này có tổng cộng gần 136.700 giao dịch, giảm 13% theo quý và hơn 3% theo năm. Riêng phân khúc chung cư, nhà riêng lẻ ghi nhận hơn 32.100 giao dịch, bằng 93% so với quý II và giảm hơn 16% cùng kỳ năm ngoái.

Trong khi đó, lượng tồn kho bất động sản có xu hướng tăng mạnh. Theo báo cáo của Bộ Xây dựng tổng hợp từ 22/34 địa phương, tồn kho chung cư quý III tăng tới 37% so với quý II. Điều này cho thấy sức hấp thụ của thị trường với phân khúc này giảm nhiệt.

Theo một thăm dò mới đây của VnExpress với hơn 13.800 độc giả về kế hoạch mua nhà, có đến một phần ba người tham gia cho biết họ tiếp tục thuê dài hạn trong bối cảnh giá chung cư liên tục tăng. Khoảng 29% độc giả chia sẻ họ sẽ chuyển sang vùng ven để tìm dự án giá rẻ hơn.

Nhiều chuyên gia cũng cảnh báo tình trạng “thừa cung” có thể xảy ra bởi phần lớn giỏ hàng mới thuộc phân khúc cao cấp, hạng sang. Nguồn cung đang trên đà trở lại mức đỉnh 33.000-37.000 căn hộ mỗi năm như giai đoạn cao điểm 2015-2019. Tuy nhiên, dữ liệu của CBRE cho biết bình quân giá bán thứ cấp căn hộ ở Hà Nội đạt 91 triệu đồng một m2 vào cuối quý III. Con số này cao gấp 3 lần mặt bằng giá chung cư 10 năm trước.

Ông Võ Huỳnh Tuấn Kiệt, Giám đốc thị trường nhà ở CBRE Việt Nam nhận định giá bán neo cao vượt xa khả năng chi trả của số đông, thị trường có thể bước vào trạng thái bão hòa. “Bên bán không muốn giảm giá, người mua e dè rủi ro và thanh khoản suy yếu”, ông Kiệt cho biết.

Ông nhắc lại giai đoạn 2007-2011 khi thị trường nhà đất trong nước tăng giá quá nhanh, tín dụng siết lại, giao dịch gần như đóng băng và cảnh báo nguy cơ tương tự ở giai đoạn này.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Văn Đính, Chủ tịch Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (VARS) cho biết nhu cầu lớn nhất của thị trường nằm ở phân khúc nhà ở vừa túi tiền, nhưng ba năm qua nguồn cung phần lớn là bất động sản cao cấp, giá trị lớn, phục vụ nhu cầu đầu tư, đầu cơ. Theo dữ liệu của VARS, 9 tháng đầu năm, 42% tổng nguồn cung tại Hà Nội đến từ chung cư phân khúc 80-200 triệu đồng một m2.

Ngay cả các khu vực vùng ven – vốn được kỳ vọng cung cấp nhà ở vừa túi tiền -giá bán thực tế cũng ngày càng đắt đỏ và chỉ thấp hơn một chút so với khu vực trung tâm. Trong khi nhóm căn hộ bình dân, loại hình được người dân trông đợi nhất, chỉ chiếm 3% lượng hàng mở bán, chủ yếu là nhà xã hội. Điều này có nghĩa sản phẩm nhà thương mại giá rẻ gần như biến mất.

Về giải pháp, ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA) cho rằng bên cạnh nhà xã hội, Nhà nước cần có cơ chế khuyến khích phát triển nhà thương mại vừa túi tiền và hỗ trợ người trẻ mua căn nhà đầu tiên. “Nếu nhà vừa túi tiền quay trở lại là trung tâm của thị trường, địa ốc sẽ có hy vọng cân bằng nhu cầu đầu tư và ở thực, đảm bảo công bằng, ổn định xã hội”, ông nói.

Ông Châu đề xuất bổ sung người mua nhà dưới 3 tỷ đồng một căn được tiếp cận gói vay ưu đãi 145.000 tỷ đồng, vốn chỉ dành cho nhà xã hội. Theo ông, khả năng tiếp cận nhà ở của người trẻ sẽ được gia tăng khi có chính sách tín dụng lãi suất hợp lý, 5,9-6,1% một năm, thời hạn 20-25 năm.

Trước thực trạng này, đại diện Bộ Xây dựng cho biết cần điều chỉnh quy định về tiền sử dụng đất hợp lý, và có cơ chế đẩy mạnh phân khúc giá phù hợp với thu nhập của phần đông người dân. Cơ quan này cho biết đang hoàn thiện đề án thí điểm Trung tâm giao dịch bất động sản do Nhà nước quản lý nhằm tăng minh bạch cho thị trường.

Ngọc Diễm – Anh Tú